II SA/Sz 97/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie opłaty adiacenckiej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF Z. N. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że miesięczny dochód jego rodziny wynosi [...] zł (zasiłek rehabilitacyjny), a koszty miesięcznego utrzymania [...] zł, i składają się na nie: opłaty – [...] zł, żywność [...] zł, środki czystości i lekarstwa – [...] zł. Dalej skarżący wskazał, że czasami korzysta z pomocy rodzeństwa oraz, że wniesienie opłaty sądowej pozbawi go i jego rodzinę środków do życia i utrzymania. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnim synem, jest właścicielem [...] – metrowego mieszkania oraz nieruchomości rolnej o powierzchni [...] arów (darowizna od matki). Żona skarżącego jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiada odrębnego majątku ani zasobów finansowych. Końcowo oświadczył, że z uwagi na stan zdrowia zmuszony był zlikwidować działalność gospodarczą, którą prowadził od 2013 r. Mając na uwadze informacje przedstawione w złożonym formularzu oraz wynikające z akt administracyjnych sprawy, referendarz sądowy w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zobowiązał skarżącego do złożenia: - dowodu potwierdzającego wysokość otrzymywanego zasiłku rehabilitacyjnego w okresie ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzającego posiadanie przez żonę skarżącego statusu osoby bezrobotnej, - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanego przez skarżącego i jego żonę konta bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania (np. czynsz, prąd, woda itp.) oraz inne niezbędne wydatki z tego okresu (np. zakup lekarstw itp.), - kserokopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2014 posiadanych działek, a w przypadku ich zbycia dowodów potwierdzających powyższy fakt w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. W wykonaniu powyższego wezwania skarżący oświadczył, że wysokość czynszu za mieszkanie wynosi [...] zł miesięcznie, na leki wydaje ok. [...] zł miesięcznie, nadto nadesłał zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzające posiadanie przez jego żonę E. H. – N. statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, fakturę za prąd za okres dwóch miesięcy na kwotę [...] zł, decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego za rok 2014 od posiadanej nieruchomości rolnej, postanowienie Sądu Rejonowego IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o świadczenie rehabilitacyjne, odwołanie skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Pozostałych dokumentów i oświadczeń wymienionych w wezwaniu wnioskodawca nie przedłożył. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie strony dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu Państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości). Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, że Z. N. nie wykazał należycie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczyć należy, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) . Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego (referendarza sądowego) wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentów dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (post. NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). W niniejszej sprawie wobec uznania zawartych we wniosku informacji za niewystarczające, zobowiązano wnioskodawcę do złożenia w terminie 7 dni, określonych dokumentów i oświadczeń pozwalających na pełną ocenę jego sytuacji materialnej, a tym samym ustalenie pozytywnych przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mimo powyższego skarżący nie wykonał w całości zobowiązania referendarza sądowego, przesyłając jedynie cząstkowe informacje nie pozwalające na dokonanie pełnej oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Na uwadze należy mieć przede wszystkim przedmiot niniejszej sprawy. Skarżący w wyniku dokonanego podziału nieruchomości uzyskał 15 działek, w tym 12 działek, dla których decyzją z dnia [...] r., [...] ustalono warunki zabudowy dla budowy dwunastu domów jednorodzinnych. Jednakże kwestie związane z posiadanymi działkami budowlanymi, pomimo wezwania referendarza sądowego skarżący pozostawił bez wyjaśnienia. Nie przedłożył również wyciągów z posiadanego konta bankowego. W niniejszej sprawie podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty których przedłożenia oczekiwał referendarz sądowy, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Nadesłanie wybiórczych dokumentów spowodowało, że znany jest tylko wycinek informacji uniemożliwiający ustalenie, czy skarżący faktycznie znajduje się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie wnioskodawca uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, o które był wezwany, a przedłożył jedynie wybrane informacje i dokumenty, to powinien liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.