II SA/Sz 976/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2011r. przy udziale Prokuratora Prokuratury [...] B. R. sprawy ze skargi B. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I uchyla zaskarżoną decyzję, II przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego J. S. – B. kwotę [...] złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy Decyzją z dnia [...] r., nr[...] , Kierownik Sekcji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [..] , działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] , w oparciu o art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1i 2, art. 106 ust.1, art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362) oraz §1 pkt 1 Iit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), przyznał B. U pomoc w formie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu leków w marcu 2010 r. w wysokości [...] 00 zł pomniejszony o kwotę 60,00 zł, zrealizowaną w decyzji nr [...] z dnia[...] . W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją nr [...] z dnia[...] . przyznano B. U. pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego przeznaczonego na dofinansowanie do zakupu leków w czerwcu 2009r. w wysokości [...] ,00 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpoznaniu odwołania B. U. od powyższej decyzji, decyzją nr [...] z dnia 21 grudnia 2009r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] nr [...] zwiększył stronie pomoc finansową na leki z kwoty [...] zł na kwotę [...] ,00 zł, z adnotacją, iż zasiłek zostanie pomniejszony o kwotę [...] ,00 zł zrealizowaną z decyzji nr [...] z dnia[...] . Decyzją z dnia[...] . nr [...] organ I instancji przyznał też B, U. pomoc celową między innymi na dofinansowanie do środków czystości, obuwia, telewizji kablowej na okres od marca do maja 2010r. w łącznej wysokości 200,00 zł. B. U. odwołał się od decyzji nr [...] z dnia [...] . oraz od decyzji nr [..] z dnia[...] . W dniu 24 maja 2010r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzję nr [...] z dnia[...] . utrzymało w mocy, natomiast decyzję nr [...] z dnia[...] . uchyliło w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, z powodu nie wykazania motywów rozstrzygnięcia sprawy, w kwestii przyznania zasiłku celowego na leki w wysokości 160,00 zł. Kolegium podniosło też kwestię, czy "wsparcie w kwocie 160,00 zł będzie w stanie zabezpieczyć godne życie strony". Mając na uwadze zalecenia organu odwoławczego, organ I instancji w decyzji z dnia 28 czerwca 2010 r. wskazał, że B. U. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, samotnie gospodarującą, której dochód wynosi [...] zł i nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej. Następnie organ podał, że zasiłek celowy stosownie do art. 39 ustawy o pomocy społecznej ma charakter uznaniowy i do organu należy decyzja co do wysokości przyznania tej pomocy. Organ ustalił, że B. U. sporadycznie przedkładał pracownikowi socjalnemu MOPR faktury, rachunki i paragony za leki. Zatem, trudno jest jednoznacznie stwierdzić, jaką kwotę przeznacza on na ten cel i jaka kwota zaspakajałaby jego potrzeby na leki. Dlatego też przyznana B. U. kwota [...] zł mieści się w ramach uznania administracyjnego i może w części lub w całości zostać wykorzystana na zakup leków. Organ zaznaczył też, że na same koszty leczenia wnioskodawcy Ośrodek wydatkował w okresie od stycznia do czerwca 2010r. kwotę [...] zł, natomiast od lipca do grudnia 2010r. przyznał decyzją z dnia 28 czerwca 2010r. kwotę po [...] zł miesięcznie. W 2009 r. B. U. uzyskał średnio z pomocy społecznej świadczenia w wysokości [...] zł miesięcznie. Odnosząc się do zarzutów Kolegium czy " wsparcie w kwocie [...] zł będzie w stanie zabezpieczyć godne życie strony" organ stwierdził, iż nie jest rolą pomocy społecznej zaspakajanie wszystkich potrzeb osób korzystających z pomocy społecznej, lecz jedynie udział w granicach możliwości organu w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych. W odwołaniu od powyższej decyzji, B. U. zarzucił brak uznaniowości co do wysokości zasiłku celowego. Wskazał, że jest osobą chorą, pokrzywdzoną i cierpiącą. Wskazał, że z winy osób pracujących w MOPR jego stan zdrowia bardzo się pogarsza. Zdaniem odwołującego się MOPR utajnia pieniądze którymi dysponuje. Decyzją z dnia 31 sierpnia 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...] , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 3 ust.4, art.39 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1 Iit. a) rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało się na treść powołanych w sentencji decyzji przepisów ustawy o pomocy społecznej i przedstawiło stan faktyczny sprawy, który okazał się tożsamy z tym, który ustalił organ pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że z powodu skromnych środków finansowych jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej możliwości pomocy społecznej są ograniczone, dlatego nie wszystkie zgłoszone potrzeby mogą zostać zaspokojone a wysokość świadczeń nie zawsze odpowiada oczekiwaniom wnioskodawcy. Ponadto gdy ośrodek nie dysponuje wystarczającą ilością środków finansowych, najczęściej w pierwszej kolejności przyznawana jest pomoc na żywność rodzinom nie posiadającym żadnego dochodu. Odnosząc się do wysokości przyznanej pomocy Kolegium wskazało, że pomoc ta mieści się w prawnie dopuszczalnych granicach uznania administracyjnego. Wprawdzie organ I instancji nie przedstawił analizy posiadanych środków w powiązaniu z liczbą osób uprawnionych do otrzymywania pomocy, nie mniej jednak uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Okolicznością znaną organowi z urzędu jest trudna sytuacja ośrodków pomocy społecznej które dysponując określonym budżetem, nie są w stanie objąć pomocą swoich podopiecznych w stopniu przezeń oczekiwanym Aby objąć wsparciem jak najszerszą grupę, ograniczone możliwości zmuszają organy pomocy społecznej do miarkowania przyznawanych środków nawet wobec osób, rodzin, w tym rodzin niepełnych oraz osób będących w sytuacji podobnej jak odwołujący się, czyli niepełnosprawnych i nieposiadających jakichkolwiek własnych środków utrzymania. Kolegium podało, iż z akt sprawy wynika że odwołujący się objęty jest stałym wsparciem ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w[...] . Reasumując, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. B. U. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] . W treści skargi wskazał, że jest osobą bardzo chorą o orzeczonym stopniu niepełnosprawności i wymagającą pomocy w szerszym zakresie, aniżeli wynika to z zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Nie może natomiast rozpoznając sprawę kierować się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania (np. w zakresie przyznawania, podwyższania czy obniżania świadczeń z pomocy społecznej), wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym. Innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, a zatem nie mógłby orzec o podwyższeniu skarżącemu zasiłku celowego czy przyznaniu zasiłku na inny cel aniżeli ten, który wynika z decyzji. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd stwierdził że naruszała ona przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy, co skutkowało jej uchyleniem. Przedmiotem zaskarżenia stało się rozstrzygnięcie, utrzymujące w mocy decyzję, mocą której przyznano B. U. zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu leków w marcu 2010 r. w wysokości 160,00 zł. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą". Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wnioskowana przez skarżącego pomoc celowa przyznawana jest w ramach tzw., uznania administracyjnego, gdyż zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, tzn. organ może go przyznać, ale nie musi. Podkreślić jednak należy, że mimo swobody działania organu w ramach uznania administracyjnego, organ nie jest zwolniony z obowiązku starannego przeprowadzenia postępowania, zgodnego z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia, które nie może nosić cech dowolności. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością (art. 7 i 77 Kpa), przy czym obowiązek ten dotyczy nie tylko ustalenia przesłanek, jakie powinna spełniać osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, ale również i przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do pozostałych okoliczności decydujących o przyznaniu wnioskowanej formy pomocy. Poczynione zaś w sprawie ustalenia muszą znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej w sprawie decyzji, zgodnie z postanowieniami art. 107 § 3 kpa (vide: wyrok NSA z dnia 4 października 2002r., sygn. akt ISA 3098/01, LEX nr 83731). Uzasadnienie decyzji z jednej strony ma na celu umożliwienie stronom postępowania poznanie motywów, którymi kierował się organ administracyjny, a z drugiej strony kontrolę rozstrzygnięcia. Brak rozważań w przedmiocie niektórych aspektów faktycznych i prawnych sprawy, w szczególności podnoszonych przez stronę postępowania, uniemożliwia poznanie stanowiska organu w tej kwestii, poddaje w wątpliwość sam fakt rozstrzygania w tym zakresie, a co za tym idzie, wyklucza kontrolę rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny i samą stronę postępowania. Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organ odwoławczy rozpoznał ponownie sprawę z wniosku B. U. o przyznanie zasiłku stałego, co najmniej mało wnikliwie. Z akt sprawy wynika, że B. U. spełnia kryteria umożliwiające uznanie go za osobę uprawnioną do świadczeń z pomocy społecznej, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Organy obu instancji wprawdzie prawidłowo ustaliły, że B. U. zamieszkuje wraz z matką G. U., przyjmując zarazem, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje z uwagi na niepełnosprawność, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełno-sprawności i utrzymuje się z zasiłku pielęgnacyjnego, zasiłku stałego oraz dochodu z posiadanych gruntów rolnych, natomiast łączna wysokość dochodu strony wynosi 477 zł, więc nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przyznając zasiłek celowy w kwocie 160 zł na leki nie ustaliły jednak, jak przyznane świadczenia ma się do wydatków ponoszonych przez skarżącego na ten cel w okresie wynikającym z decyzji. Zauważyć bowiem należy, że z racji schorzenia B. U. przyjmuje zarówno leki ratujące życie jak i leki wspomagające. Ustalenie przez organ, przy aktywnym współdziałaniu strony, rzeczywistych wydatków na leki pozwoli dopiero ustalić, czy przyznana pomoc celowa jest wystarczająca na skuteczne kontynuowanie leczenia, czy też wymaga działań uzupełniających. Podkreślić jednak jeszcze raz należy, że prawidłowe ustalenia wysokości świadczenia na ten cel wymaga wysiłku zarówno ze strony organu jak i skarżącego. Prawidłowe ustalenia w tej materii pozwolą bowiem na racjonalne wydatkowanie środków przez organ na pomoc celową oraz zaspokojenie niezbędnych potrzeb skarżącego w zakresie zaopatrzenia w leki. Odnosząc się do zaskarżonej decyzji podkreślić należy, że decyzja ta nie odpowiada kryteriom jakie winna spełniać decyzja administracyjna wydana przez organ odwoławczy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy oraz odnosząca się do zarzutów odwołania. Decyzja Kolegium z dnia 31 sierpnia 2010 r. stanowi w istocie zbiór ogólników związanych z zasadami przyznawania świadczeń celowych z pomocy społecznej oraz funkcji, jaką ta pomoc winna spełniać. Organ żadną miarą nie odniósł się natomiast do indywidualnej sytuacji skarżącego, do braku ustaleń w zakresie comiesięcznych potrzeb w zakresie zaopatrzenia w leki, możliwości organu w tym zakresie, jak i wsparcia przy udziale innych podmiotów (np. organizacji pożytku publicznego) w sytuacji, gdy pomoc finansowa ośrodka pomocy społecznej z przyczyn budżetowych jest niewystarczająca. Zdaniem Sądu, w sprawie B. U. niezbędne jest poczynienie szczegółowych ustaleń umożliwiających przyznanie świadczenia w wysokości umożliwiającej kontynuację leczenia przez osobę przewlekle chorą. Nie można wykluczyć, że przyznana pomoc jest wystarczająca, jednakże z decyzji organów i ustaleń dokonanych w toku postępowania okoliczność ta nie wynika i stąd też Sąd nie ma możliwości pełnego skontrolowania wydanych decyzji. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] uznając, że zaskarżona decyzja, została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7 i art. 77 § 1, art. 107 § 3 Kpa), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu pełnomocnika Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy. Organ II instancji ponownie rozpatrując sprawę uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.