II SAB/Sz 136/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 grudnia 2017 r. sygn. akt II SAB/Sz 136/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. J. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na bezczynność Burmistrza w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od powyższej skargi, strona złożyła na urzędowym druku PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu żądania skarżący podał, że z uwagi na złą sytuację materialną i zdrowotną uiszczenie wspomnianych kosztów będzie "poważnym uszczerbkiem" w jego budżecie i utrzymaniu. Z wniosku wynika, że skarżący uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha (użytki zielone i krzewy), a także mieszkanie własnościowe o powierzchni około [...] m2 oraz mieszkanie spółdzielcze o powierzchni około [...] m2. Nieruchomości są zajęte przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. . Strona posiada ponadto kredyt zaciągnięty w [...] r., który obecnie nie jest obsługiwany z uwagi na brak środków. Ponosi opłaty za mieszkanie w wysokości ponad [...] zł, a także opłaca składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowo-zdrowotne w kwocie około [...] zł kwartalnie. Z treści dołączonego do wspomnianego wniosku pisma z dnia [...] r. wynika ponadto, że z posiadanego gospodarstwa rolnego skarżący w [...] r. nie uzyskał zysku ze względu na suszę, a w roku ubiegłym i bieżącym stara się "odpracować straty". Niezbędnych zabiegów agrotechnicznych dokonał "na kredyt". Na mieszkanie spółdzielcze "musi płacić ponad [...] zł", na wychowaniu ma dwoje uczących się dzieci. Strona nie potrafi podać wartości posiadanych nieruchomości, jak również wysokości zobowiązań (zobowiązania są "dynamiczne" i nie mają stałej wysokości – np. odsetki). Cierpi na przewlekłe [...]. Nie jest w stanie podać kosztów swojego utrzymania i leczenia ponieważ ich "nie ewidencjonuje". Starszy referendarz sądowy WSA w Szczecinie postanowieniem z dnia 20 grudnia 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sytuacja majątkowa przedstawiona przez stronę budzi bowiem uzasadnione wątpliwości, ponieważ informacje podane przez nią nie są pełne i spójne, co prowadzi do wniosku, że strona nie wykazała w sposób wiarygodny i rzetelny, iż nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości 100 zł (łącznie z wpisem w sprawie o sygn. akt II SAB/Sz 137/17 i II SAB/Sz 138/17 - 300 zł). Pomimo dwukrotnego wezwania starszego referendarza sądowego skarżący nie wyjaśnił w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej, a podawane przez niego niepełne informacje stoją w sprzeczności i wzajemnie się wykluczają. Skarżący między innymi złożył sprzeczne ze sobą informacje dotyczące ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania. W piśmie załączonym do formularza PPF podaje, że za mieszkanie do Spółdzielni płaci aktualnie [...] zł. Mając na uwadze, że mieszkanie spółdzielcze jest przedmiotem dożywotniej służebności i w kolejnych pismach skarżący oświadczał, że koszty utrzymania tego mieszkania ponoszą osoby na rzecz, których służebność została ustanowiona, referendarz oświadczenie to uznał za niewiarygodne. W jego ocenie, tak samo sprzeczne oświadczenia skarżący składa odnośnie ponoszenia opłat za lokal, w którym aktualnie zamieszkuje. W piśmie z dnia [...] r. oświadcza, że w miarę możliwości ponosi koszty jego utrzymania, a następnie w piśmie z dnia [...] r. podaje, że jest to mieszkanie jego rodziców i nie ponosi kosztów jego utrzymania. Przy czym na podstawie składanych przez skarżącego oświadczeń niemożliwe jest ostateczne ustalenie w którym lokalu aktualnie zamieszkuje. J. S. wniósł do Sądu sprzeciw na ww. postanowienie, podnosząc w nim, że na każde wezwanie referendarza rzetelnie odpowiadał mając na uwadze kolejność zadawanych pytań. Dodał, że referendarz nie zrozumiał należycie tego co na jego wezwanie skarżący pisał. Błędnie odczytano jego wyjaśnienia ponieważ nigdy nie pisał by mieszkanie spółdzielcze było zajęte przez komornika. Mieszkanie o powierzchni [...] m2 nie może być źródłem potencjalnego dochodu bowiem przeniosły się do niego osoby, na rzecz których została ustanowiona nieodpłatna dożywotnia służebność. Jednocześnie osoby te nie zrzekły się praw (służebności) do mieszkania spółdzielczego o powierzchni [...] m2, które zajmuje skarżący i ponosiły koszty użytkowania mieszkania, w którym faktycznie zamieszkiwały tj. o powierzchni [...] m2. Skarżący podkreślił, że odpowiadał punkt po punkcie na pytania referendarza i nie jest jego winą błędne odczytywanie tych odpowiedzi czy też odczytanie ich bez zrozumienia i błędne wnioskowanie referendarza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Podkreślenia wymaga, że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach nawet przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., I CZ 99/1980 Lex 8257). Przyznanie przez sąd prawa pomocy winno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie tego prawa w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na uwagę zasługuje pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 64/04, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Przyznanie prawa pomocy ma bowiem na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Nawet w wypadku bezrobocia strony, (które oczywiście może być przesłanką przyznania prawa pomocy) konieczne jest ustalenie, że wnioskujący o jego przyznanie jest obiektywnie pozbawiony możliwości uzyskania środków na utrzymanie siebie i rodziny, w tym na prowadzenie postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 1152/14, postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt II GZ 935/14 dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwu skarżącego prowadzi do stwierdzenia, że należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, bowiem w ocenie Sądu, J. S. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z informacji zawartej przez skarżącego we wniosku z dnia [...] r. o przyznanie prawa pomocy wynika, że jedynym jego dochodem jest kwota [...]zł miesięcznie, uzyskiwana z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Natomiast w treści pisma z dnia [...] r. strona podała, że jest rolnikiem z dochodem [...] zł miesięcznie. Jednocześnie skarżący nie wskazał chociażby w przybliżeniu ponoszonych wydatków związanych z leczeniem czy spłatą zaciągniętych kredytów, ewentualnie z kosztami utrzymania dwójki jego dzieci (wywodząc, że nie ewidencjonuje wydatków na leczenie, a zobowiązania są "dynamiczne" i nie mają stałej wysokości np. odsetki). Wskazał, że nie ponosi kosztów mieszkania, w którym jest zameldowany (należącego do rodziców) bowiem w nim nie zamieszkuje. Jednocześnie podał sprzeczne informacje dotyczące ponoszenia kosztów mieszkania spółdzielczego. W piśmie z dnia [...] r. wyjaśnił, że obecnie za mieszkanie do spółdzielni musi płacić ponad [...] zł bez gazu i energii elektrycznej. Z kolei z zawiadomienia o wysokości opłat z dnia [...] r. wynika, że opłata w wysokości [...] zł dotyczy mieszkania o powierzchni [...] m2. Treść aktu notarialnego z dnia [...] r. wskazuje przy tym, że na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego nr [...] – o powierzchni [...] m2 oraz spółdzielczym prawie do lokalu użytkowego – garażu nr [...] na rzecz osób wymienionych w tym akcie notarialnym ustanowiono nieodpłatne dożywotnie użytkownie polegające na wyłącznym korzystaniu przez uprawnionych z całego lokalu mieszkalnego oraz lokalu użytkowego. Powyższe wskazuje jednoznacznie, że nieodpłatne dożywotnie użytkowanie dotyczy mieszkania o powierzchni [...] m2. Z treści sprzeciwu z dnia [...] r. wynika przy tym, że w piśmie z dnia [...] r. skarżący miał podać, że w miarę możliwości ponosi koszty mieszkania, które obecnie faktycznie zamieszkuje – "o pow. ok. [...] m2". Powyższego nie potwierdza jednak jednoznacznie treść tego pisma. Oprócz zapisu dotyczącego ponoszenia w miarę możliwości kosztów mieszkania, które skarżący zajmuje (bez konkretnego wskazania, o które mieszkanie chodzi), znalazł się w nim także zapis o treści "Za mieszkanie obciążone służebnością koszty ponoszą osoby na rzecz których została ustanowiona". W tej sytuacji nie sposób nie zgodzić się z referendarzem, że podawane przez skarżącego informacje są niepełne i zawierają sprzeczności. Nie sposób w oparciu o nie stwierdzić ani jakie są jego dochody (raz skarżący podaje kwotę [...]zł a raz [...] zł) ani jakie są – chociażby w przybliżeniu - jego wydatki. Należy podkreślić, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych, pełnych i wiarygodnych danych. Jak słusznie przyjął referendarz, przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy bierze pod uwagę wszelkie okoliczności wpływające na kształtowanie się sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. W realiach niniejszej sprawy sam fakt powoływania się na zajęcia komornicze i straty w produkcji rolnej (nieudokumentowane) nie mogą być decydujące w sprawie. Okoliczności te nie zwalniają bowiem skarżącego od wykazania w sposób nie budzący wątpliwości jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Z kolei niepełne jej przedstawienie nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie w jakim stopniu okoliczności te wpływają na możliwość uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Reasumując należy stwierdzić, że skarżący nie przedstawił udokumentowanych danych pozwalających na uznanie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.