II SA/Sz 968/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 listopada 2018 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] r., nr [...], II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego M. F. kwotę [...] złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, a nadto kwotę [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu wraz z poniesionymi kosztami. Decyzją z dnia [...]. Nr [...], wydaną, po rozpatrzeniu wniosku H. S. z dnia 15 lutego 2017 r., Burmistrz S. odmówił zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego dla K. S., za okres od dnia 17 listopada 2014 r. do dnia 31 stycznia 2017 r. którego wypłacania zaprzestano w związku ze złożoną w 2014 przez K. S. rezygnacją z tego świadczenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że K. S. podjął decyzję o rezygnacji z zasiłku pielęgnacyjnego, nie będąc w 2014 r osobą ubezwłasnowolnioną. W odwołaniu od tej decyzji H. S., która jest matką K. S., wskazała, że w roku 2014 jej syn nie był jeszcze ubezwłasnowolniony, ale swym postępowaniem wykazywał, że nie jest człowiekiem dojrzałym i w pełni odpowiedzialnym, rozumiejącym znaczenie złożonego oświadczenia i wniosła o zmianę skarżonej decyzji . Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. znak: [...] wydaną w trybie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 19 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1257), dalej: "K.p.a.", powołując się na treść art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 1952) dalej: "u.ś.r.", utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ odwoławczy sprawdza, czy zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji została wydana w zgodzie z przepisami powszechnie obowiązującego prawa, oraz, badając całokształt sprawy, dokonuje kontroli wydanej przez organ pierwszej instancji decyzji pod względem zarówno faktycznym, dotyczącym zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, jak i pod względem prawnym. W ocenie Kolegium, odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy w dniu 5 maja 2014 r. K. S. złożył pismo dotyczące rezygnacji z zasiłku pielęgnacyjnego. W dniu 14 maja 2014 r., przy udziale pracownika socjalnego, wycofał swoją rezygnację i zobowiązał się do założenia konta bankowego, na które miało być przekazywane świadczenie W dniu 28 sierpnia 2014r. przekaz bankowy na wskazane przez niego konto został odrzucony, w związku z czym wystosowano do niego kilka wezwań w sprawie sposobu wypłaty świadczenia. Mimo ponagleń K. S. nie pobrał wysłanych mu świadczeń i w dniu 22 października 2014 r. ponownie złożył rezygnację z zasiłku pielęgnacyjnego, wobec czego Burmistrz S. decyzją z dnia [...]. umorzył postępowanie w sprawie tego zasiłku jako bezprzedmiotowe. W dniu 27 stycznia 2017 r. do Ośrodka wpłynęło pismo H. S. z informacją, iż syn przebywa w szpitalu [...]. W dniu 15 lutego 2017 r. pracownik socjalny szpitala pomogła K. S. w prawidłowym wypełnieniu wniosku o ponowne przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu tego wniosku dnia 16 lutego 2017 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. decyzję Nr [...] o przyznaniu K. S. zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 lutego 2017 r. na czas nieokreślony. Zasiłek ten jest wypłacany do chwili obecnej. W dniu 13 kwietnia 2018 r. H. S. przesłała do organu pierwszej instancji wniosek o zwrot zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz syna K. za okres od 17 listopada 2014 r. do 31 stycznia 2017 r. W dniu 30 kwietnia 2018 r. do wniosku dołączyła postanowienie Sądu Okręgowego z dnia [...] r. stwierdzające, iż syn został częściowo ubezwłasnowolniony. Następnie przedłożyła postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] r. mocą którego została ona ustanowiona kuratorem K. S.. Kolegium podziela stanowisko organu pierwszej instancji, albowiem zasiłek pielęgnacyjny to świadczenie przyznawane na wniosek, a z przedłożonych dokumentów wynika, iż na dzień kiedy K. S. zrzekł się zasiłku pielęgnacyjnego nie był on osobą ubezwłasnowolnioną i sam podjął decyzję o rezygnacji z ww. świadczenia. Kolegium dodało, iż w pełni rozumie poczucie krzywdy u strony odwołującej, jednakże organy winne są przestrzegać obowiązujących przepisów prawa, a H. S., jako matka, wiedząc o postępującej chorobie syna K. już w roku 2014 winna dołożyć wszelkich starań i dopilnować spraw syna. Powyższą decyzję H. S. zaskarżyła skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wskazując na jej niezgodność z prawem, a w szczególności zarzucając jej naruszenie: 1. art. 16 w zw. art. 23 u.ś.r. zw. z art. 7, 8, 77 § 1 i 107 K.p.a. poprzez oparcie ustaleń decyzji o niepełny stan faktyczny, w szczególności brak prawidłowego zbadania stanu faktycznego i prawnego, mający istotny wpływ na wynik sprawy; 2. art. 2,7,19 i 32 Konstytucji RP przez nietraktowanie w ten sam sposób wszystkich uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego, w takich samych okolicznościach faktycznych; 3. § 14 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 2284 ze zm.), polegające na tym, że w tych okolicznościach faktycznych nie przesłuchano świadczeniobiorcy K. S.. Powołując się na powyższe zarzuty H. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza S. z dnia [...] r. Wniosła też o przyznanie jej prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu powyższej skargi Skarżąca wskazała, iż organ I instancji oparł rozstrzygnięcie jedynie na tym, iż w dacie składania oświadczenia K. S. "nie był ubezwłasnowolniony i samodzielnie podjął decyzję o rezygnacji ze świadczenia". Zdaniem Skarżącej pracownik socjalny, pod opieką, którego był K. S., winien był wnikliwie pochylić się nad podopiecznym i zabezpieczyć jego interesy. W dacie składania oświadczenia przez K. S. wiadomo bowiem było, iż leczy się on [...]. Sam fakt, iż K. S. raz wycofał już oświadczenie o rezygnacji z zasiłku pielęgnacyjnego, winno być wystarczające dla pracownika socjalnego aby wzbudzić jego wątpliwości, co z kolei skutkować winno podwyższoną starannością pracownika organu, aby dopilnować i zabezpieczyć potrzeby materialne K. S., gdy ten sam nie potrafi się o to zatroszczyć. Na organie spoczywa wykonanie w praktyce treści norm art. 8 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. w części dotyczącej słusznego interesu obywatela. W ocenie Skarżącej, jednozdaniowe uzasadnienie odmowy zwrotu niewypłaconego K. S. świadczenia, bez podania na jaki przepis prawny powołał się organ dokonując rozstrzygnięcia, nie może się ostać w świetle artykułów wyżej wymienionych. Takie samo lakoniczne merytorycznie jest uzasadnienie decyzji organu II instancji w decyzji z dnia [...] r. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Powyższa skarga została uzupełniona w piśmie procesowym, z dnia 5 listopada 2018 r., które złożył ustanowiony w trybie prawa pomocy pełnomocnik skarżącej r. pr. M. F.. Podtrzymując podniesione przez Skarżącą zarzuty pełnomocnik wskazał, iż precyzuje oznaczenie strony skarżącej w ten sposób, że stroną skarżącą jest K. S., reprezentowany przez kuratora H. S.. Następnie pełnomocnik rozwinął zarzuty skargi wniesionej przez H. S. o: a) naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez niezastosowanie instytucji obligatoryjnego zawieszenia postępowania w sytuacji, gdy kurator K. S. złożył oświadczenie o uchyleniu skutków prawnych oświadczenia K. S. złożonych w warunkach nieważności tego oświadczenia woli (art. 82 Kodeksu cywilnego), która to kwestia jest zagadnieniem wstępnym i winna być rozpoznana przez sąd powszechny, w sytuacji gdy organ sam nie uznał nieważności oświadczenia woli K. S., b) naruszenie art. 9 K.p.a. poprzez zaniechanie udzielenia informacji i pouczenia skarżącej, że winna wystąpić do sądu powszechnego o ustalenie nieważności oświadczenia woli K. S. o rezygnacji z zasiłku pielęgnacyjnego, c) naruszenie art. 7 i 77 K.p.a. poprzez pominięcie istotnych dla sprawy okoliczności, że oświadczenie woli K. S. o rezygnacji z zasiłku pielęgnacyjnego z dnia 22 października 2014 r. jest nieważne jako złożone w stanie wyłączającym świadome i swobodne wyrażenie woli z uwagi na chorobę [...] i jako zgodnie z art. 82 K.c. takie nie wywołuje skutków prawnych, co zostało przez organ I i II instancji pominięte, pomimo że stan świadomości K. S. i jego zdolności do składania oświadczeń woli był organowi pierwszej instancji znany z urzędu i wynikał z samej treści oświadczeń woli i dokumentów będących w posiadaniu organu. Podnosząc powyższe pełnomocnik wniósł o: - zawieszenie przez Sąd postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.) do czasu rozpoznania przez sąd powszechny sprawy z powództwa K. S., reprezentowanego przez kuratora H. S., o ustalenie nieważności oświadczenia jego woli z dnia 22.10.2014 r. w przedmiocie rezygnacji z zasiłku pielęgnacyjnego, - o zobowiązanie organu pierwszej instancji po rozpoznaniu zagadnienia wstępnego do wydania w określonym terminie decyzji o zwrocie na rzecz K. S. kwoty [...]zł tytułem zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 17 listopada 2014 r. do 31.01.2017 r. Ewentualnie - na wypadek nieuwzględnienia ww. wniosków – wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Nadto wniósł o przeprowadzenie dowodów z załączonych do pisma dokumentów: 1) zaświadczenie z dnia 10.10.2018 wydanego przez [...] klinicznego E. K., 2) opinii sądowej [...] z dnia 21.07.2017 do sprawy [...] (o ubezwłasnowolnienie), 3) zaświadczenia lekarskiego z dnia 07.05.2014 wydanego przez lekarza [...] M. Z., 4) skierowania do szpitala [...] z dnia 02.10.2013 5) karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 03.07.2017 na okoliczność choroby [...] K. S. powstałej w 1995 r. uniemożliwiającej swobodne i świadome składanie oświadczeń woli. Nadto pełnomocnik wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącej z urzędu w wysokości dwukrotności stawki minimalnej z uwagi na nakład pracy pełnomocnika, wraz z należnym podatkiem VAT, oraz zwrot wydatków w sprawie w kwocie [...]zł wg załączonego spisu kosztów, oświadczając że koszty te nie zostały zapłacone przez stronę w całości lub w części. Uzasadniając powyższe wnioski pełnomocnik podkreślił, iż Skarżąca H. S., jako ustanowiony dla częściowo ubezwłasnowolnionego K. S. kurator, złożyła do organu pierwszej instancji wniosek o zwrot na rzecz K. S. zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 17 listopada 2014 r. do 31 stycznia 2017 r. Wykładnia treści wniosku jednoznacznie wskazuje, że zawiera on żądanie uznania nieważności oświadczenia woli K. S. z dnia 22 października 2014 r. o zrzeczeniu się zasiłku. W sytuacji, gdy kurator K. S. złożył oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych jego oświadczenia woli złożonego w warunkach nieważności oświadczenia woli, która to kwestia jest zagadnieniem wstępnym i winna być rozpoznana przez sąd powszechny i o czym skarżąca winna zostać pouczona, organ pierwszej instancji winien na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. zastosować instytucję obligatoryjnego zawieszenia postępowania. Nie dokonując powyższego organ pierwszej instancji naruszył przywołane przepisy, a organ drugiej instancji naruszenia powyższego nie dostrzegł, utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy, podczas gdy winien ją uchylić, przekazać do ponownego rozpoznania i wskazać na konieczność zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania zagadnienia wstępnego. Ponadto pełnomocnik Skarżącej wskazał, że została ona przez niego poinformowana o celowości wystąpienia do właściwego sądu powszechnego: a) z wnioskiem o zmianę zakresu jej uprawnień jako kuratora K. S.; w sprawie tej skarżąca udzieliła mu pełnomocnictwa i wniosek taki został złożony. b) z powództwem o ustalenie nieważności oświadczenia woli K. S. o rezygnacji z zasiłku; w powyższym zakresie przygotowano już pozew. Zostanie on złożony niezwłocznie po zmianie zakresu uprawnień kuratora. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej: P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez te organy przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy stanowi podstawę do uwzględnienia skargi i eliminacji zaskarżonego aktu z obrotu prawnego (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż zarzuty skargi okazały się zasadne. Na wstępie zauważyć należy, iż organy obu instancji wadliwie przeprowadziły postępowanie, uznając za stronę H. S., która po raz pierwszy złożyła wniosek o zwrot zasiłku pielęgnacyjnego, którego wypłacanie zostało przez organ I instancji wstrzymane w związku ze złożonym przez K. S. w dniu 22 października 2014 r. oświadczeniem o rezygnacji z tego świadczenia, (określając to świadczenie jako dodatek opiekuńczy) pismem z dnia 23 stycznia 2017 r. Wskazała w nim jednak, iż czyni to w imieniu swego syna - K. S., który złożył oświadczenie o zrzeczeniu się tego świadczenia ze względu na chorobę [...]. Wprawdzie H. S. nie wyraziła tego wprost językiem prawnym, ale z treści tego pisma jednoznacznie wynikało, iż wskazuje ona na spowodowaną chorobą wadę oświadczenia woli złożonego przez jej syna. W następstwie tego pisma decyzją z dnia [...] r. świadczenie to zostało mu ponownie przyznane. Jednakże kwestia przerwy w jego wypłacaniu za okres od 17 lutego 2014 r. do 1 lutego 2017 r. nie została rozstrzygnięta, o co chodziło działającej "w imieniu (...) syna" H. S., a niewypłacona mu kwota wyniosła ponad [...] zł. W takich okolicznościach sprawy, organ, po ustaleniu że K. S. nie jest ubezwłasnowolniony, ale jego oświadczenia mogą być dotknięte wskazaną przez H. S. wadą, powinien – kierując się treścią art. 7 i 9 K.p.a. – podjąć w tej sprawie współdziałanie z matką, zobowiązując ją do przedłożenia pełnomocnictwa od syna, którego interesu prawnego sprawa dotyczy, a zatem w świetle art. 28 K.p.a. to on winien być stroną postępowania. Z ponownym wnioskiem (prośbą) w tym przedmiocie H. S. wystąpiła pismem z dnia 10 kwietnia 2018 r., wskazując już na orzeczenie sądu o częściowym ubezwłasnowolnieniu syna. Wprawdzie w piśmie tym nie napisała, że czyni to w imieniu syna, jednakże organ, znając okoliczności tej sprawy, powinien przyjąć, iż wnioskodawczyni czyni to w jego imieniu i podjąć stosowne działania do uregulowania tej kwestii. Pismem z dnia 9 maja 2018 r., MOPS w S. wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia braków formalnych jej wniosku o przedstawienie dokumentu, że jest ona kuratorem częściowo ubezwłasnowolnionego K. S., co wnioskodawczyni uczyniła. Mimo to organ I instancji swą decyzję z dnia [...] r. zaadresował do H. S., a organ II instancji wydał zaskarżoną decyzję "po rozpatrzeniu odwołania Pani H. S., traktując ją jako stronę postępowania i nie wskazując, iż działa ona jako ustanowiony przez sąd kurator częściowe ubezwłasnowolnionego K. S.. Rozstrzygnięcie obu organów zostało oparte na stwierdzeniu, że w momencie gdy K. S. składał oświadczenie o zrzeczeniu się zasiłku nie był ubezwłasnowolniony, co w przypadku świadczenia przyznawanego na wniosek spowodowało bezprzedmiotowość postępowania w sprawie jego świadczenia i jego umorzenia decyzją organu I instancji z dnia [...] r. Należy mieć na uwadze, iż w przypadku świadczeń z pomocy społecznej, które są przyznawane na wniosek, organ zobowiązany jest dopełnić wszelkiej staranności, by ustalić przyczyny i wyjaśnić stronie skutki oświadczania o zrzeczeniu się przyznanego jej świadczenia. Złożenie przez stronę takiego oświadczenia winno stanowić dla organu przesłankę do wyjaśnienia i zrozumienia stanowiska strony i nie może automatycznie stanowić podstawy do uznania "bezprzedmiotowości postępowania", w sytuacji gdy organ ma wiedzę, iż w sytuacji strony nic się nie zmieniło, jeśli chodzi o jej uprawnienie do danego świadczenia. Powyższe okoliczności niniejszej sprawy wskazują na zasadność podniesionego przez pełnomocnika Skarżącej zarzutu naruszenia przez organy obu instancji przepisów art. 7 i 9 K.p.a., które w tym wypadku mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nadto należy mieć na uwadze, iż częściowe ubezwłasnowolnienie i ustanowienie kuratora dla K. S. w związku z jego chorobą i niepełnosprawnością, wskazującymi na ewentualną wadę oświadczenia woli o zrzeczeniu się prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, stanowić może przesłankę wznowieniową dla postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania w przedmiocie prawa K. S. do zasiłku pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., co z kolei stanowi przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) P.p.s.a. Wyeliminowanie tego aktu z obrotu też jest jednym z warunków odpowiadającego prawu rozstrzygnięcia wniosku, który stał się przedmiotem niniejszego postępowania, po prawnym uregulowaniu prawa H. S. do reprezentowania w tej sprawie K. S. i związanej z tym podmiotowej modyfikacji wniosku. Z tych względów Sąd nie uwzględnił zawartego w rozszerzającym skargę piśmie ustanowionego w trybie prawa pomocy pełnomocnika o zawieszenie postępowania sądowego i przeprowadzenia dowodów z dołączonych dokumentów. Rozpoznanie tych wniosków należy do organu ponownie rozpoznającego sprawę. Doceniając nakład pracy i starania ustanowionego dla Skarżącej pełnomocnika z urzędu dla zgodnego z wymogami prawa uregulowania tej sprawy – Sąd w oparciu o art. 250 § 1 P.p.s.a przyznał mu wynagrodzenie w podwójnej wysokości stawki minimalnej wskazanej w § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. (Dz.U. 2016.1715) oraz zwrot wydatków.