II SA/Sz 970/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.),, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata J. K. kwotę [...] złotych obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W dniu[...] J. C. zwrócił się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996 r., Nr 87, poz. 395 ze zm.). W uzasadnieniu pisma wnioskodawca podał, że w[...] . został wraz z rodziną wysiedlony ze wsi, a od [...] przebywał na kolonii. Mieszkali w ciężkich, nieludzkich warunkach, w ciągłym strachu. Do wniosku strona dołączyła pismo z dnia [...] w którym przedstawiła opis wydarzeń z [...] z podpisami dwóch świadków oraz pismo z Archiwum Państwowego. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich odmówił przyznania J. C. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ww. ustawie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że stosownie do art. 2 pkt 2 lit. A powoływanej ustawy, represją jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia[...] lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach [...]. Strona wniosła o przyznanie uprawnienia za wywiezienie w [...]do [...] do pobliskiej miejscowości. Z uwagi na fakt, że okres represji był krótszy niż miesięcy, a represja polegała na wysiedleniu, bez przymusowej pracy, wniosek nie podlegał uwzględnieniu. J. C. nie zgadzając się z powyższą decyzją pismem z dnia [...] wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu pisma odwołujący się podał, że miejscowość, do której został wysiedlony znajdowała się około km od miejsca zamieszkania, a okres pobytu trwał ponad miesięcy. W ciągu godzin musiał wraz z rodziną opuścić mieszkanie i zostawić dorobek całego życia. Po wysiedleniu mieszkał w nieludzkich warunkach, nękany przez żandarmerię dwa razy w ciągu dnia. Sytuacja ta negatywnie wpłynęła na jego psychikę i na całe życie. W czasie nocnego poszukiwania żywności jego ojciec został ranny. Przed wysiedleniem żył w ciągłym strachu z uwagi na okupację niemiecką i prześladowania. Po zakończeniu działań wojennych całe gospodarstwo zostało zniszczone, zabudowania zostały rozebrane. Rodzice musieli budować wszystko od początku. Nigdy wraz z rodziną nie wrócił do wsi. Przez wiele lat mieszkał u rodziny. Ojciec [...] wyjechał na. W ocenie strony, wszystkie te przeżycia zaważyły na całym jego dalszym życiu i jest to wystarczająca przesłanka do przyznania świadczeń za doznaną represje. Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie jego sprawy z uwzględnieniem przedstawionych okoliczności. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantowi Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) - po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia[...]. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że mając na względzie całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego uznał, że wniosek J. C. nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiot sprawy jest unormowany w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Przepis artykułu 1 tej ustawy przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie, z tym, że nie dotyczy wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Omawiana ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmują: 1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych; 2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium: a. III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945; b. Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 4 tej ustawy uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Wynika stąd, że dla uzyskania potwierdzenia konieczne jest złożenie przez zainteresowanego wniosku oraz, o ile nie w pierwszej kolejności, poparcie wniosku odpowiednimi dowodami. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż zainteresowany został wraz z całą rodziną wysiedlony z rodzinnej miejscowości z powodu zbliżającego się frontu. Jak sam zainteresowany wskazał we wniosku jego rodzina sama musiała znaleźć nowe miejsce w którym mogła zamieszkać. Zainteresowany nie podnosił w postępowaniu, iż wykonywał pracę przymusową. W ocenie organu, w odniesieniu do strony nie nastąpił fakt deportacji wskazany w ustawie z dnia[...]. Organ nie kwestionuje ciężkiej sytuacji strony podczas wojny, jednakże nie został udowodniony fakt deportacji J. C. w celu wykonywania pracy przymusowej. Dla wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 powoływanej ustawy konieczne jest ustalenie dwóch przesłanek łącznie mianowicie, że osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny oraz że praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej miesięcy. J. C. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący oświadczył w skardze, że prawdą jest, iż jego rodzina nie została wywieziona do III Rzeszy ani do ZSRR, jednakże w okresie wojny i okupacji wegetowała w ciągłym strachu o życie, w głodzie i w zimnie. W okresie wysiedlenia był dzieckiem, więc nie mógł wykonywać niewolniczej pracy, ale uczestniczył w tych strasznych wydarzeniach, które pozostawiły ślad na jego psychice do dnia dzisiejszego. W Niemcy wydali rozkaz natychmiastowego opuszczenia terenów i skierowali rodzinę docelowo do, gdzie zamieszkali z czterema innymi rodzinami w jednym pokoju ze spaniem na siennikach bądź w lesie. Na tej kolonii mieszkał do końca wojny. Do miejsca zamieszkania nie miał po co wracać z uwagi na zniszczone gospodarstwo domowe. Przez wiele lat mieszkał wraz z rodziną u rodziny. Zdaniem skarżącego, organ nie rozważył jego przeżyć oraz nieodwracalnych strat finansowych, fizycznych i psychicznych związanych z wysiedleniem. Przeżycia z okresu okupacji to ludzki dramat, który pozostawia ślad do końca życia. Dlatego też rekompensata z ustawy stanowi dla niego zadośćuczynienie za poniesione straty. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym Sąd bada prawidłowość zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość zastosowania przepisów procedury przez organ rozstrzygający sprawę. Skarga okazała się niezasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z treścią tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym od [...] represją w rozumieniu ustawy, jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że warunkiem przyznania świadczenia pieniężnego, według ww. ustawy, jest ustalenie faktu deportacji (wywiezienia), w celu pracy przymusowej, na okres co najmniej miesięcy. Z akt sprawy wynika, że przyczyną przymusowego opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania i pozostawienia dobytku przez skarżącego i jego rodzinę był fakt zbliżającego się frontu walk. Obowiązek opuszczenia wsi został wymuszony działaniami wojennymi na tym terenie, nie zaś decyzją o skierowaniu skarżącego i jego rodziny do innej miejscowości w celu przymusowej pracy na rzecz okupanta. Przedłożony przez stronę dokument z Archiwum Państwowego nie potwierdza faktu wysiedlenia wsi z zamiarem skierowania jej mieszkańców do pracy przymusowej. Pismo zawiera jedynie ogólną informację odnośnie wysiedlenia niektórych wsi gminy. Jak podał skarżący, po wysiedleniu mieszkał w miejscowości przez okres ponad miesięcy, gdzie panowały trudne, niegodziwe dla egzystencji człowieka warunki, niejednokrotnie związane z koniecznością zdobycia jedzenia, bez dobytku i środków do życia. Jednakże - w ocenie Sądu - o ile należałoby przyjąć, że pobyt poza miejscem zamieszkania wskutek wysiedlenia trwał ponad miesięcy, to nie można uznać, że skarżący wykazał, że był to pobyt związany z ciężką, przymusową pracą, o której mowa w ustawie. Sąd zwrócił uwagę, że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, skarżący w zasadzie potwierdził fakt opuszczenia miejsca rodzinnego w oderwaniu od celu pracy przymusowej. Wprawdzie w skardze skarżący podał, że w jego przypadku wiek nie pozwalał na podjęcie niewolniczej pracy, jednakże, pomimo takiego stwierdzenia, nie wskazał, iż istniał przymus świadczenia konkretnej pracy przez niego lub przez członków jego rodziny. Okoliczności oderwania od rodzinnego miejsca zamieszkania, utrata dobytku, domu, ciężkie warunki mieszkalne, życiowe, choroby, brak żywności, z którymi skarżący w główniej mierze łączy uprawnienie do żądania świadczenia, w oderwaniu od celu wysiedlenia do przymusowej pracy, nie stanowią samodzielnej przesłanki do uznania prawa strony do świadczenia pieniężnego z omawianej ustawy. Podkreślić należy, że decyzja Kierownika Urzędu do Sprawy Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznaniu świadczeń pieniężnych za doznane represje wydawana na podstawie tej ustawy nie ma charakteru decyzji uznaniowej, a więc przyznanie świadczeń nie zależy od uznania organu. Przepisy powoływanej ustawy jednoznacznie określają wymóg ustalenia w tym postępowaniu przesłanki deportacji, która w okresie wojennym, ze swej istoty związana była z utratą domu, dobytku, pobytu w ciężkich, wojennych warunkach łącznie z przesłanką skierowania do pracy przymusowej na okres co najmniej miesięcy. Stwierdzenie łącznego wystąpienia powyższych przesłanek obliguje organ do przyznania stronie prawa do świadczenia pieniężnego z ustawy, natomiast brak którejkolwiek z nich nie pozwala organowi na uznanie istnienia takiego uprawnienia. Skarżący, uzasadniając swój wniosek, powołał się również na okoliczności negatywnych następstw w jego zdrowiu fizycznym i psychicznym wskutek doznanych przeżyć w związku z wysiedleniem, traktując prawo do świadczeń z tej ustawy jako pewnego rodzaju zadośćuczynienie za doznane krzywdy moralne i fizyczne. Niewątpliwie świadczenie z tej ustawy jest rodzajem zadośćuczynienia dla osób, które doznały represji w okresie wojennym i powojennym, jednakże nie obejmuje ono wszystkich osób, które doznały represji, jak też nie obejmuje wszystkich rodzajów i form represji, jakim poddawano obywateli polskich. Przedmiotowe świadczenie przysługuje osobom, które podlegały – jak już powyżej wskazano - ściśle określonym w ustawie represjom. Rodzaje represji wymieniono enumeratywnie w art. 2 ustawy. Tak więc między innymi prawo do świadczeń pieniężnych z ww. ustawy przysługuje osobom z tytułu wykonywania pracy przymusowej po dokonanej deportacji (wywiezieniu) i ta przesłanka ma decydujące znaczenie w niniejszej sprawie. Wskazać należy również, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zwanego dalej "Kierownikiem Urzędu", na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Opinia właściwego stowarzyszenia jest jednym z dowodów w sprawie o przyznanie uprawnienia do świadczenia, podlegającym ocenie przez organ orzekający po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego. W niniejszej sprawie skarżący nie przedłożył opinii właściwego stowarzyszenia, a przedłożone dokumenty i wyjaśnienia, w tym potwierdzone przez świadków, prowadzą do stwierdzenia, że wysiedlenie skarżącego i jego rodziny, miało formę represji, jednakże - z uwagi cel wysiedlenia - nie wypełniało przesłanki określonej w art. 2 art. 2 pkt 2 lit. a ustawy, co w sposób prawidłowy rozstrzygnął organ w zaskarżonej decyzji. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi. W punkcie drugim wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).