II SAB/Sz 14/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie Przewodniczący sędzia WSA Wiesław Drabik po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na bezczynność i przewlekłość Z. w przedmiocie ustalenia kapitału początkowego i przyznania emerytury p o s t a n a w i a odrzucić skargę. A. M. (dalej: skarżący) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na bezczynność i przewlekłość Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ustalenia kapitału początkowego i przyznania emerytury. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie skargi, wskazując, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, a także zwalczanie w nich wystąpienia stanów bezczynności i przewlekłości organu, nie podlegają rozpoznaniu przez wojewódzkie sądy administracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach sprzeciwów od postanowień, do których odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.) Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Z przytoczonych regulacji wynika, że kontrola bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania prowadzona być może tylko w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. Powyższe wyliczenie stanowi katalog zamknięty. W konsekwencji sprawy dotyczące aktów lub czynności niewymienionych w art. 3 p.p.s.a. nie są objęte właściwością sądu administracyjnego. W takiej sytuacji również bezczynność w tym zakresie nie może być poddana kontroli sądowoadministracyjnej. Przedmiotowa sprawa dotyczy bezczynności i przewlekłości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ustalenia kapitału początkowego i przyznania emerytury. Wojewódzkie sądy administracyjne nie są właściwe rzeczowo w sprawach dotyczących wymiaru ubezpieczeń społecznych. Regulacje dotyczące kapitału początkowego zostały zawarte w art. 173 i następnych ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749) - dalej: "ustawa emerytalna". W każdym przypadku dotyczącym kapitału początkowego organ orzeka w drodze decyzji administracyjnej zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 199) - dalej: "ustawa systemowa", u.s.u.s.). Zgodnie natomiast z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji organu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Dotyczy to również przypadków bezczynności. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 3 u.s.u.s. odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Kontroli sądów administracyjnych natomiast podlegają sprawy dotyczące skarg na decyzje przyznające świadczenie w drodze wyjątku, skarg na decyzje odmawiające przyznania takiego świadczenia oraz skarg na decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest natomiast bezczynność i przewlekłość organu w przedmiocie ustalenia kapitału początkowego i przyznania emerytury. Sąd podziela poglądy prawne orzecznictwa sadowego, że zakres przedmiotowy skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania skierowanej do sądu administracyjnego wyznaczają przepisy art. 3 § 2 pkt 1-4a i pkt 9 p.p.s.a. Wynika z nich, że skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. postanowienia WSA w Łodzi z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt III SAB/Łd 94/22, postanowienie WSA we Wrocławiu z 8 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SAB/Wr 3059/21 dostępne w Centralnej Bazie Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA). Kontroli sądu administracyjnego podlegają bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania w sprawach objętych kognicją tegoż sądu. W konsekwencji, wziąwszy pod uwagę powyższe, uznać należało, że skoro skarżona przez stronę bezczynność i przewlekłość postępowania organu nie dotyczy ani przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ani umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, to skarga w tym zakresie - jako niepodlegająca właściwości sądu administracyjnego - podlegała na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odrzuceniu. Wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji.