II SA/Sz 984/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia 23 kwietnia 2015 r., nr [...], Kierownik Działu Świadczeń Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K. na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 30 października 2014 r. odmówił G.P. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podał, że w sprawie ustalono, że podpis złożony pod ww. wnioskiem nie jest podpisem G.P., a wniosek o pomoc został napisany i podpisany przez matkę wnioskodawcy – I.P. Jednocześnie do wniosku nie zostało załączone pełnomocnictwo w sprawie reprezentowania wnioskodawcy przez jego matkę. Organ I instancji podał dalej, że w dniu 30 marca 2015 r. G.P. poparł wniosek z dnia 30 października 2014 r., który w jego imieniu złożyła matka. W odwołaniu od decyzji organu I instancji G.P. podniósł, że zaskarżona decyzja wydana została dopiero po upływie 5 miesięcy od dnia złożenia wniosku w dniu 31 października 2014 r. Zarzucił ponadto, że w ww. wniosku prosił o udzielenie wszelkiej pomocy z uwagi na jego dramatyczną sytuację życiową i zdrowotną, a nie jedynie o zasiłek celowy. W dalszej kolejności skarżący zakwestionował odmowę przyznania pomocy finansowej z uwagi na napisanie i podpisanie wniosku przez jego matkę. Zdaniem G.P., wniosek z dnia 30 października 2014 r. napisała i podpisała jego matka I.P. na jego prośbę i w jego obecności. Dodatkowo dysponuje ona jego pełnomocnictwem z dnia 22 maja 2012 r., o czym wiedzę posiadał organ I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 czerwca 2015 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 63 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", art. 102 ust. 1 i art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz.163), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że zarzut jakoby organ I instancji zobowiązany był do udzielenia wszelkiej pomocy społecznej, jakiej przewidują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w okolicznościach przedmiotowej sprawy jest przedwczesny. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wynika bowiem, że przyczyną odmowy przyznania wnioskodawcy pomocy finansowej było sporządzenie i podpisanie wniosku przez osobę, która nie załączyła do akt sprawy stosownego pełnomocnictwa. Tym samym organ I instancji nie badał w ogóle, czy skarżący spełnia kryteria do otrzymania pomocy społecznej, a jeżeli tak, to w jakiej formie, albowiem podstawą odmowy przyznania pomocy społecznej były stwierdzone braki formalne wniosku. W kwestii wydania decyzji po upływie około 5 miesięcy od dnia złożenia wniosku z dnia 30 października 2014 r. Kolegium przychyliło się do stanowiska skarżącego, że decyzja wydana została z przekroczeniem ustawowego terminu. Zdaniem organu odwoławczego, argument niezałatwienia sprawy w terminie nie może jednak stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, albowiem niezałatwienie sprawy w terminie podlega innej procedurze - określonej w art. 37 § 1 K.p.a., zgodnie z którym na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Z akt sprawy nie wynika natomiast, żeby G.P., w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy społecznej do dnia wydania zaskarżonej decyzji, złożył zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie. Niezależnie od powyższego organ odwoławczy wskazał, że zarzut jakoby wniosek z dnia 30 października 2014 r. napisała i podpisała I.P. na prośbę i w obecności G.P. oraz że dysponuje ona pełnomocnictwem skarżącego z dnia 22 maja 2012 r. należy uznać za bezpodstawny. Kolegium podkreśliło, że zarówno z treści odwołania, jak i z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wniosek o przyznanie pomocy społecznej z dnia 30 października 2014 r. sporządziła i podpisała matka skarżącego – I.P., Organ zaznaczył przy tym, że matka skarżącego nie podpisała wniosku swoim imieniem i nazwiskiem, lecz imieniem i nazwiskiem skarżącego, tj. "G.P." - do czego nie była uprawniona. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, matka skarżącego zobowiązana była podpisać wniosek swoim własnym imieniem i nazwiskiem ze wskazaniem przyczyn, z powodu których skarżący nie był w stanie własnoręcznie podpisać wniosku – stosownie do treści art. 63 § 3 K.p.a. Z powyższych względów w okolicznościach niniejszej sprawy jednocześnie nie znajdzie zastosowania art. 102 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, albowiem zgodnie z treścią tego przepisu świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Tym samym w przypadku złożenia wniosku przez inną osobę niż osoba zainteresowana, to upoważniona osoba trzecia winna podpisać wniosek swoim imieniem i nazwiskiem, który następnie może zatwierdzić zainteresowany. Zdaniem Kolegium, nie można również uznać, że matka skarżącego była jego pełnomocnikiem. Istnienia pełnomocnictwa nie można domniemywać. To na stronie lub pełnomocniku ciąży obowiązek dołączenia do postępowania administracyjnego w konkretnej sprawie dokumentu pełnomocnictwa. Nie można zarzucać organowi administracyjnemu, że w postępowaniu nie dochodził faktu istnienia pełnomocnictwa, albowiem organ administracji nie ma takiego obowiązku. Na powyższą decyzję G.P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie w całości decyzji organu I i II instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9, art. 33 § 4 i art. 64 K.p.a. Skarżący nie zgadzając się z wydanymi rozstrzygnięciami, opisał swoją trudną sytuację finansową, zdrowotną i życiową. G.P. podkreślił, że w dniu 30 października 2014 r. skierował do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wniosek o udzielenie mu wszelkiej pomocy. Zdaniem skarżącego, jeżeli organ stwierdził braki formalne ww. wniosku, to powinien był zgodnie z art. 64 K.p.a. wezwać go do uzupełnienia tych braków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm.). Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w świetle powyżej powołanych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 10 czerwca 2015 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia 23 kwietnia 2015 r., odmawiającą skarżącemu przyznania pomocy finansowej. Organy orzekające w sprawie uznały bowiem, że podpis złożony pod wnioskiem nie jest podpisem skarżącego, a wniosek został napisany i podpisany przez jego matkę. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", tj. art. 102 ust. 1 i art. 106 ust. 3 ustawy. W pierwszej kolejności przywołać trzeba treść przepisu art. 102 ust. 1 ww. ustawy, w myśl którego świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Powołany przepis określa sposoby wszczęcia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej oraz odwołuje się do strony tego postępowania. Pojęcie strony postępowania administracyjnego reguluje natomiast art. 28 K.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda od organu czynności ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W tym kontekście stroną w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej będzie podmiot bezpośrednio zainteresowany przyznaniem świadczenia. W świetle powyższego stwierdzić należy, że przed rozpoznaniem wniosku i przeprowadzeniem jakichkolwiek czynności organ w pierwszej kolejności obowiązany jest do jednoznacznego ustalenia, kto jest wnioskodawcą oraz czy wniosek spełnia wymagania formalne. Wymogi formalne wnoszonego do organu pisma określa z kolei art. 64 Kodeksu postępowania administracyjnego, a § 2 tego przepisu stanowi, że jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Odnosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że wniosek z dnia 30 października 2014 r. o udzielenie "wszelkiej pomocy" został podpisany imieniem i nazwiskiem "G.P.". W kolejnym wniosku z dnia 25 marca 2015 r., złożonym w tej samej sprawie matka wnioskodawcy – I.P. podała, że działa w imieniu syna jako jego pełnomocnik, domagając się przy tym wyjaśnienia braku reakcji organu na wniosek syna z dnia 30 października 2014 r. Jednocześnie do wniosku załączyła pełnomocnictwo z dnia 22 maja 2012 r. Powyższe nie budziłoby wątpliwości, jednakże w dniu 30 marca 2015 r., tj. w dniu przeprowadzania wywiadu środowiskowego G.P. oświadczył, że popiera wniosek z dnia 30 października 2014 r. o przyznanie pomocy społecznej, który w jego imieniu złożyła jego matka I.P. oraz wniosek złożony przez matkę w dniu 25 marca 2015 r., do którego załączyła pełnomocnictwo. Organ miał zatem wiedzę, że wniosek z dnia 30 października 2014 r. nie został podpisany przez wnioskodawcę, a do wniosku nie zostało dołączone pełnomocnictwo. W cenie Sądu, niezłożenie pełnomocnictwa nie dawało jednak organowi podstawy do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W doktrynie i w orzecznictwie przyjmuje się, że niezłożenie przez pełnomocnika stosownego upoważnienia powoduje konieczność wezwania samej strony do podpisania podania – w tej sprawie ww. wniosku (art. 63 § 3 K.p.a.) na podstawie art. 64 § 2 K.p.a., pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania Brak podpisu jest bowiem brakiem formalnym, podlegającym uzupełnieniu na podstawie art. 64 § 2 K.p.a. W świetle powyższego wskazać należy, że organy orzekające w sprawie nie dostrzegły powyższego braku i nie zażądały jego uzupełnienia. Należy również zwrócić uwagę na szczególne uregulowanie występujące w art. 102 ustawy o pomocy w pomocy społecznej, pozwalające na wszczęcie postępowania administracyjnego na wniosek innej osoby, niż zainteresowana. W przypadku złożenia wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego przez inną osobę (członka rodziny, urzędnika organu administracji, pracownika socjalnego), ustawa nakazuje uzyskanie zgody osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Reasumując, w ocenie Sądu, wydane przez organy obu instancji decyzje uznać należy za naruszające przepisy art. 7, art. 8, art. 9 i art. 64 § 2 K.p.a. Obowiązkiem organu administracji jest bowiem podjęcie czynności w celu usunięcia braków formalnych podania (wniosku) w celu ochrony interesów podmiotu wnoszącego to podanie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu i instancji. Rozpatrując ponownie sprawę organy orzekające w sprawie winny uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę Sądu i wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu wyroku, a następnie podjąć rozstrzygnięcie i uzasadnić je zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym.