II SA/Sz 982/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję S. K. O. w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z 14 września 2022 r. nr [...] działający z upoważniania Prezydenta Miasta Szczecin Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Szczecinie, na podstawie art. 2 ust. 1, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1. ust. 4, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej przywoływana jako: u.p.s.), po rozpatrzeniu wniosku M. K., orzekł o odmowie przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu lodówki. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu powyższej decyzji, objęta wnioskiem potrzeba została już zaspokojona przez wnioskodawczynię bowiem lodówka została zakupiona przed wystąpieniem z wnioskiem. Powyższe świadczy, iż miała ona stosowne środki finansowe sfinansowanie potrzeby. Uznano, iż w przypadku zaspokojenia potrzeb we własnym zakresie bezzasadne jest przyznanie pomocy na taki cel ze środków pomocy społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni podniosła, że jej dochód nie wystarcza na bieżące utrzymanie. Zdaniem odwołującej, otrzymana "czternastka" nie jest dochodem tylko podatkiem, który oddaje Państwo. Wskazywała też na obecną inflację w wysokości 17,2%. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z 18 października 2022 r. nr [...] orzekło o jej utrzymaniu w mocy. Jak wskazał w uzasadnieniu organ odwoławczy, w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz na podstawie zebranych dokumentów ustalono, iż wnioskodawczyni jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód ustalony na zasadach określonych w ustawie wynosi [...] zł. Przekracza on więc kryterium dochodowe, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Nadmieniono, iż w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi. Powyższy przepis ma charakter uznaniowy, tzn. pomoc może, lecz nie musi być przyznana. Udzielona pomoc w dużej mierze zależy od możliwości finansowych ośrodków pomocy społecznej. Ma tu w szczególności zastosowanie zasada określona w art. 3 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którą, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, iż udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, uzależnione jest od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do odwołującej. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego jak również pozostałego materiału dowodowego wynika, iż odwołująca ma [...] lat, zajmuje mieszkanie komunalne na które nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego. Jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do pracy w warunkach normalnych. Do roku 2020 miała przyznaną pomoc w formie specjalistycznych usług, jednak zrezygnowała z uwagi na udzielaną pomoc przez jej partnera. Odrębną decyzją z dnia 14 września 2022 r. stronie przyznano w trybie pilnym pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, przez 2 dni w tygodniu od poniedziałku do niedzieli po 2 godziny dziennie, płatne [...] zł za godzinę usługi. Z ustalonego stanu faktycznego, w ocenie organu odwoławczego wynika, iż nie wystąpiło żadne szczególne wydarzenie, które pogorszyłoby jej dotychczasową sytuację. Zasady doświadczenia życiowego i liczne sprawy z zakresu pomocy społecznej będące przedmiotem rozpoznania Kolegium wskazują na to, że sytuacja odwołującej nie odbiega od sytuacji innych osób wnioskujących o przyznanie pomocy. Nadto, istotną okolicznością przemawiającą za odmową przyznania pomocy w żądanym zakresie jest fakt zakupu lodówki we własnym zakresie, co oznacza, że potrzeba strony została zrealizowana. Dodatkowo zaznaczono, że dochód odwołującej zdecydowanie przewyższa kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Ponadto w pierwszej kolejności środki finansowe pomocy społecznej przeznaczone są na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość bez przyznanej pomocy nie mogłyby egzystować. Kolegium zauważyło także, iż organ I instancji wskazał na ograniczone środki finansowe, co powoduje, że wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej. Nadto, z uwagi na dużą ilość osób spełniającą warunki do przyznania pomocy społecznej, wielkość tej pomocy musi być racjonalna, tzn. musi wystarczyć dla wszystkich potrzebujących w zakresie, na jaki pozwalają możliwości pomocy społecznej. Pismem z 24 października 2022 r. M. K. wniosła skargę na powyższą decyzję. Wskazała, iż z uwagi na inflację w wysokości 17,2 % poniosła stratę w wysokości [...] zł w skali roku . Oznacza to, że przez ponad dwa miesiące nie ma za co żyć. Realna inflacja jest jeszcze wyższa i wynosi 29,9%. Uzasadnia to przyjęcie, iż w sprawie zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek" dla przyznania wnioskowanej pomocy. Zdaniem skarżącej ograniczone możliwości ośrodka są skutkiem błędnej analizy co do niezbędnych środków, które rok do roku zostały zmniejszone o przeszło 230 tys. zł . W ocenie skarżącej dyrektor MOPR powinien przewidywać braki finansowe i zwracać się o 10 mln zł co pozwoliłoby mu udzielać odpowiedniej pomocy potrzebującym. Nadto organy powinny były także uwzględnić okoliczność, iż wobec przyznania specjalistycznej opieki 2 dni w tygodniu po 2 godziny dziennie za [...] zł, skarżąca będzie zobowiązana do opłat z tego tytułu. W piśmie z 26 stycznia 2023 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej podtrzymał powyższe stanowisko. Podkreślił, iż skarżąca jest osobą niepełnosprawną, która potrzebuje wsparcia i pomocy innych osób w zaspokajaniu swoich codziennych, życiowych potrzeb. Skarżąca korzysta z usług opiekuńczych, jak również z codziennego wsparcia swojego wujka. Sytuacja życiowa skarżącej nie pozwala jej na samodzielność i nie ma ona możliwości zmiany swojej sytuacji finansowej i wygenerowania dodatkowego dochodu. Dochód skarżącej wystarcza jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych i w żadnym razie nie pozwala na poczynienie jakichkolwiek oszczędności, które są niezbędne w sytuacji wystąpienia niespodziewanych wydatków. W niniejszej sprawie skarżąca zarówno w treści odwołania, jak również w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazuje na swoje dochody w zestawieniu z koniecznymi dla utrzymania wydatkami. Z analizy oświadczeń wynika jednoznacznie, że skarżąca dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. Z uwagi na stan zdrowia, który nie ulegnie poprawie na tyle by mogła poprawić swoją sytuację finansową i życiową, w sytuacji skarżącej niezbędne jest korzystanie z pomocy powołanych do tego instytucji. Nadto w ocenie pełnomocnika schorzenie skarżącej sprawia, że nie sposób wymagać od niej by wykazywała się większą zapobiegliwością w kierowaniu swoimi codziennymi sprawami. W ocenie pełnomocnika skarżącej w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Taki sprzęt domowy jak lodówka uznać należy za jeden z podstawowych elementów wyposażenia mieszkania, który nie jest dobrem luksusowym, a jedynie sprzętem niezbędnym do codziennego funkcjonowania, utrzymania zdrowia. Pomoc społeczna winna pomagać w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których osoby znajdujące się w takich sytuacjach nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Sytuacja Skarżącej nie pozwala jej na przezwyciężanie wszystkich napotykanych trudności samodzielnie. Występują sytuacje losowe, w których skarżąca wymaga dodatkowej pomocy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej powoływana jako: P.p.s.a.) sprawa niniejsza została rozpoznana w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania, bądź też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji, według kryterium legalności wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie, którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji odmawiają przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego na sfinansowanie udokumentowanego przez nią fakturą zakupu lodówki. Stosownie do art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust.1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. powyższe świadczenie z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz na podstawie zebranych dokumentów stwierdzono w sposób nie budzący wątpliwości, iż dochód skarżącej wynosi [...],82 zł a zatem w oczywisty sposób przekracza przywołane powyżej kryterium dochodowe (stanowi 187,77% kryterium dochodowego). Podnoszone przez skarżącą w odwołaniu kwestie dotyczące charakteru świadczenia w postaci "czternastki" oraz dotyczące wzrostu kosztów utrzymania wynikłe z inflacji nie stanowią podstaw do odmiennego ustalenia powyższych wartości. Zasady obliczania dochodu w sprawach z pomocy społecznej zostały wprost określone w art. 8 u.p.s. W ust. 3 powyższego przepisu wskazano jakie środki finansowe wlicza się do dochodu zaś w jego ust. 4 jakie zaś nie podlegają wliczeniu. Organy administracji prawidłowo zastosowały powyższy przepis. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego uniemożliwia przyznanie zasiłku celowego z art. 39 u.p.s., ale jednocześnie obliguje organ do rozważenia możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego z art. 41 u.p.s. Decyzja o przyznaniu tego świadczenia, podobnie jak zasiłku celowego, ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednakże dowolności, bowiem organ winien w uzasadnieniu rozstrzygnięcia szczegółowo wyjaśnić, z jakich względów przyznał bądź odmówił przyznania świadczenia. Sądowa kontrola takich decyzji ogranicza się do oceny czy organ administracji publicznej nie przekroczył granic uznania administracyjnego, w tym czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie, w tym własne możliwości płatnicze oraz sytuację podmiotu domagającego się przyznania pomocy. Mając na względzie podnoszone argumenty dotyczące niezbędnej skarżącej pomocy wynikającej z jej stanu zdrowia, warto dostrzegać, że odrębnym pismem z 19 sierpnia 2022 r., skarżąca zwróciła się z prośbą o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób zaburzeniami psychicznymi w wymiarze 2x2 godziny od poniedziałku niedzieli. Następnie, pismem z 2 września 2022 r. skarżąca wystąpiła o pomoc finansową na zakup lodówki dołączając fakturę dokumentującą zakup i dowóz takiego urządzenia. Odrębną decyzją, z 14 września 2022 r., organ I instancji przyznał skarżącej trybie pilnym pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, w miejscu zamieszkania przez 2 dni w tygodniu od poniedziałku do niedzieli po 2 godzinie dziennie, płatne [...] zł za godzinę usługi, w okresie od dnia 7 września 2022 do dnia 31 grudnia 2022 r. Natomiast kwestionowaną w niniejszym postępowaniu decyzją odmówiono skarżącej przyznania specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu wskazanej wyżej lodówki, albowiem organy uznały, iż nie zaistniał w powyższym zakresie szczególnie uzasadniony przypadek, który uzasadniałby przyznanie tego rodzaju pomocy osobie przekraczającej określone przez ustawodawcę kryterium dochodowe. Skarżąca stoi na stanowisku, iż z uwagi na wzrost kosztów utrzymania związanych z wysoką inflacją, niski dochód oraz stan zdrowia, powinna uzyskać wsparcie w postaci specjalnego zasiłku celowego. W istocie zatem spór pomiędzy organem a skarżącą sprowadza się do ustalenia czy w przedmiotowej sprawie zaistniał ów "szczególnie uzasadniony przypadek", który daje podstawy przyznania środków z pomocy społecznej osobie przekraczającej kryterium dochodowe. A także, czy tego rodzaju pomoc realizowała by zasady i cele pomocy społecznej określone w szczególności w art. 3 u.p.s., w tym, czy mieściłaby się w możliwościach pomocy społecznej. Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest to pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zatem zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2016 r., sygn. akt I OSK 3318/15). Oceniając powyższe należy też zważyć, iż organ administracji udzielając pomocy na podstawie art. 41 u.p.s. przyznaje ją osobom niespełniającym ogólnych kryteriów jej otrzymania tj. uzyskujących dochody przekraczające kryterium dochodowe. Zgodnie z przyjęta przez ustawodawcę zasadą, sytuacja materialna takich osób jest co do zasady jest na tyle dobra, że powinny one samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Ich ocena musi przebiegać w świetle ogólnych zasad udzielania pomocy (zwłaszcza art. 2 i 3 u.p.s.). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że na gruncie badanej sprawy organy zasadnie uznały, że w stosunku do skarżącej nie zachodzą szczególne okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup lodówki. Jak trafnie zauważyły organy, powyższa potrzeba została zaspokojona przez skarżącą z własnych środków. Jak bowiem wynika z przedłożonej przy wniosku faktury, objęty wniosek został opłacony kartą płatniczą. Zatem należało uznać, że w dniu zakupu skarżąca posiadała dostęp do potrzebnych w tym zakresie środków finansowych. Nie negując stanowiska pełnomocnika skarżącej, iż tego rodzaju sprzęt domowy jak objęta wnioskiem lodówka nie stanowi dobra luksusowego i jest typowym elementem wyposażenia współczesnego mieszkania, nie sposób jednak nie dostrzegać, iż na żadnym etapie postępowania skarżąca nie wskazywała na żadną obiektywną okoliczność uzasadniającą konieczność pilnego zakupu nowego sprzętu jak jego zniszczenie lub jego nieusuwalna awaria. Również choroby skarżącej, która niewątpliwie utrudnia funkcjonowania w społeczeństwie, nie daje się zakwalifikować jako zdarzenie nagłe czy niespodziewane. Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest osobą niepełnosprawną do dzieciństwa, co zostało stwierdzone w 1996 roku. Wreszcie narastająca inflacja i związane z tym zwiększone wydatki nie dają się zakwalifikować jako zdarzenie nagłe, niespodziewane i wyjątkowe. Jeśli nawet przyjąć, iż wzrost cen jest nagły, to niewątpliwie dotyczy on ogółu społeczeństwa a wynikające z tego tytułu problemy są najbardziej dotkliwie odczuwane przez osoby najuboższe, których dochody mieszczą się określonym przez ustawodawcę kryterium dochodowym. Dla powyższych osób środki z pomocy społecznej są częstokroć jednym źródłem finansowania takich wydatków jak zakup żywności, leków i leczenia, opału, odzieży itd. Wskazywane przez skarżącą skutki inflacji sprawiają, iż ograniczone środki finansowe które mogą być przekazywane na pomoc społeczną, musza być wydatkowe maksymalnie rozważnie, tak aby trafiały one do osób najbardziej potrzebujących. Odnosząc się do argumentacji skarżącej i jej pełnomocnika co do schorzenia skarżącej, nie można też tracić z pola widzenia opisanej wyżej okoliczności, iż w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie skarżonej decyzji w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego, ten sam organ przyznał skarżącej w trybie pilnym pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Powyższa pomoc jest wprawdzie częściowo odpłatna ([...] zł za godzinę, co w wymiarze miesięcznym oznacza dla skarżącej wydatek przeciętnie [...] zł), niemniej jednak zgodziła się ona na częściową odpłatność powyższej usługi. Ponadto powyższa forma wsparcia skarżącej w przeważającej części (tj. 95%) jest finasowania ze środków publicznych. Innymi słowy, skarżąca uzyskuje od organu wsparcie, a ponoszone z tego tytułu wydatki nie są na tyle znaczne aby uzasadnić przyznanie specjalnego zasiłku celowego na sfinansowanie wydatku skarżącej objętego wnioskiem z 2 września 2022 r. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy administracji publicznej prawidłowo zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego, a dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Stwierdziwszy powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.