II SA/Sz 961/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 lutego 2012 r. sprawy ze skargi B. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego W. D. kwotę [...] ([...]) złotych zawierająca należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Sekcji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta przyznał B. U. specjalny zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu leków w [...] r. w wysokości [...] zł. W wyniku rozpatrzenia odwołania B. U. od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji decyzją z dnia [...] r. Nr [...] zwiększył stronie pomoc finansową na leki z kwoty [...] zł na kwotę [...] zł, z adnotacją, iż zasiłek zostanie pomniejszony o kwotę [...] zł zrealizowaną z decyzji z dnia [...] r. Nr [...] Wskutek wniesionego przez stronę odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...] uchyliło decyzję z dnia [...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że wysokość udzielonej przez MOPR pomocy w wysokości [...] zł nie została przez organ I instancji w ogóle uzasadniona. Wskazało też, że koniecznym jest podjęcie przez organ I instancji kroków zmierzających do ustalenia zasadności udzielenia stronie pomocy w postaci zasiłku celowego w takiej a nie innej wysokości oraz zweryfikowanie możliwości finansowych Ośrodka. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], Kierownik Sekcji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie , działając z upoważnienia Prezydenta Miasta przyznał B. U. pomoc w formie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu leków w [...] r. w wysokości [...] zł pomniejszony o kwotę [...] zł, zrealizowaną w decyzji z dnia [...] r. Nr [...] W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona sporadycznie przedkładała pracownikowi socjalnemu MOPR faktury, rachunki i paragony za leki. Zatem trudno jest jednoznacznie stwierdzić, jaką kwotę przeznacza na ten cel i jaka kwota zaspokajałaby jego potrzeby na leki. Możliwość uzyskania odpowiedzi mogłaby nastąpić wówczas, gdyby B. U. podjął współpracę z pracownikiem socjalnym. Organ podkreślił, że nie jest rolą pomocy społecznej zaspokajanie wszystkich potrzeb osób korzystających z pomocy społecznej lecz jedynie udział w granicach możliwości organu w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych. Natomiast wnioskowany przez stronę zasiłek w wysokości [...] zł na leki, jest jedną z form uzyskiwania świadczeń z Ośrodka, bowiem w [...] r. B. U. uzyskał średnio z pomocy społecznej świadczenie w wysokości [...] zł miesięcznie. W odwołaniu od powyższej decyzji, B. U. podniósł, że organ I instancji po raz trzeci przyznał mu tą samą kwotę [...] zł, nie uwzględniając stanowiska Kolegium zawartego w decyzji z dnia [...] r. Ponadto zarzucił organowi brak uznaniowości co do wysokości zasiłku celowego i brak uzasadnienia stosownie do art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Wskazał, że jest osobą chorą, pokrzywdzoną i cierpiącą oraz że z winy pracowników MOPR jego stan zdrowia ulega pogorszeniu. W ocenie strony, nie jest to tylko kwestia leków, które musi brać regularnie, lecz dotyczy także diety wysokobiałkowej, którą należy stosować po [...]. Zdaniem odwołującego MOPR utajnia pieniądze którymi dysponuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, Kolegium wskazało, że przyznana pomoc mieści się w prawnie dopuszczalnych granicach uznania administracyjnego. Wprawdzie organ nie przedstawił analizy posiadanych środków w powiązaniu z liczbą osób uprawnionych do otrzymywania pomocy, nie mniej jednak uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Okolicznością znaną organowi z urzędu jest trudna sytuacja ośrodków pomocy społecznej, które dysponując określonym budżetem, nie są w stanie objąć pomocą swoich podopiecznych w stopniu przezeń oczekiwanym. B. U. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 976/10 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu wyroku Sąd zwrócił uwagę, że organ odwoławczy rozpoznał ponownie sprawę z wniosku B. U. co najmniej mało wnikliwie. Organy obu instancji przyznając zasiłek celowy na leki w kwocie [...] zł, nie ustaliły jak przyznane świadczenie ma się do wydatków ponoszonych przez skarżącego na ten cel w okresie wynikającym z decyzji. Ustalenie przez organ, przy aktywnym współdziałaniu strony rzeczywistych wydatków na leki pozwoli dopiero ustalić, czy przyznana pomoc celowa jest wystarczająca na skuteczne kontynuowanie leczenia, czy też wymaga działań uzupełniających. Organ nie odniósł się też do indywidualnej sytuacji skarżącego, do braku ustaleń w zakresie comiesięcznych potrzeb w zakresie zaopatrzenia w leki. Nie można wykluczyć, że przyznana pomoc jest wystarczająca, jednakże z decyzji organów i ustaleń dokonanych w toku postępowania okoliczność ta nie wynika i stąd też Sąd nie mógł w pełni skontrolować wydanych decyzji. Po ponownym rozpatrzeniu odwołania B. U. od decyzji organu I instancji z dnia [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...] , w oparciu o art. 138 § 2 K.p.a., uchyliło decyzję Kierownika Sekcji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...] r. i przekazało organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał, że zasiłek celowy jest przyznawany na określony w decyzji cel np. na zakup leków lub na ich refundację i nie powinien być ściśle przypisywany do danego miesiąca kalendarzowego. Wnioskowana przez odwołującego pomoc jest przyznawana w ramach uznania administracyjnego, gdyż zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, co oznacza, że organ może go przyznać lecz nie musi. Mimo swobody działania organu w ramach uznania administracyjnego, organ I instancji nie był zwolniony z obowiązku starannego przeprowadzenia postępowania, zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym ustalenia stanu faktycznego zgodnie z rzeczywistością. Organ podał, że strona spełnia kryteria umożliwiające uznanie jej za osobę uprawnioną do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej, o których mowa art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Mimo zamieszkiwania z matką prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest osobą z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, miesięczny dochód strony wynosi [...] zł, nie przekracza więc kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Organ I instancji przyznając stronie zasiłek celowy w kwocie [...] zł na dofinansowanie zakupu leków w [...] r. wypłacił jej faktycznie [...] zł, gdyż z przyznanej kwoty odliczył [...] zł wypłacone rok wcześniej we [...] r. Takie rozstrzygnięcie nie może być aprobowane, gdyż dotyczy dwóch różnych stanów faktycznych i innych lat kalendarzowych (budżetowych). Kolegium wskazało, że organ I instancji nie ustalił jak przyznany (rzeczywisty) zasiłek celowy miał się do wydatków poniesionych przez stronę na zakup leków w czasie którego dotyczyło rozstrzygnięcie. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że B. U. tylko sporadycznie przedkładał pracownikowi socjalnemu faktury i rachunki za leki, to nie oznacza to, że ich nie posiada, bądź że nie jest w stanie określić ile przeznaczał wówczas pieniędzy z zasiłku stałego i pielęgnacyjnego na zakup leków a ile było kupione i za jaką kwotę, ze środków pomocy celowej bądź ze wsparcia organizacji pozarządowych. Kolegium w decyzji poinformowało stronę, że zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej, są obowiązane do współdziałania w rozwiązaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (...) może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( art. 11 ust. 2 ustawy). Organ wskazał, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że strona dotychczas nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w sposób umożliwiający dokładne ustalenie jej potrzeb i wydatków w zakresie zakupu leków i niezbędnych preparatów. Organ odwoławczy zauważył też, że organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ustalił szczegółowo zakresu niezbędnych potrzeb w omawianej kwestii leków, a przede wszystkim nie określił stopnia ich pokrycia z otrzymywanie stałej pomocy i pomocy celowej. Dopiero wyjaśnienie ww. okoliczności umożliwi dokonanie oceny, czy przyznana stronie w [...] r. pomoc na leki mieściła się w granicach uznania administracyjnego. Na powyższą decyzję B. U. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . W skardze podniósł zarzut błędnego uzasadnienia decyzji w części w której organ podał, że strona nie współpracuje z organem I instancji w kwestii świadczeń celowych, gdyż jest to nieprawda i narusza dobra osobiste strony. Skarżący podniósł, że jest osobą bardzo ciężko chorą. Wskazał też, że kwota przeznaczona na lekarstwa w [...] r. to ok. [...] zł i powinno to się znajdować w aktach organu. Do skargi załączył zaświadczenie z dnia [...] r. z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o planowanych wypłatach zasiłków na rzecz skarżącego w okresie od [...] r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. uchylająca decyzję Kierownika Sekcji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...] r. Nr [...] przyznająca B. U. zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu leków w [...] r. w wysokości [...] zł, pomniejszony o kwotę [...] zł zrealizowaną z decyzji z dnia [...] r. Zaskarżona decyzja wydana została po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Sz 976/10 poprzedniej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. W wyroku tym, Sąd wskazał na istotne uchybienia organu i okoliczności jakie powinny być wzięte przy kolejnym rozpatrzeniu sprawy skarżącego. W tym miejscu należy podkreślić, iż zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwaną dalej P.p.s.a, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania były przedmiotem zaskarżenia. Jednocześnie zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne jest wiążące zarówno dla stron jak i sądu, który je wydał. Z tego względu, obowiązkiem obecnego składu orzekającego było m.in. zbadanie, czy wytyczne wyrażone w wyroku z dnia 20 kwietnia 2011 r. zostały przez organ należycie zrealizowane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., mając na uwadze orzeczenie Sądu, uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie ustalił szczegółowo zakresu niezbędnych potrzeb strony jeżeli chodzi o leki, a przede wszystkim nie określił stopnia ich pokrycia z otrzymywanej pomocy stałej i celowej. Zaskarżona decyzja, wydana w trybie art. 138 § 2 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r.) jest decyzją kasacyjną, która nie rozstrzyga ostatecznie o wniosku strony, lecz przekazuje jego rozpatrzenie organowi I instancji. Stosownie do art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie naruszył powyższego przepisu bowiem niewątpliwie organ I instancji nie ustalił w sposób właściwy stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, oraz organ odwoławczy wskazał jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wskazać należy, że w sytuacji uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, skarżący ma zagwarantowaną w pełni możliwość obrony swych praw, co oznacza, że może składać wnioski dowodowe, zaś organ I instancji przed wydaniem decyzji obowiązany będzie w myśl art. 10 § 1 K.p.a. pouczyć stronę postępowania o prawie zapoznania się z aktami i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Podkreślić należy, że przekazanie przez organ odwoławczy sprawy do ponownego rozpatrzenia nie przesądza treści rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji przez nakaz załatwienia jej pozytywnie lub negatywnie dla strony. O treści rozstrzygnięcia może w przypadku tego rodzaju decyzji organu drugiej instancji decydować wyłącznie organ pierwszej instancji. Odnosząc się zaś do zarzutu strony, dotyczącego błędnego uzasadnienia decyzji w części w której organ podał, że strona nie współpracuje z organem należy wskazać, że to stwierdzenie Kolegium nie przesądza o wadliwości zaskarżonej decyzji. Postępowanie wyjaśniające w kwestii zgromadzenia dowodów potwierdzających wydatki na leki, jak wskazał Sąd wyroku z dnia 20 kwietnia 2011 r., przeprowadzone zostało wadliwie. Organ stosując się do wskazań Sądu przekazał sprawę organowi I instancji celem dokładnego jego przeprowadzenia i ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością, przy zachowaniu prawa strony do pełnej aktywności w tym postępowaniu. Organ ten przy tym, nie stwierdził braku współpracy skarżącego z organem pomocy społecznej, lecz w uzasadnieniu swojej decyzji przytoczył w tym względzie stanowisko organu I instancji, a przede wszystkim pouczył skarżącego o ewentualnych konsekwencjach w przypadku braku takiej współpracy. W ocenie Sądu, orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydane w następstwie zastosowania się do wskazań zawartych we wcześniejszym prawomocnym wyroku, nie naruszało dyspozycji art. 153 P.p.s.a. i było zgodne z prawem. W tej sytuacji zasadnym było oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach należnych pełnomocnikowi orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).