II SA/Sz 97/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 czerwca 2014 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Szczecinie Barbary Rzuchowskiej sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Prezydent Miasta , decyzją z dnia [...] r., nr [...], powołując się na art. 12 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 7 lit. d, art. 19, art. 23 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), ustalił wysokość nienależnie pobranych przez A. M. (noszącej wcześniej nazwisko M.) świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyznanych decyzją nr [...] z dnia [...] r., za okres od [...] r., w łącznej wysokości [...] zł, w tym należność główna [...] zł i odsetki wynoszące na dzień [...] r. – [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że A. M. przyznano zaliczkę alimentacyjną na K. K. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. W dniu [...] r. organ uzyskał informację z Sądu Okręgowego, że A. M. otrzymała zaległości alimentacyjne. Wpłaty dokonała norweska instytucja [...] W dniu [...] r. K. K. oświadczył, że otrzymał [...] r. odpowiednio kwoty[...] zł. Z pisma z Sądu Okręgowego wynika, że płatności te stanowiły zaległe alimenty na dziecko od [...] r. Następnie organ przytoczył treść art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, według którego nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Organ I instancji skonstatował, że skoro w okresie od [...] r., A. M. pobierała zaliczkę alimentacyjną na K. K. oraz w okresie od [...] r. otrzymała od dłużnika alimentacyjnego zaległe alimenty za ww. okres, zatem zaliczka alimentacyjna pobrana od [...] r., jest świadczeniem nienależnie pobranymi i podlega zwrotowi. A. M. złożyła od tej decyzji odwołanie zarzucając jej: - rażące naruszenie prawa materialnego w postaci art. 2 pkt 7 lit. d oraz art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez błędną wykładnię pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego" i w efekcie wydanie decyzji bez podstawy prawnej, - bezprawne pozbawienie jej i jej dziecka prawa słusznie nabytego w postaci prawa do zaliczki alimentacyjnej za okres od [...] r. mimo, że pierwotnie prawo to przyznano stronie prawidłowo i nie wyszły na jaw żadne nowe okoliczności dotyczące sytuacji strony w okresie pobierania spornego świadczenia, a więc w latach 2008-2009. Odwołująca się wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji, ewentualnie jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania. W wyniku złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) oraz art. 23 ust.1 w zw. z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228), decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało treść przepisu art. 2 pkt 7 lit b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i podało, że zgodnie z tym przepisem, w przypadku ustalenia, iż wypłacona wierzycielowi tytułem zaległych alimentów kwota obejmuje należności alimentacyjne pokrywające się czasowo z należnościami przyznanymi z funduszu alimentacyjnego, należy uznać świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego za świadczenia nienależne pobrane. W ocenie składu orzekającego Kolegium, skoro A. M. otrzymała wyegzekwowaną od dłużnika alimentacyjnego kwotę dotyczącą zaległości alimentacyjnych od [...] r., to wypłacone z drugiego źródła świadczenie - z funduszu alimentacyjnego - uznać należy za świadczenie pobrane nienależnie. A. M. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o stwierdzenie jej nieważności oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, bądź o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji A. M. zarzuciła: - rażące naruszenie materialnego w postaci art. 2 pkt 7 lit. d oraz art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez błędną wykładnię pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego" i w efekcie wydanie decyzji bez podstawy prawnej; - bezprawne pozbawienie strony i jej dziecka prawa słusznie nabytego w postaci prawa do zaliczki alimentacyjnej za okres od [...] r. mimo, że pierwotnie prawo to przyznano stronie prawidłowo i nie wyszły na jaw żadne nowe okoliczności dotyczące sytuacji strony w okresie pobierania spornego świadczenia, a więc w latach 2008-2009; - naruszenie przez organ odwoławczy art. 11 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasadności przesłanek, którymi organ ten kierował się przy jej wydaniu, jak również zupełne nieodniesienie się w motywacji zaskarżonej decyzji do argumentów podniesionych przez stronę w odwołaniu. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało swoje stanowisko, że skoro skarżąca pobierała zaliczkę alimentacyjną a następnie za ten sam okres czasu otrzymała następnie od dłużnika alimentacyjnego kwotę z tyt. zaległych alimentów, to świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi. Na rozprawie w dniu 29 maja 2014 r. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej B. R. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z uwagi na naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. oraz błędną wykładnię art. 2 pkt 7 lit. d w związku z art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej stała się decyzja ustalająca wysokość nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych przez skarżącą w okresie od 1 października 2008 r. do 30 czerwca 2009 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało art. 23 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228) dalej zwaną "ustawą". Powołany przez organ odwoławczy przepis art. 23 ust. 1 ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z kolei art. 2 pkt 7 lit. d stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu – oznacza to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie wskazał jednak, że przesłanka uzasadniająca uznanie świadczenia za nienależnie pobrane w przepisie tym opisana wystąpiła w niniejszej sprawie. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca w okresie pobierania zaliczek alimentacyjnych, czyli pomiędzy [...] r., otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty. Co do zasady należy zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że skoro skarżąca pobierała wypłacane z funduszu alimentacyjnego zastępczo, za dłużnika alimentacyjnego, świadczenia w formie zaliczek alimentacyjnych, to później wyegzekwowane zaległe alimenty za ten sam okres winny zostać funduszowi zwrócone. Wyegzekwowane zaliczki powinny trafić w tej części do funduszu, nie zaś do skarżącej. Nie oznacza to jednak, że wystąpiła sytuacja uzasadniająca uznanie, że wypłacone uprzednio w latach 2008 i 2009 zaliczki można automatycznie uznać za świadczenia nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi i to wraz z odsetkami liczonymi od dnia ich wypłaty. Podstawy prawnej do takiego przyjęcia organ odwoławczy nie wskazał. Prócz naruszenia przepisów prawa materialnego, które nie zostały w sprawie należycie zastosowane, organ dopuścił się również istotnego naruszenia przepisów postępowania. Zaskarżona decyzja, a w szczególności jej uzasadnienie, nie spełnia elementarnych wymagań jakie stawia art. 107 § 3 K.p.a. W swojej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze - nie przywołało treści wszystkich przepisów, które brało pod uwagę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia; - w ramach opisu stanu faktycznego nie przedstawiło w ogóle zarzutów odwołania, jego treść spłycając do sformułowania, że zainteresowana odwołała się twierdząc, że decyzja jest niesłuszna - co uzasadnionym czyni zarzut skarżącej o nierzetelnym podejściu do sprawy; - w najmniejszym stopniu nie odniosło się do rzeczowej argumentacji odwołania; - nie przedstawiło wykładni przepisu prawa materialnego, która w zestawieniu z ustalonym stanem faktycznym sprawy doprowadziła do uznania, że pobrane przez skarżącą zaliczki alimentacyjne w okresie od [...] r., należy uznać za nienależnie pobrane. Uchybienia organu odwoławczego zarówno w zakresie nieprawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania, musiały skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązane będzie do zbadania, czy faktycznie ziściła się któraś z przesłanek uzasadniająca uznanie pobranych przez skarżącą zaliczek alimentacyjnych za nienależnie pobrane. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ powinien ustosunkować się do zarzutów skarżącej podniesionych w odwołaniu. Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.