II SA/Sz 973/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę S. z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Prezydent Miasta S. wydał w dniu [...] marca 2019 r. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej "K.p.a.", art. 8 ust. 1 i 3, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2, art. 62 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 60 ust. 1 i ust. 2 , art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.), dalej "u.p.s.", decyzję nr [...], w której ustalił T. W., dalej "skarżący", wysokość opłaty za pobyt ojca S. W. w Domu Pomocy Społecznej w D. po [...] zł miesięcznie począwszy od marca 2019 r. Decyzja została skarżącemu doręczona w dniu 27 marca 2019 r. i stała się ostateczna. Decyzja była poprzedzona wywiadem środowiskowym z dnia [...] lutego 2019 r. Organ I instancji wydał w dniu [...] kwietnia 2020 r. decyzję nr [...], w której zmienił od [...] lutego 2020 r. własną decyzję z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w ten sposób, że ustalił skarżącemu wysokość opłaty za pobyt ojca S. W. w Domu Pomocy Społecznej w D. po [...] zł miesięcznie. Decyzja została skarżącemu doręczona w dniu 21 maja 2020 r. trybie zastępczym na podstawie art. 44 § 1 ust. 2 K.p.a. i stała się ostateczna. Organ I instancji wydał w dniu [...] lipca 2020 r. na podstawie art. 104 K.p.a., art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s., decyzję nr [...], w której ustalił skarżącemu wysokość odpłatności wnoszonej zastępczo przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. , dalej "MOPS", od października 2019 r. do lutego 2020 r. za pobyt ojca S. W. w Domu Pomocy Społecznej w D. na kwotę [...]zł i zobowiązał skarżącego do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. Organ I instancji podał, że ojciec skarżącego został umieszczony w DPS w D., gdzie całkowity koszt utrzymania mieszkańca DPS wynosił [...] zł w okresie od lutego 2019 r. do stycznia 2020 r., a od lutego 2020 r. w wysokości [...] zł. Ojciec skarżącego ponosi opłatę za pobyt w DPS w wysokości 70 % otrzymywanych dochodów, tj. [...] zł. Wobec faktu, że kwota ta nie pokrywa pełnego kosztu utrzymania ojca skarżącego w DPS organ I instancji wydał w dniu [...] marca 2019 r. decyzję, w której ustalił skarżącemu wysokość opłaty za pobyt ojca w DPS. W tej decyzji pouczono skarżącego o treści art. 64 u.p.s., tj. możliwości ubiegania się o zwolnienie w całości lub części uiszczania ww. opłaty. Organ I instancji podał, że wobec nieregulowania przez skarżącego ww. opłaty i ponoszenia jej przez Gminę S. , konieczne było wszczęcie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji w niniejszej sprawie. Organ I instancji przytoczył treść art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s. Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji, w którym podał, że nie zgadza się na zwrot wymienionej w decyzji kwoty, gdyż jest bezrobotny. Skarżący wskazał, że ojciec był alkoholikiem i znęcał się nad rodziną. Według skarżącego, MOPS powinien ojca umieścić w tańszym ośrodku, na który byłoby go stać. Ponadto podał, że nie tylko on winien być obciążony przedmiotowa opłatą, gdyż jego ojciec ma jeszcze 2 córki i rodzeństwo. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu [...] października 2020 r. na podstawie m.in. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z 61 ust. 1, 2 i 3, art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s., decyzję nr [...], w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i przytoczył treść art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. Organ odwoławczy wskazał, że kwestię ponoszenia przedmiotowej opłaty przez skarżącego regulują decyzje organu I instancji z dnia [...] marca 2019 r. i [...] kwietnia 2019 r. Decyzje te są ostateczne, bowiem skarżący nie złożył od nich odwołania i muszą być respektowane przez organ administracyjny, zaś po stronie skarżącego powstał obowiązek wnoszenia przedmiotowej opłaty. Organ odwoławczy podał, że skarżący nie regulował przedmiotowej opłaty i na podstawie art. 61 ust. 3 u.p.s. uiszczała ją zastępczo Gmina S.. Gminie służyło zatem prawo do domagania się od skarżącego zwrotu poniesionej opłaty. Skarżący złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wskazał, że jest ona dla niego krzywdząca. Podał, że od [...] kwietnia 2019 r. jest bezrobotny, mieszka w mieszkaniu komunalnym i od 15 lat żyje z konkubiną, która ma dziecko. Skarżący wskazał, że nie stać go na uiszczenie tej opłaty i prosi o jej umorzenie. Podał, że oprócz niego opłatę powinny ponieść jeszcze dwie córki jego ojca. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje: Przedmiotem niniejszego postępowania sądowego jest decyzja organu odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. wydana w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę S. z tytułu odpłatności za pobyt ojca skarżącego w DPS. W tym miejscu wyjaśnić należy skarżącemu, że w niniejszym postępowaniu sądowym nie podlegają ocenie i weryfikacji wydane w stosunku do ojca skarżącego na podstawie art. 59 ust. 1 i 2 u.p.s. decyzje: o skierowaniu ojca skarżącego do domu pomocy społecznej; o ustaleniu jego ojcu opłaty za pobyt w DPS; o umieszczeniu jego ojca w DPS. Także w niniejszym postępowaniu sądowym nie podlegają ocenie i weryfikacji decyzje z dnia [...] marca 2019 r. i [...] kwietnia 2019 r., w których ustalono skarżącemu wysokość opłaty za pobyt jego ojca w DPS. Decyzje te stały się ostateczne z uwagi, na fakt niezłożenia odwołania przez skarżącego, mimo zawartego w nich pouczenia. To w postępowaniu administracyjnym, które było prowadzone i zakończyło się ww. decyzjami, organ administracyjny bada krąg osób z rodziny osoby umieszczonej w DPS zobowiązanych do uiszczenia opłaty za mieszkańca DPS, którego dochody nie wystarczają na pokrycie jego utrzymania w DPS oraz ustala wysokość tej opłaty, która przypada proporcjonalnie do liczy osób z rodziny mieszkańca DPS obowiązanych do jej zapłaty. Podnoszone przez skarżącego zarzuty związane z umieszczeniem ojca w DPS, czy też fakt obciążenia wyłącznie jego przedmiotową opłatą nie mogą być przez Sąd rozpoznawane w niniejszej sprawie. W prowadzonym przez Sąd postępowaniu badaniu podlega decyzja w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę S. z tytułu odpłatności za pobyt ojca skarżącego w DPS. Jak wskazano w uchwale NSA z dnia 11 czerwca 2018 r. o sygn. akt I OPS 7/17, problematyka zwrotu świadczeń z pomocy społecznej nie jest tożsama z odpłatnością za świadczenia z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s., w przypadku niewywiązywania się osób z rodziny mieszkańca DPS z obowiązku uiszczania opłat za pobyt tego mieszkańca ustalonego w decyzji, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio. Stosownie do art. 104 ust. 1 u.p.s., należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s., wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Powyższe oznacza, że w stosunku do osoby, która nie uiszcza opłaty za pobyt krewnego w DPS, mimo wydania w stosunku do niej decyzji ustalającej jej obowiązek zapłaty przedmiotowej opłaty, Gmina zastępczo realizuje wskazany obowiązek za tę osobę i reguluje przedmiotowa opłatę, lecz może co do tej osoby wydać odrębną decyzję, w której ustali określoną kwotę do zwrotu. Tak też stało się w niniejszej sprawie. W stosunku do skarżącego wydano dwie decyzje z dnia [...] marca 2019 r. i [...] kwietnia 2019 r., w których ustalono skarżącemu wysokość opłaty za pobyt jego ojca w DPS. Skarżący nie uiszczał przedmiotowej opłaty, nie był też z niej zwolniony na podstawie art. 64 oraz art. 64a u.p.s. Przedmiotową opłatę uiszczał MOPS. Organ I instancji był zatem uprawniony do wydania w stosunku do skarżącego decyzji w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę S. z tytułu odpłatności za pobyt ojca skarżącego w DPS. Zaskarżona decyzja wydana została prawidłowo, gdyż organy nie naruszyły przepisów u.p.d. Wyjaśnić skarżącemu należy, że sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną przez stronę decyzję pod względem prawnym i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo – uchyla ją, podając przyczyny, które skłoniły do tego sąd. Sąd administracyjny nie jest zatem władny do umorzenia kwoty przedmiotowej opłaty, do której zwrotu zobowiązany został skarżący, gdyż to należy do uprawnień organu I instancji. W tym celu skarżący może złożyć w organie stosowny wniosek o umorzenie tej kwoty w całości lub w części lub też o rozłożenie zaległości na raty. Podnoszona przez skarżonego okoliczność w postaci utraty pracy nie miała wpływu na rozpoznanie niniejszej sprawy, lecz może być podstawą do wystąpienia przez niego z wnioskiem do organu I instancji o zmianę decyzji ustalającej wysokość przedmiotowej opłaty (art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.). Także podnoszona przez skarżącego okoliczność dotycząca nagannego zachowania się jego ojca względem rodziny w przeszłości nie miała wpływu na rozpoznanie niniejszej sprawy, lecz może być podstawą do złożenia na podstawie art. 64a u.p.s. przez skarżącego wniosku do organu I instancji o zwolnienie go z obowiązku uiszczania przedmiotowej opłaty. Zgodnie z art. 64a u.p.s., osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Ponadto skarżący może złożyć na podstawie art. 64 u.p.s. wniosek w organie I instancji o zwolnienie go w całości lub części z uiszczania przedmiotowej opłaty. Stosownie do art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. Podkreślić należy, że skarżący nie może być bierny w postępowaniu toczącym się przed organem, lecz winien współdziałać z organami, składając stosowne wyjaśnienia i dokumenty. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał, że organ nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę. Skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów postępowania na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu zostanie wydane odrębnie przez referendarza sądowego na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.