II SA/Sz 980/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie A. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] umarzającą postępowania odwoławcze w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na budowie Zakładu A. na działce nr [...] i [...] przy ul. [...] w [...]. Stowarzyszenie, wezwane do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazało, że w postępowaniu reprezentuje interesy mieszkańców [...] którzy aktywnie brali udział w postępowaniu przed organem I instancji, ale nie mogli skutecznie wnieść odwołania, ponieważ nie tworzą organizacji ekologicznej, a obowiązująca ustawa z dnia 15 października 2008 r. o udzielaniu informacji o środowisku i jego ochronie, pełny dostęp do drogi odwoławczej przyznaje jedynie organizacjom ekologicznym. Ponieważ żadna z organizacji ekologicznych w [...] nie była zainteresowana przedmiotowym postępowaniem, Stowarzyszenie A. przejęło na siebie reprezentowanie zainteresowanej sprawą społeczności z [...]. Jednakże Stowarzyszenie nie ma żadnego majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, a środki na działalność uzyskuje jedynie ze składek członkowskich. Ponadto, w [...] r. Stowarzyszenie planuje podpisać umowę z WFOŚiGW w [...] na dofinansowanie druku podręcznika (dotacja celowa) dotyczącego metod gospodarowania odpadami komunalnymi na kwotę [...] zł. Wezwaniem z dnia [...] r. referendarz sadowy wezwał stronę skarżącą do przedłożenia dowodów dotyczących sytuacji majątkowej i dochodów tj: - wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych Stowarzyszenia, - oświadczenia dotyczącego liczby członków Stowarzyszenia oraz wysokości składek członkowskich, - oświadczenia dotyczącego działań podejmowanych przez Stowarzyszenie w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań statutowych. W odpowiedzi na wezwanie Stowarzyszenie oświadczyło, że liczy aktualnie [...] członków, a wysokość składki wnoszonej przez członków wynosi [...] zł rocznie. Na jedynym koncie bankowym posiadanym przez stowarzyszenie do dnia [...] r. nie było żadnych operacji. Pomieszczenia w których Stowarzyszenie ma swoją siedzibę zostały użyczone Stowarzyszeniu przez T. W. (przewodniczącego Zarządu Stowarzyszenia) i mieszczą się na parterze należącego do niego domku jednorodzinnego. W chwili obecnej Stowarzyszenie zajmuje się dużym projektem o wartości [...] zł polegającym na druku podręcznika dla samorządu terytorialnego [...], z czego dofinansowanie z WFOŚiGW w [...] wyniesie [...] zł, [...] zł wkład własny członków Stowarzyszenia [...] zł (w formie tłumaczenia przez członków Stowarzyszenia), a resztę ok. [...] EUR pokrywa niemiecki Federalny Urząd Środowiskowy. Jednakże całość środków finansowych przeznaczona jest na realizację tego projektu i Stowarzyszenie nie może przeznaczyć części tych środków na inne cele. Stowarzyszenie przedłożyło dokumenty dotyczące realizacji opisanego wyżej przedsięwzięcia oraz opinię bankową z Banku A. z dnia [...] r. z której wynika, że rachunek Stowarzyszenia w okresie ostatnich trzech miesięcy nie wykazywał obrotów, a konto Stowarzyszenia wolne jest od zajęć sądowych i administracyjnych. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.). Koszty sądowe obciążające Stowarzyszenie na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł, tyle bowiem wynosi wpis sądowy od skargi z zakresu ochrony środowiska i przyrody (§ 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221 poz. 2193). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest więc ponoszenie kosztów postępowania przez strony tego postępowania, a zwolnienie od ponoszenia kosztów jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce w przypadkach ściśle określonych w ustawie. Jak wskazano wyżej, osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy czym jednostka taka obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Ze statutu Stowarzyszenia wynika, że środki na działalność uzyskuje ono ze składek członkowskich, świadczeń członków wspierających, darowizn i subwencji. Na podstawie uchwały Walnego Zebrania Stowarzyszenie może także podjąć działalność gospodarczą, a dochody z tej działalności przeznaczyć na realizację celów statutowych. Stowarzyszenie liczy [...] członków, nie prowadzi działalności gospodarczej, a wysokość składek członkowskich wynosi [...] zł rocznie. Pomimo braku jakiegokolwiek majątku oraz bardzo niskich składek członkowskich Stowarzyszenie A. działa od [...] r. i jak wynika ze skargi jest jedną z [...] organizacji ekologicznych w kraju zapraszanych do opiniowania projektów aktów prawnych związanych z ochroną środowiska. Zatem Stowarzyszenie od lat prowadzi działalność statutową, w tym podejmuje się przedsięwzięć o wartości [...] zł współpracując z wieloma instytucjami w kraju i za granicą. Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą określoną statutem działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia [...] r., sygn. akt [...], oraz w postanowieniu z dnia [...] r., sygn. akt [...], członkowie Stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić żadnej działalności. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Stanowisko przedstawione w uzasadnieniu złożonego wniosku opiera się na przekonaniu, że pobieranie bardzo niskich składek od członków Stowarzyszenia, uzasadnia przerzucenie faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które nie podejmują wystarczających działań w celu pozyskania środków na działalność statutową. Nie ma także żadnych przeszkód aby koszty postępowania sądowego ponieśli mieszkańcy [...] w których imieniu działa Stowarzyszenie, choćby wnosząc stosowną darowiznę na rzecz Stowarzyszenia. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2, art. 254 § 1 i art. 257 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.