II SA/Sz 970/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r, nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie B.W. reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego W.F. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie ustalenia opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. W skardze zawarła jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując , że aktualnie nie jest w stanie bez znaczącego uszczerbku dla bytu własnego oraz małoletniego dziecka ponieść ciężaru opłaty sądowej. Do wniosku załączyła wydruk z KW nr [...] (stan na dzień 29.08.2014 r.), w którym w Dziale III zamieszczono wzmiankę o egzekucji z nieruchomości z wniosku wierzyciela T. a w dziale IV wpisano hipotekę umowną kaucyjną w wysokości [...] zł. Wezwaniem z dnia 10 października 2014 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W zakreślonym terminie wnioskodawczyni złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że z uwagi na okoliczności, w których się aktualnie znajduje, nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej. W dniu 24 września 2014 r. nieruchomość położoną w [...] darowała synom – M. i J. aby w ten sposób spłacić im zachowek po ojcu M.W. Wnioskodawczyni nie pracuje, ani nie prowadzi działalności gospodarczej, zajmuje się domem i opieką nad młodszym synem. Nie posiada żadnego majątku, ani wartościowych przedmiotów. Utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości [...] zł oraz pomocy rodziców i teściowej w wysokości [...] zł. Dodatkowo wskazała, że przed Urzędem Skarbowym toczy się postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku zapłaty podatku po jej zmarłym mężu M.W. oraz załączyła decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 12 sierpnia 2014 r. umarzającą postępowanie podatkowe w sprawie rozłożenia na 18 rat miesięcznych, zapłaty zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości w 2009 roku. Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni, wezwaniem z dnia 19 listopada 2014 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów, tj.: - kserokopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2014, - oświadczenia, czyją własność stanowi mieszkanie położone w [...] i kto ponosi koszty jego utrzymania oraz przedłożenie dowodów potwierdzających ich wysokość (np. rachunek za prąd, wodę) za okres ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie domu położonego w [...] w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. rachunki opłat za prąd, gaz itp.) oraz innych niezbędnych wydatków, - dowodu potwierdzającego wysokość otrzymywanej renty rodzinnej po zmarłym mężu, - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanych przez skarżącą kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzającego posiadanie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej, - dokumentów potwierdzających spłatę zadłużenia po zmarłym mężu, - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej, czy skarżąca w okresie ostatnich dwóch lat korzystała ze świadczeń pomocy społecznej w terminie 10 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. W odpowiedzi na powyższe w dniu 4 grudnia 2014 r. pełnomocnik skarżącej zwrócił się o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 19 listopada 2014 r. z powodu szerokiego zakresu żądania oraz pobytu w szpitalu, na dowód czego załączył kartę informacyjną Regionalnego Szpitala Oddziału Neurologicznego. Zarządzeniem z dnia 9 grudnia 2014 r. referendarz sądowy w oparciu o przepis art. 84 w związku z art. 258 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) poinformował pełnomocnika o przedłużeniu terminu do złożenia dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 19 listopada 2014 r. o 10 dni, liczone od daty doręczenia pisma w tym przedmiocie. W wykonaniu zobowiązania referendarza sądowego skarżąca przesłała potwierdzenie wypłaty renty w wysokości [...] zł w marcu 2014 r, fakturę za prąd za okres od września do listopada 2014 r. na kwotę [...] zł oraz za wodę i ścieki za okres od kwietnia do czerwca b.r. w wysokości [...] zł wystawione na M.W., wypis aktu notarialnego Repertorium A Nr [...] w przedmiocie umowy darowizny synom M.oraz J. po ½ udziale części w prawie własności do zabudowanej nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] położonej w [...]. Odnośnie faktur wystawionych na M.W. wnioskodawczyni wyjaśniła, że są one wystawione na teściową z powodu braku zmiany danych osobowych, nadto podała, że nie posiada rachunku bankowego, nie korzystała z pomocy finansowej jednostek pomocy społecznej, w marcu 2014 r. mieszkanie komunalne położone w [...] zamieniła na mniejsze. Wyjaśniła również, że z uwagi na okres przerwy świątecznej i uszczuplony skład osobowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz Towarzystwa Budownictwa Społecznego nie mogła uzyskać dokumentów potwierdzających fakt niekorzystania z pomocy społecznej oraz dokumentów dot. wysokości wydatków za ostanie trzy miesiące z tytułu posiadania mieszkania komunalnego. Zachowek należny jej synom został uregulowany poprzez darowiznę udziałów w ½ części prawa własności nieruchomości zabudowanej położonej przy ul. [...], po śmierci męża na bieżąco były regulowane należności związane z jego działalnością gospodarczą z dochodów uzyskanych ze sprzedaży części nieruchomości, w tym również z pożyczek, których część przeznaczona została na remont domu. Pozostałych dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 19 listopada 2014 r. (zaświadczenie z PUP, kserokopia decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2014, dowody potwierdzające spłatę zadłużenia po zmarłym mężu, dowody potwierdzające wysokość wydatków na utrzymanie mieszkania komunalnego), mimo przedłużenia terminu skarżąca nie przedłożyła. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, zważył: Należy przede wszystkim wyjaśnić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją procesową, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w rozdziale 3, działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 252 wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Jednocześnie wykładnia zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy zwrotu "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym oraz dokumentów potwierdzających powyższe. Zatem to ubiegający się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych winien był przekonać sąd (referendarza sądowego), że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie. Zdaniem orzekającego skarżąca powyższych okoliczności nie wykazała. Dane zawarte w złożonym przez nią oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności" o której mowa w art. 252 § 1 P.p.s.a., a wezwanie do uzupełnienia tych danych nie zostało przez skarżącą wykonane w sposób prawidłowy. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie pracuje, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 16 –letnim synem, jedyny jej dochód stanowi renta rodzinna oraz pomoc finansowa rodziny. Pomimo przedłużenia terminu do złożenia dokumentów określonych w wezwaniu referendarza sądowego, skarżąca nadesłała jedynie pocztowy przekaz renty rodzinnej na kwotę [...] zł, fakturę za prąd i wodę oraz wypis aktu notarialnego Repertorium A Nr [...] w przedmiocie umowy darowizny synom nieruchomości położonej w [...]. Przy czym przedstawiając powyższe dowody opłat za prąd i wodę, skarżąca pominęła fakt, że w lokalu tym mieści się siedziba działalności gospodarczej prowadzonej przez jej syna M.W. "M" M.W., co może również mieć wpływ na wysokość rachunków za prąd itp. Wnioskodawczyni nie przedłożyła dowodów potwierdzających wysokość opłat ponoszonych za mieszkanie komunalne, twierdząc, że zespół kadrowy Towarzystwa Budownictwa Społecznego z uwagi na okres przedświąteczny był uszczuplony i pozyskanie powyższych dokumentów było niemożliwe. Odnosząc się do powyższego stwierdzić należy, przede wszystkim, że każdy najemca lokalu z TBS rachunki z tytułu opłat za prąd, czy inne media oraz czynsz otrzymuje na adres mieszkania, a nie do siedziby TBS, a jeżeli już skarżąca chciała odebrać zaświadczenie o wysokości opłat z tytułu czynszu, to termin zakreślony w wezwaniu referendarza sądowego był dostatecznie długi ( od 25.11 do 29.12.2014 r.) i nie obejmował wyłącznie okresu przedświątecznego. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca zaznaczyła, że jest zadłużona, na dowód czego załączyła wypis z księgi wieczystej nr [...], gdzie w Dziale III zamieszczono wpis o toczącej się egzekucji z nieruchomości z wniosku wierzyciela T. a w dziale IV wpisano hipotekę kaucyjną w wysokości [...] zł. Tymczasem z treści przedłożonego wypisu aktu notarialnego z dnia 24 września 2014 r. oraz księgi wieczystej nr [...] Centralna Baza Ksiąg Wieczystych dostępna na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości) wynika, że wskazywane zadłużenia zostały spłacone i wykreślone. Zatem pomimo twierdzeń skarżącej, że nie posiada ona środków finansowych, stać ją było na spłatę zadłużenia, oraz poniesienia w dniu 24 września 2014 r. wynagrodzenia za czynności notarialne w kwocie [...] zł. Powyższe wskazuje, że B.W. nie wykazała w sposób wiarygodny i rzetelny swojej sytuacji majątkowej. W swoim wniosku skarżąca skupiła się bowiem, jedynie na podaniu "wycinka" informacji o swojej sytuacji materialnej, jednakże samo stwierdzenie, że "nie jestem w stanie ponieść ciężaru opłaty sądowej od skargi, co wynika z okoliczności w jakiej się obecnie znajduję" nie wystarczy. Fragmentaryczne i wycinkowe przedstawianie danych dotyczących sytuacji rodzinnej i finansowej, uniemożliwia faktyczne ustalenie sytuacji finansowej skarżącej. Dla przyznania prawa pomocy konieczne jest dysponowanie pełnym obrazem sytuacji finansowej i materialnej strony, która ubiega się o pomoc Państwa i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Uchylanie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W konsekwencji należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.