II SA/Sz 971/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi G. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej G. Ł. kwotę [...] ([...]) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r., zmienioną [...] r., przyznano G. Ł. zasiłek pielęgnacyjny na córkę od dnia [...] r. bezterminowo. W dniu [...] r. strona złożyła oświadczenie o rezygnacji z pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w związku z wypłatą dodatku pielęgnacyjnego przy rencie rodzinnej od dnia [...] r. Wobec powyższego organ I instancji decyzją z dnia [...] r. uchylił z dniem [...] r. ww. rozstrzygnięcie o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, a kolejną decyzją z dnia [...] r. ustalił, że zasiłek pielęgnacyjny w okresie od [...] r. w wysokości [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...]r. uchyliło decyzję z dnia [...] r. i przekazało organowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując na brak dokonania ustaleń w zakresie, czy skarżąca została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczenia. W dniu [...] r. G. Ł. złożyła w obecności kierownika GOPS oraz pracownicy ośrodka zeznania, w których podała, że kopie decyzji o pobieraniu renty rodzinnej przedstawiła w [...] r. w GOPS w celu zwrotu kosztów podróży za turnus rehabilitacyjny. Pouczenie zawarte we wniosku o zasiłek pielęgnacyjny czytała i podpisała, ale go nie zrozumiała. O fakcie, że pobiera nienależnie zasiłek pielęgnacyjny dowiedziała się podczas rozmowy w KRUS i dlatego postanowiła zgłosić ten fakt w GOPS w styczniu 2015 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Wójta decyzją z dnia [...] r. nr[...] , orzekł o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego na córkę H. Ł. decyzją nr [...] z dnia [...] r., zmienioną decyzją nr [...] z dnia [...] r., za świadczenie nienależnie pobrane w kwocie [...] zł za okres od [...] r., jednocześnie określając odsetki wyliczone na dzień wydania decyzji w wysokości [...] zł. W podstawie prawnej powołano art. 104 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku art. 16 ust 6, art. 20 ust. 1 i 2 oraz art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony stronie w ww. okresie jest świadczeniem nienależnie pobranym, gdyż zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Dalej zaznaczył, że w złożonym w dniu 29 lipca 2005 r. wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego strona została pouczona, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wnioskodawczyni zapoznała się z pouczeniem, które potwierdziła własnoręcznym podpisem. Również w decyzji z dnia 13 września 2005 r. została pouczona o konieczności niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Zdaniem organu okoliczność, że strona przedstawiła pracownicy GOPS w [...] r. decyzję o pobieraniu renty rodzinnej w celu zwrotu kosztów podróży za turnus rehabilitacyjny nie oznacza, że tym samym doszło do powiadomienia organu o fakcie pobierania dodatku pielęgnacyjnego. Pracownik wypłacający koszty podróży nie jest upoważniony do merytorycznego załatwiania sprawy przyznawania świadczeń rodzinnych i ma prawo nawet nie wiedzieć, że strona wcześniej otrzymała decyzję przyznającą jej zasiłek pielęgnacyjny i czy go nadal pobiera czy nie. Nadto organ zaznaczył, że w toku wieloletniej współpracy z GOPS wszelkie pouczenia G. Ł. przyjmowała z pełnym zrozumieniem i bez zastrzeżeń, a nie zachodziły jakiekolwiek przeszkody by ewentualne wątpliwości co do treści pouczeń zawartych we wniosku, jak też później w treści kolejnych decyzji mogły być wszechstronnie wyjaśnione. Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem G. Ł. złożyła odwołanie wskazując, na: 1) wydanie decyzji przez organ nieposiadający uprawnień do jej wydania (GOPS zamiast Wójt), 2) naruszenie art. 16 K.p.a. poprzez orzeczenie ponad osnowę decyzji z dnia 13 września 2005 r. i w rezultacie orzeczenie co do postanowień tej decyzji bez jej uchylenia lub zmiany, 3) naruszenie art. 1, 11 i 80 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego i dokonanie wybiórczych ustaleń, co doprowadziło do błędnych ustaleń, 4) niewykonanie czynności wskazanych decyzją organu wyższego rzędu, 5) dokonanie błędnej wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez pominięcie, że warunkiem uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że uprawnienie do jego otrzymywania ustało. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniała sytuacja kwalifikująca pobrane świadczenie pielęgnacyjne do świadczeń nienależnie pobranych. Po opisaniu przebiegu postępowania, organ wskazał, że decyzja będąca przedmiotem odwołania zawiera prawidłową podstawę prawną, sentencję, zaś ustalenia faktyczne organu I instancji wskazujące na uznanie zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane dowodzą, że organ ten poczynił ustalenia w zakresie objętym hipotezą pkt 1 ust. 2 art. 30 ustawy. Powoduje to, że uzasadnienie decyzji organu I instancji zostało sporządzone w zgodności z art. 107 § 3 K.p.a., zarówno co do podstawy prawnej, jak i przyporządkowania przesłanki faktycznej rozstrzygnięcia tej podstawie prawnej. Ustosunkowując się do kwestii zawartych w odwołaniu Kolegium zaznaczyło, że zaskarżona decyzja została wydana przez właściwy organ, albowiem w myśl art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., wójt może upoważnić, w formie pisemnej, swojego zastępcę, pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy lub inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej do prowadzenia postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, a także do wydawania w tych sprawach decyzji. Za bezzasadny uznano także zarzut, że organ I instancji orzekł co do postanowień decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny bez uprzedniego uchylenia lub zmiany tej decyzji, skoro decyzja przyznająca zasiłek pielęgnacyjny została uchylona decyzją z dnia [...] r. Nadto wskazano, że organ zgodnie ze wskazówkami Kolegium w poprzednim składzie orzekającym wykazał, że strona była pouczona w sposób właściwy o okolicznościach wyłączających przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego o który się ubiegała. Powyższe wynika z treści pouczeń zawartych na druku wniosku, jak i z pouczenia w decyzji z dnia [...] r. przyznającej świadczenie. Udzielone stronie pouczenie umożliwiało zrozumienie jej sytuacji prawnej, nawet przy stanie zdrowia i braku wykształcenia akcentowanych w odwołaniu. G. Ł. została zatem z pouczeniem w odpowiedni sposób zaznajomiona, a żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Takiej powinności organu nie da się także wyprowadzić z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Skoro zatem osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, to warunek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać za spełniony. G. Ł. złożyła skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażące naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zastosowanie tego przepisu, pomimo braku przesłanek do ustalenia, iż skarżąca była prawidłowo pouczona o braku podstaw do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i była świadoma pobierania nienależnego świadczenia, 2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 138 § 2 K.p.a. poprzez niewypełnienie funkcji procesowych organu odwoławczego i nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo, iż nie wyjaśniono wszystkich, istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności kwestii informowania organu I instancji przez skarżącą o otrzymywaniu renty rodzinnej z KRUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym już w okresie od 2007 r., - art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. przy zastosowaniu z art. 7 K.p.a. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, mimo faktu dopuszczenia przez organ I instancji do udziału w rozpoznaniu sprawy pracownika, który brał udział w wydaniu uprzednio zaskarżonej i uchylonej decyzji, co stanowi o rażącym naruszeniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., - art. 77 § 4 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez uznanie, iż nastąpiło rozpoznanie sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, podczas gdy organ I instancji nie wziął pod uwagę faktów znanych mu z urzędu, - błąd w ustaleniach faktycznych wobec przyjęcia, iż skarżąca była prawidłowo informowana o braku podstaw do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z uwagi na brak przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. W piśmie z dnia 24 marca 2016 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, pełnomocnik skarżącej podniósł, iż argumenty odwołania zostały zignorowane przez organ, co stanowi o naruszeniu art. 8 K.p.a. Nadto podkreślił, iż organ od 2007 r. z urzędu posiadał wiedzę, że skarżąca otrzymuje dodatek pielęgnacyjny, a pomimo tej informacji nie pouczył prawidłowo strony o skutkach ww. okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje : Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna, aczkolwiek Sąd nie podzielił wszystkich argumentów skargi. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane był art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl tego przepisu osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do jego zwrotu przy czym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się : - świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W ocenie Sądu materiały dowodowe zebrane w niniejszej sprawie wskazują, że nie została wypełniona norma zawarta w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest pouczenie otrzymującego świadczenie o braku prawa jego pobierania gdy zajdą okoliczności przedstawione w ww. przepisie. Przy czym pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy nie jest czytelne i jasne dla odbiorcy. W decyzji o przyznaniu G. Ł. zasiłku pielęgnacyjnego zawarte zostało jedynie bardzo ogólne pouczenie, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu. Pouczenie nie jest, w ocenie Sądu, należyte gdyż poza ogólną formułą nie zawiera wyjaśnienia. Pouczenie powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Celem pouczenia musi też być poinformowanie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. (podobnie NSA wyrok z 1 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 2078/10). Innymi słowy pouczenie powinno być zindywidualizowane czyli odnosić się do pobierającego świadczenie. Tych elementów, zdaniem Sądu, zabrakło w niniejszej sprawie i wobec powyższego nie została wyczerpana norma opisana w art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Nadto Sąd zwraca uwagę, że organ posiadał znacznie wcześniej wiedzę o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego skarżącej i nie podjął żadnych czynności aby czytelnie uświadomić skarżącej konsekwencje jednoczesnego pobierania świadczeń pielęgnacyjnych. Natomiast Sąd nie podziela argumentów skargi dot. naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. dot. wyłączenia pracownika organu, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzje. Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony m.in. : w wyroku NSA z 8.09.2015 r. I OSK 2922/13, że "rozpoznanie sprawy po raz kolejny, na skutek wydania decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy (art. 138 § 2 K.p.a.) nie jest rozpoznaniem sprawy na skutek wniesienia odwołania od pierwszego jej rozstrzygnięcia. Organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę zobowiązany jest uwzględnić ustalenia Sądu odnośnie braku zindywidualizowanego pouczenia. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd rozstrzygnął też o kosztach postępowania na podstawie art. 200 ww. ustawy.