II SAB/Sz 137/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie Przewodniczący sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2017 r. odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Burmistrza L. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na bezczynność Burmistrza w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi w kwocie 100 zł złotych, skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą przewlekle chorą ([...]), co wiąże się z ponoszeniem wydatków na leczenie, na czym oszczędza. Oświadczył jednocześnie, że nie jest w stanie podać kosztów swojego utrzymania i leczenia ponieważ ich nie ewidencjonuje, przy czym stwierdził, że z doświadczenia życiowego wynika, jakie są to koszty. Wskazał, że mimo orzeczonej niepełnosprawności pracuje w należącym do niego gospodarstwie rolnym o pow. [...] ha, a jego dochód z tego tytułu wynosi ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił, że gospodarstwo rolne znajduje się w złym stanie. Dodatkowo, ze względu na suszę, w [...] r. nie osiągnął z działalności rolniczej żadnego zysku, a w [...] r. i [...] r. stara się odpracować straty. Niezbędnych zabiegów agrotechnicznych dokonał "na kredyt". Skarżący podał, że jego adres zamieszkania to ul. [...] w L.. Oświadczył, że posiada mieszkanie pow. [...] m2 obciążone dożywotnią służebnością i drugie mieszkanie spółdzielcze o pow. ok. [...] m2, ale nie zna wartości szacunkowej tych nieruchomości. Wyjaśnił, że wszystkie nieruchomości są zajęte przez komornika sądowego w sprawach KM [...], KM [...], KM [...], KM [...], KM [...], jednakże nie jest w stanie podać wysokości egzekwowanego zadłużenia, gdyż zobowiązania te "są dynamiczne", z uwagi na narastające odsetki. Skarżący podał, że ponosi opłaty za mieszkanie spółdzielcze w wysokości ok. [...] zł (bez opłat za gaz i energię elektryczną). Oświadczył ponadto, że na wychowaniu ma dwoje uczących się dzieci. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym na urzędowym formularzu skarżący nie wskazał by prowadził gospodarstwo domowe z innymi osobami. Z oświadczenia tego nie wynika, by poza nieruchomościami wnioskodawca posiadał inny majątek, zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności). Wskazał natomiast na kredyt zaciągnięty w [...] r., którego z powodu braku środków nie spłaca. Skarżący podniósł, że z uwagi na swoją sytuację uzyskał umorzenie kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym, a także zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie [...]. Do wniosku dołączono zaświadczenie Urzędu Miejskiego w L. z dnia [...] r. o dochodowości rocznej gospodarstwa rolnego wnioskodawcy (pow. [...] ha użytków rolnych, dochód roczny w wysokości [...] zł), oraz zwolnienie lekarskie na okres od [...] r. do [...] r. Wezwaniem z dnia [...] r. starszy referendarz sądowy zobowiązał J. S. do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej. Wykonując powyższe wezwanie, skarżący oświadczył, że mieszkanie o pow. [...] m2 jest położone w L. przy ul. [...], a mieszkanie o pow. [...] m2 w L. przy ul. [...]. Jedno z nich jest mieszkaniem spółdzielczym własnościowym (obciążonym służebnością), a drugie własnościowym, co potwierdzają wypisy z KW. Koszty utrzymania mieszkania obciążonego służebnością ponoszą osoby na rzecz których została ona ustanowiona, skarżący z tego tytułu nie uzyskuje żadnych profitów. Mieszkanie przy ul. [...], w którym skarżący jest zameldowany zapisane jest na jego ojca, wnioskodawca nie ponosi obecnie kosztów jego utrzymania, ponieważ obecnie w nim nie zamieszkuje. Odnośnie bycia pełnomocnikiem [...] Spółki z o.o. z siedzibą w G. . skarżący oświadczył, iż aktualnie działalność Spółki została zawieszona i jako nieprowadząca działalności nie wypłaca mu żadnego wynagrodzenia. Wnioskodawca wyjaśnił, że uzyskiwanie zaświadczeń od komornika sądowego wiąże się z nieprzyjemnymi sytuacjami i kosztami, dlatego przedkłada przykładowe dokumenty potwierdzające zajęcie komornicze. Wskazał, że w jego sytuacji nielogiczne byłoby prowadzenie konta bankowego, dlatego nie przedkłada żadnych wyciągów, ponieważ na kontach bankowych nie ma środków. Co do ponoszenia kosztów utrzymania dzieci podał, że w miarę możliwości wspiera je finansowo. Końcowo oświadczył, że obecnie żyje z pożyczek od znajomych, natomiast nigdy nie korzystał z pomocy opieki społecznej, ponieważ posiadanie ziemi uniemożliwia mu uzyskanie tego typu pomocy. Do oświadczenia skarżący dołączył akt notarialny z dnia [...] r., sporządzony przez notariusza L. P. w S. , repertorium A nr [...] ustanawiający nieodpłatne użytkowanie posiadanego przez skarżącego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w L. przy ul. [...] o pow. [...] oraz garażu o pow. [...] m2 na rzecz B. A. D. i J. D., zestawienie wysokości opłat za ten lokal, zawiadomienie o miesięcznym wymiarze opłat za lokal przy ul. [...] w L. o pow. [...] m2, decyzję Burmistrza z dnia [...] r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za [...] rok, dotyczącą lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2 oraz działek rolnych, decyzję ARiMR z dnia [...] r. przyznającą wnioskodawcy jednolitą płatność obszarową za rok [...] w kwocie [...]zł, płatność za zazielenienie w kwocie [...]zł, oraz płatność redystrybucyjną w kwocie [...]zł, wypis z księgi wieczystej nr [...], [...], [...], oraz zawiadomienie komornika sądowego z [...] r. o zajęciu rachunku bankowego wnioskodawcy. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 grudnia 2017 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący by jego sytuacja majątkowa uniemożliwiała poniesienie należnych kosztów sądowych. Oświadczenie dotyczące sytuacji majątkowej złożone przez wnioskodawcę budziło wątpliwości, przedstawione informacje były niepełne i niespójne. W sprzeciwie od tego postanowienia J. S. odniósł się do kwestii mieszkania o powierzchni [...] m2 wyjaśniając, że mieszkają w nim obecnie osoby będące stroną umowy o ustanowienie nieodpłatnego użytkowania mieszkania o pow. [...] m2, które przy tym nie zrzekły się prawa do mieszkania oddanego im w nieodpłatne użytkowanie na podstawie umowy. Wnioskodawca wyjaśnił, że zamiana mieszkań nastąpiła na zasadzie porozumienia, bez spisywania aktu notarialnego. Oświadczył, że po zamianie on i osoby będące stroną umowy o nieodpłatne użytkowanie ponoszą koszty utrzymania lokalu, który faktycznie zajmują. Osoby zamieszkujące lokal wnioskodawcy o pow. [...] m2 ponoszą faktycznie koszty jego utrzymania, a skarżący ponosi koszty mieszkania o powierzchni [...] m2, wynoszące około [...] zł miesięcznie. J. S. oświadczył, że nie ponosi kosztów związanych z mieszkaniem przy ul. [...] (omyłkowo wskazanym jako [...]), bowiem nie mieszka w tym mieszkaniu, jest tam tylko zameldowany. W ocenie skarżącego, informacje które przedstawił były spójne i nie budziły wątpliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie sądowe winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Podkreślenia wymaga, że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach nawet przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., I CZ 99/1980 Lex 8257). Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na uwagę zasługuje pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 64/04, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z art. 246 P.p.s.a. wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z pomocy. Strona jest zobowiązana złożyć odpowiadające sytuacji faktycznej oświadczenie o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach, a na wezwanie dodatkowe oświadczenia i dokumenty. Analiza złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, przedłożonych dokumentów źródłowych, a także sprzeciwu skarżącego prowadzi do wniosku, iż stanowisko zajęte przez starszego referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu było zasadne. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa przedstawiona przez skarżącego nadal budzi uzasadnione wątpliwości. Skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i rzetelny, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w niniejszym postępowaniu, zainicjowanym jego skargą. Nie podał wartości posiadanych nieruchomości, nie określił wysokości swojego zadłużenia, nie udokumentował ponoszonych kosztów utrzymania i leczenia, ani wydatków ponoszonych na utrzymanie swoich dzieci. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wskazał, że posiada dwie nieruchomości lokalowe, jedną o powierzchni około [...] m2 oraz drugą o powierzchni około [...] m2. Z nadesłanej kserokopii aktu notarialnego repertorium A nr [...] wynika, że jedna z nieruchomości położona jest przy ul. [...] w L. i ma powierzchnię [...] m2, do której skarżącemu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu użytkowego w postaci garażu położonego pod tym samym adresem, które zostały oddane w nieodpłatne użytkowanie B. A. D. i J. D. w [...] r. Ponadto, skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2 położonego w L. przy ul. [...], co potwierdza przedłożona decyzja w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za [...] r. W oparciu o dodatkowe wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie, w związku z nieformalną zamianą z osobami będącymi stroną umowy o nieodpłatne użytkowanie mieszkania o pow. [...] m2 wnioskodawca podał, iż aktualnie mieszka w mieszkaniu przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, a strony umowy o oddanie mieszkania w użytkowanie mieszkają w jego drugim mieszkaniu o powierzchni [...] m2. Podkreślenia wymaga, że mimo złożenia w sprzeciwie wyjaśnień dotyczących należących do skarżącego nieruchomości, nadal wątpliwości Sądu budzi sprawa mieszkań skarżącego, który z jednej strony wskazuje, że aktualnie mieszka w nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], a we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w całej kierowanej do Sądu korespondencji podaje, że mieszka w L. przy ul. [...] i pod tym adresem osobiście odbiera kierowaną do niego korespondencję. Sytuacji tej skarżący nie wyjaśnił, nie przedstawił również dokumentów obrazujących wydatki na utrzymanie mieszkania, z których można by wywnioskować, pod jakim adresem wnioskodawca aktualnie zamieszkuje. Uzasadnia to uznanie, iż skarżący nie wyjaśnił w sposób należyty swojej sytuacji majątkowej, w tym dotyczącej relacji deklarowanych przez niego miesięcznych dochodów w kontekście ponoszonych wydatków. Nie zasługuje na aprobatę stanowisko wnioskodawcy zawarte w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest on w stanie podać kosztów swojego utrzymania i leczenia, ponieważ ich nie ewidencjonował. Sądowi z urzędu wiadome jest, że także w innych wcześniej zainicjowanych postępowaniach sądowych, skarżący również składał wnioski o przyznanie prawa pomocy, zatem miał świadomość konieczności gromadzenia dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, w tym dotyczących kosztów leczenia oraz utrzymania mieszkania. Ponadto, w piśmie z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że ma na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci, których jednak nie ujął w swoim oświadczeniu o sytuacji rodzinnej. Nie udokumentował jakichkolwiek wydatków ponoszonych na utrzymanie dzieci. W toku postepowania skarżący składał niespójne informacje dotyczące ponoszenia kosztów utrzymania należących do niego mieszkań, bowiem z jednej strony wskazał, że za mieszkanie "obciążone służebnością" koszty ponoszą osoby na rzecz których została ona ustanowiona (tak w piśmie z dnia [...] r.), a w sprzeciwie wyjaśnił, że faktycznie to mieszkanie aktualnie sam zajmuje na podstawie nieformalnej umowy i to on ponosi wydatki z nim związane. Jednocześnie jako adres zamieszkania wskazywał mieszkanie przy ul. [...] w L., w którym jak twierdzi jest zameldowany. Ocena materiału zgromadzonego w sprawie nie pozwala na nie budzące wątpliwości ustalenie wartości posiadanego przez skarżącego majątku, wysokości jego zadłużenia, adresu zamieszkania, rzeczywistej wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, ani kosztów utrzymania jego dzieci. Z przedłożonych dokumentów wynika, iż skarżący posiada co najmniej dwa lokale mieszkalne w L., oraz nieruchomość rolną przynoszącą dochody. Wprawdzie wobec wnioskodawcy toczą się postępowania egzekucyjne, ale samo to nie było wystarczające do uznania, że skarżący jest osobą znajdującą się w tak trudnej sytuacji majątkowej, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. Ponieważ przeprowadzone postępowanie nie pozwoliło na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, zasadne było oddalenie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponieważ postanowienie zaskarżone sprzeciwem odpowiada prawu, Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 P.p.s.a. orzeczenie to utrzymał w mocy.