II SA/Sz 968/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka - Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 października 2015 r. i przyznać E. J. prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 22 lipca 2015 r. E. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. W dniu 4 września 2015r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku, na formularzu PPF, skarżący oświadczył, że jest osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, mieszka sam. Jest w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Nie wymienił żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia 15 października 2015r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, z uwagi na zwolnienie ustawowe w tym zakresie z mocy art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i odmówił ustanowienia adwokata, z uwagi na nienadesłanie przez wnioskodawcę, na wezwanie Sądu, dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. W dniu 28 października 2015r., w ustawowym terminie do Sądu wpłynął sprzeciw od ww. postanowienia. E.J. w sprzeciwie wniósł o zmianę postanowienia i umożliwienie mu złożenia kompletu dokumentów, do czego zobowiązany był wcześniejszym zarządzeniem Sądu. Prawdopodobnie wezwanie Sądu umknęło jego uwadze i zapomniał złożyć potrzebne dokumenty w wyznaczonym czasie. Skarżący wskazał, że jest po operacji złamanej kości podudzia, co powoduje utrudnienia w życiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 P.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Natomiast w zakresie całkowitym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). W rozpatrywanej sprawie E.J. zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie wynika z przepisu art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W myśl art. 241 P.p.s.a., zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w przepisie prawa lub w postanowieniu sądu administracyjnego bez określenia zakresu tego zwolnienia - oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. E.J. korzysta więc ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w rezultacie jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu. Z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co udowodni, zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Należy wskazać, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, a zakres przyznanego prawa pomocy powinien być kształtowany obiektywnymi potrzebami strony podyktowanymi względami racjonalnego prowadzenia swojej sprawy. Sąd po ponownym, dogłębnym zbadaniu akt sprawy, dopuścił dowód z akt sprawy o sygn. akt II SA/Sz 969/15, do której skarżący na wezwanie referendarza sądowego z dnia 1 września 2015 r. nadesłał następujące kserokopie: paragon fiskalny z zakupu energii na kwotę [...] zł, legitymację osoby niepełnosprawnej stopnia umiarkowanego, kartę wizyt bezrobotnego, zaświadczenie z ZUS, że nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego, zaświadczenie z S.M. Kielnia, że nie ma zaległości w opłatach za czynsz, którego wysokość wynosi [...] zł, orzeczenie o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, zaświadczenie z Centrum Świadczeń, że nie korzysta z pomocy w postaci dodatku mieszkaniowego, energetycznego oraz innych świadczeń rodzinnych i pielęgnacyjnych, zaświadczenia lekarskie o aktualnym stanie zdrowia, podanie do MOPR , oświadczenie skarżącego, że nie posiada konta bankowego, nie ma zaległości w opłatach za czynsz oraz media, ponieważ zapożycza się u znajomych, nie ma również potwierdzenia o wysokości dochodów uzyskiwanych z prac dorywczych, aktualnie ma złamaną nogę i nie może podjąć żadnej pracy, a rehabilitacja potrwa około 6 miesięcy. Mając na uwadze powyższe dokumenty, Sąd doszedł do wniosku, że E.J. dostatecznie wykazał, iż w obecnych realiach nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przesłanych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej. Utrzymuje się z prac dorywczych oraz korzysta z pomocy finansowej rodziny i znajomych. Sąd biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, postanowił w związku z tym przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.