II SA/Sz 994/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata M. Ł. – Z. kwotę [...] złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu. W dniu 23 marca 2015 r. M. J. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na córkę Z. C. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Do wniosku załączone zostało zaświadczenie z dnia [...]r. stwierdzające, że M.J. przebywa w okresie [...] na urlopie wychowawczym. Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił przyznania prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem, wskazując w uzasadnieniu, że spełniona została przesłanka z art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiąca podstawę do odmowy przyznania prawa do świadczeń rodzinnych. M.J. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podając, że w sprawie spełnione zostały warunki z art. 5 ust. 1 i 3 oraz art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z kolei, jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 7 pkt 5 ww. ustawy, strona podała, że sprawa z pozwu o alimenty, którą wniosła, zawisła przed sądem w dniu 5 września 2014 r. i na tryb jej procedowania strona nie ma żadnego wpływu. Ponadto, strona wskazała, że miejsce pobytu ojca jej dziecka nie jest znane, a to oznacza, że strona nie jest w stanie wskazać jego adresu. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) w związku z art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r., poz. 114), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że w myśl przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku przysługuje między innymi rodzicom, jednemu z rodziców lub opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2). W art. 3 pkt 17a ustawy zdefiniowano pojęcie "osoby samotnie wychowującej dziecko", jako pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 7 pkt 5 ww. ustawy, tej grupie beneficjentów świadczeń rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie takiej nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica. Od tej zasady ustawodawca przewidział wyjątki w sytuacjach, gdy: rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka (art. 7 pkt 5 lit. a-d). W dacie orzekania przez organ I instancji i Kolegium w przedmiotowej sprawie sposób i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych, w tym wzory wymaganych w tych postępowaniach wniosków, zaświadczeń, dokumentów itp. regulowało rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 3), wydane na podstawie delegacji ustawowej - art. 23 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl § 2 ust. 2 pkt 6 ww. rozporządzenia do wniosku o zasiłek rodzinny należy dołączyć odpis zupełny lub skrócony aktów zgonu rodziców lub odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty lub odpis protokołu posiedzenia zawierającego treść ugody sądowej, lub odpis zatwierdzonej przez sąd ugody zawartej przed mediatorem zobowiązujących do alimentów - w przypadku osoby uczącej się, a na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 10 i 11: odpis prawomocnego orzeczenia sądu oddalającego powództwo o roszczenia alimentacyjne (pkt 10), orzeczenie sądu zobowiązujące jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka (pkt 11). Nie budzi wątpliwości, zdaniem organu II instancji, że powyższe dokumenty niezbędne są do ustalenia, czy ziściła się któraś z przesłanek określonych w art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc, czy osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba, że: a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. W ocenie organu odwoławczego, trafnie przyjął organ orzekający w pierwszej instancji, że zgodnie z przepisem art. 7 pkt 5 ustawy, brak zasądzenia świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka – Z. C. od jej ojca – L. C. powoduje niemożność nabycia prawa do zasiłku rodzinnego. Sytuacji skarżącej nie zmienia fakt, że wniosła ona w dniu [..] do Sądu Rejonowego pozew o alimenty przeciwko ojcu dziecka. W kontekście bowiem przytoczonego art. 7 pkt 5 ww. ustawy, w którym mowa o zasądzeniu alimentów, samo złożenie pozwu w tej sprawie jest niewystarczające. Założeniem przepisu art. 7 pkt 5 ww. ustawy jest bowiem, by zasiłek rodzinny przyznawany był dopiero po wyczerpaniu drogi sądowej o zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców. Ustawodawca przyjął, że to rodzice w pierwszej kolejności powinni łożyć na utrzymanie dziecka i tylko wtedy, gdy sąd rodzinny ustali prawomocnym wyrokiem, że z jakichś powodów nie jest uzasadnione zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców i powództwo o alimenty oddali, można ubiegać się o zasiłek rodzinny na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podkreśliło również, iż cytowane wyżej przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a decyzje na ich podstawie wydawane - decyzji tzw. związanych. Ani zatem organ I instancji, ani też Kolegium, nie mieli możliwości przyznania zasiłku rodzinnego, gdy zgodnie z nimi, świadczenie to nie przysługuje i przy orzekaniu nie mogą brać pod uwagę żadnych szczególnych okoliczności istniejących w sprawie - nie działają bowiem tutaj w ramach uznania administracyjnego. Jednocześnie, zdaniem Kolegium, fakt, że stronie nie przysługuje zasiłek rodzinny oznacza, że nie przysługuje jej również prawo do dodatków do tegoż - w tym wypadku dodatku do zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Prawo do dodatków jest bowiem prawem akcesoryjnym, tzn. nierozłącznie związanym z prawem do zasiłku, przysługuje bowiem pod warunkiem, że na dziecko przysługuje zasiłek rodzinny. Dodatki do zasiłku rodzinnego na dziecko nie przysługują jeżeli nie przysługuje zasiłek rodzinny na to dziecko, choćby spełnione zostały pozostałe warunki wymagane do przyznania dodatków. Pismem z dnia 20 lipca 2015 r. M.J. złożyła skargę na ww. decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że świadczenie alimentacyjne nie zostało zasądzone z przyczyn od niej niezależnych, zaś termin kolejnego posiedzenia sądu w tej sprawie został wyznaczony na dzień 1 września 2015 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. zwanej dalej: "P.p.s.a"). Nadto zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 ww. ustawy, który stanowi, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli skarżoną decyzję nie stwierdził takich wad, czy uchybień w prowadzonym postępowaniu, a wobec tego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114). Zgodnie z tym przepisem zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli: 1) dziecko lub osoba ucząca się pozostają w związku małżeńskim; 2) dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej; 3) osoba ucząca się została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie; 4) pełnoletnie dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko; 5) osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że: a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka; 6) członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a zatem w myśl § 2 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3), do wniosku o zasiłek rodzinny powinna dołączyć odpis zupełny lub skrócony aktów zgonu rodziców lub odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty lub odpis protokołu posiedzenia zawierającego treść ugody sądowej, lub odpis zatwierdzonej przez sąd ugody zawartej przed mediatorem zobowiązujących do alimentów - w przypadku osoby uczącej się. Z akt administracyjnych sprawy załączonych do skargi wynika, że M.J. wprawdzie w dniu 5 września 2014 r., przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, wystąpiła do Sądu Rejonowego z pozwem o alimenty i ustalenie kuratora dla pozwanego – ojca małoletniej Z. C., nieznanego z miejsca pobytu, jednakże w tej sprawie nie zapadło jeszcze orzeczenie. Wprawdzie, jak wiadomo sądowi z urzędu (sprawa o sygn. akt II SA/Sz 157/15), postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...], zobowiązano ojca małoletniej córki skarżącej do łożenia na jej rzecz, w trybie zabezpieczenia, na czas trwania postępowania kwoty po [..] zł miesięcznie poczynając od dnia [...], jednakże orzeczenie to nie jest tożsame z wymaganym, w powołanym wyżej § 2 ust. 2 pkt 6 cyt. rozporządzenia, podlegającym wykonaniu orzeczeniem sądu zasądzającego alimenty. Zgodnie z art. 753 § 1 K.p.c.w sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu obowiązanego do zapłaty uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej. W sprawach tych podstawą zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia. Celem zabezpieczenia w tym przypadku nie jest zapewnienie egzekucyjnego wykonania przyszłego wyroku, lecz natychmiastowe dostarczanie uprawnionemu środków utrzymania. Nie jest to zaspokojenie definitywne, lecz prowizoryczne i warunkowe. Gdyby bowiem powództwo wierzyciela o alimenty nie zostało ostatecznie uwzględnione, obowiązanemu (pozwanemu) przysługiwać będzie roszczenie o zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia. Taka konstrukcja zabezpieczenia roszczenia w postępowaniu o alimenty nie może być zatem identyfikowana z nadającym się do wykonania orzeczeniem sądu zasądzającym alimenty. Nie budzi wątpliwości Sądu, że wymienione w powołanym wyżej przepisie § 2 ust. 2 pkt 6 dokumenty niezbędne są do ustalenia, czy ziściła się któraś z przesłanek określonych w art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc, czy osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba, że: a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Założeniem przepisu art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest to, by zasiłek rodzinny przyznawany był dopiero po wyczerpaniu drogi sądowej o zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców. Ustawodawca przyjął, że to rodzice w pierwszej kolejności powinni łożyć na utrzymanie dziecka i tylko wtedy, gdy sąd rodzinny ustali prawomocnym wyrokiem, że z jakichś powodów nie jest uzasadnione zasądzenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców i powództwo o alimenty oddali, można ubiegać się o zasiłek rodzinny na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zważywszy na to, że sąd administracyjny powołany jest do badania zgodności z prawem decyzji wydanych w sprawie, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, stwierdzić należy, że organy I i II instancji odmawiając skarżącej zasiłku rodzinnego na córkę Z. C. nie dopuściły się naruszenia art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że ustawodawca dał prymat sądowemu ustaleniu świadczeń alimentacyjnych i tylko spełnienie tego wymogu otwiera drogę postępowaniu o przyznanie świadczeń rodzinnych w kontekście art. 7 pkt 5 powołanej wyżej ustawy. Złożenie pozwu o alimenty na krótko przed złożeniem wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego, zważywszy na treść przepisu art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie mogło odnieść spodziewanego przez skarżącą rezultatu. Jak słusznie zauważył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji cytowane wyżej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a organy nie działają tutaj w ramach uznania administracyjnego, w związku z czym przy orzekaniu w kwestii przyznania zasiłku rodzinnego nie jest możliwe uwzględnienie jakichkolwiek szczególnych okoliczności w sprawie, w tym np. przedłużający się (zdaniem skarżącej) czas oczekiwania na prawomocne orzeczenie sądu w przedmiocie zasądzenia świadczenia alimentacyjnego. Jednocześnie, należy podkreślić, że skoro skarżącej nie przysługuje w niniejszej sprawie zasiłek rodzinny, to powyższe oznacza, że nie przysługuje jej również prawo do dodatków z nim związanych, w tym do dodatku do zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. W związku z powyższym, Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę wniesioną w niniejszej sprawie. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a.