II SAB/Sz 44/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 kwietnia 2018 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. W. i M. B. na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. umarza postępowanie sądowe w części dotyczącej zobowiązania organu do udzielenia informacji publicznej, 2. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. oddala skargę w pozostałym zakresie, 4. zasądza od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego na rzecz A. W. i M. B. solidarnie kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 12 stycznia 2017 r. A. W. i M. B. złożyli do Inspektor Sanitarny (dalej PPIS) wniosek o udostępnienie informacji publicznej w formie 15 pytań tj.: 1. ile zostało odnotowanych Niepożądanych Odczynów Poszczepiennych (NOP) dotyczących szczepień przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus Influenzę, gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, śwince i różyczce? 2. ile zostało odnotowanych Niepożądanych Odczynów Poszczepiennych (NOP) po podaniu szczepionki .... ? Jaki charakter miały odnotowane Niepożądane Odczyny Poszczepienne? (proszę o odpowiedź z podziałem na ilość i rodzaje - w zakresie pytania 1 i 2) 3. czy zostały odnotowane przypadki śmiertelne? 4. w jaki sposób i przez kogo jest ustalana aktualna sytuacja epidemiologiczna na terytorium Polski, w oparciu o którą jest opracowywany Program Szczepień Ochronnych na dany rok? 5. czy w Polsce przeprowadza się badania nowonarodzonych dzieci w celu stwierdzenia czy dziecko narodziło się z wrodzoną obniżoną odpornością? (stwierdzenie wrodzonego lub nabytego niedoboru odporności stanowi przeciwwskazanie do szczepienia), 6. czy rejestr Niepożądanych Odczynów Poszczepiennych prowadzony przez Państwa instytucję podlega kontroli sądowej? Jeśli tak to jaki sąd jest władny, jeśli nie, to proszę o wyjaśnienie z jakiego powodu nie podlega kontroli? 7. czy stwierdzenie ciężkiego NOP powoduje skutki prawne (np. konieczność wycofania partii szczepionki)? 8. z jakiej statystyki wynikają dane, którymi Państwo dysponują? 9. od którego roku dane te są gromadzone? 10. czy w innych krajach Unii Europejskiej szczepienia, do których Państwo wzywacie mają charakter obowiązkowy? 11. czy w związku z przystąpieniem Polski do UE w roku 2004 i obowiązującą w ramach UE zasadą swobody przepływu osób odnotowaliście Państwo epidemie chorób, co do których w krajach UE szczepienia są dobrowolne? 12. wedle Światowej Organizacji Zdrowia wyszczepialność na [...] nie przekracza 50% zaś od 11 czerwca 2017 r. obywatele [...] poruszają się swobodnie w ramach strefy S. (bez wiz) i obecnie przebywa ich na terytorium naszego państwa blisko 1 milion - czy w związku z powyższym odnotowaliście Państwo epidemie chorób, których przymus dotyczy wśród tych obywateli lub obywateli naszego kraju? 13. czy wystosowując pismo przymuszające do szczepienia jesteście Państwo świadomi ilości powikłań poszczepiennych nieodnotowanych, a który to problem z odnotowywaniem zauważa prof. Andrzej Zieliński (strona www,pzh.gov.pl), prof. Jacek Wysocki, dr Hanna Czajka (Neurologia i Neurochirurgia Polska 2004; 38, 1 (supł. 1): S 17-S 24) oraz dr Paweł Grzesiowski (wywiad z dnia 5 grudnia 2016 r., telewizja WP, program Tu i teraz) 14. czy jest Państwu znane orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w kwestii obowiązku szczepień wskazujące, że przymus stanowi naruszenie art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności1 w sytuacji przymusu szczepień i braku systemu odszkodowawczego? "Trybunał przypomina, że życie prywatne obejmuje integralność fizyczną i psychiczną osoby (nr [...], decyzja [...] , DR 94 , s. 91-93 ). W związku z tym Trybunał zbadał wniosek na podstawie artykułu 8 Konwencji, który stanowi co następuje: Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondenci. Władza publiczna nie może ingerować w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków, zgodnie z prawem koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, na ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Trybunał uważa, że obowiązkowe szczepienia jako przymusowe zabiegi medyczne oznaczając ingerencję w prawo do poszanowania życia prywatnego, gwarantowanego przez art. 8 ust. 1. (orzeczenie [...] v. [...] wyrok z dnia 5 lipca 1999 r., niepublikowany, tak też orzeczenie [...] vs [...] z 2002 r., [...].), 15. czy jest Państwu wiadomo, czy w związku z działalnością Inspektor Sanitarny, została już skierowana skarga do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka? W dniu 17 stycznia 2018 roku PPIS w K. udzielił pisemnej odpowiedzi na powyższy wniosek, w której w zakresie pytań o nr [...] do [...] oraz nr [...] do [...], wskazał, że nie posiada stosownych danych. Odnośnie do pytania nr [...], wskazano, że Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w K. prowadzi Rejestr Niepożądanych Odczynów Poszczepiennych i podlega kontroli zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. (Dz.U. nr 254 poz. 1711), a także, iż sądy administracyjne w Polsce uznały, że odnotowanie przez sanepid niepożądanych odczynów poszczepiennych nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Odnośnie do pytania 8, organ wskazał, że decyzje wstrzymania bądź wycofania preparatu farmakologicznego podejmuje Główny Inspektor Farmaceutyczny zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu wstrzymania i wycofania z obrotu produktów leczniczych i wyrobów medycznych. W piśmie z dnia 7 lutego 2018 r., PPIS w K. uzupełnił ww. odpowiedź na wniosek. Odnośnie do pytania nr [...] wskazano, że odnotowano 10 przypadków Niepożądanych Odczynów Poszczepiennych dotyczących błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus Influenzę, gruźlicy. W zakresie pozostałych wskazanych przypadków organ nie odnotował Niepożądanych Odczynów Poszczepiennych. Odnośnie do pytania nr [...] wskazano, że w zakresie właściwości miejscowej PPIS 9 przypadków NOP było łagodnych, 1 przypadek poważny bez hospitalizacji. W zakresie pytania 3 organ poinformował, że nie zgłoszono do PPIS w K. żadnego przypadku śmiertelnego. Odnośnie do pytania 4 dotyczącego sposobu i podmiotu ustalającego sytuację epidemiologiczną na terytorium Polski organ wskazał na publikacje pt. "Wakcynologia" (rozdział "Zakres i organizacja szczepień" oraz "Szczepienia ochronne w Polsce - kalendarze i programy szczepień ochronnych"), a także Komunikat Ministra Zdrowia z dnia 31 października 2017r., w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2017 r. (Dz. U 2017.108). Ponadto wskazano na treść art. 17 ust. ust. 10, ust. 11, art. 19 ust. 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (jt. [...] poz. 1866 ze zm. - dalej u.z.z.z.). W odpowiedzi na pytanie 6 organ poinformował z kolei, że ma prawny obowiązek działania w zakresie egzekwowania obowiązkowych szczepień ochronnych, w oparciu o prawo krajowe, nie zaś w oparciu o prawo obowiązujące na terenie innych krajów Unii Europejskiej. Ponadto, sprawa, dotycząca niepożądanych odczynów poszczepiennych nie mieści się, bowiem we właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w ustawie prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazane zgłoszenie wystąpienia odczynu poszczepiennego nie jest, ani decyzją administracyjną, ani postanowieniem wydanym w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym lub zabezpieczającym, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt. 1-3 p.p.s.a., ani żadnym z aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt. 5-7 p.p.s.a. Nie jest on także innym aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącym uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa z zakresu administracji publicznej, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt. 4 p.p.s.a . Organ opisał szczegółowo tryb zgłoszenia. W zakresie odpowiedzi na pytanie 7 wskazano, że o wycofaniu z obrotu jakiejkolwiek szczepionki decyduje Główny Inspektorat Farmaceutyczny. W pozostałym zakresie organ nie dysponuje informacją publiczną. W kwestii pytania 8 organ wskazał, że dysponuje danymi statystycznymi na podstawie pozycji pt. ‘Wakcynologia" wydanie II z 2007 r. pod redakcją W. Magdzika, D. Naruszewicz- Lesiuk., A. Zielińska oraz innych autorów, strony internetowej Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego Państwowego Zakładu Higieny. Poinformowano również, iż w Polsce nadzór nad jakością szczepionek sprawuje Zakład Badania Surowic i Szczepionek NIZP-PZH prowadząc coroczne kontrole jakości bezpieczeństwa szczepionek znajdujących się w obrocie na zlecenie Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego. Dane epidemiologiczne w tym zakresie dostępne są na stronie NIZP-PZH w biuletynie "Szczepienia Ochronne w Polsce". Odpowiadając na pytanie 9 organ wskazał, ze dane w PSSE w K. są. gromadzone od 2006 roku. Organ poinformował również stosownie do pytania 11, że w związku z przystąpieniem Polski, do Unii Europejskiej w roku 2004 nie odnotowano epidemii chorób w związku ze swobodnym przepływem osób w ramach Unii Europejskiej. W związku z pytaniem 12 wskazano, że nie odnotowano żadnych epidemii chorób. Dalej organ udzielił dodatkowych informacji dotyczących zasad monitorowania niepożądanych odczynów poszczepiennych, a także miejsc gdzie znajdują się szczegółowe informacje o rodzaju oraz częstości występowania niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP). Odesłano także do ogólnodostępnej dla informacji publicznej strony internetowej, wskazując adres: www.pzh.gov.pl. W zakresie pytania nr [...] organ wskazał, że okoliczność jaki charakter mają szczepienia w innych krajach Unii Europejskiej nie dotyczy ani przedmiotu działalności, ani kompetencji, ani zasad funkcjonowania organu. Nie mieści się zatem w zakreślonym przepisem art. 6 u.d.i.p. katalogu informacji publicznej. Z kolei odnośnie do pytań sformułowanych w pkt. 5,13,14,15 wniosku poinformował, że nie dotyczą sfery faktów, lecz posiadanej przez organ wiedzy. Tego rodzaju pytania uznać należy za pytania niedotyczące informacji publicznej. Powyższe pisma organu zostały doręczone wnioskodawcom w dniu 20 stycznia 2018 r. i w dniu 8 lutego 2018 r. Pismem z dnia 26 stycznia 2018 r. wnioskodawcy złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na bezczynność na Inspektor Sanitarny, zarzucając naruszenie art. 13 ust. 1, art. 13 ust. 2, art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.) przez nieudzielenie informacji publicznej zgodnie z żądanym zakresem i wnosząc o: 1) zobowiązanie PPIS do udzielenia żądanej informacji publicznej w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi; 2) na podstawie art. 6 ustawy o odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U z 2011 r. Nr 34, poz. 173) w związku z art 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - o orzeczenie, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3) o wymierzenie organowi grzywny na postawie art. 149 § 2 p.p.s.a w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.; 4) zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę PPIS wniósł o: 1. umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego w zakresie żądania ad 1 skargi wobec udzielenia skarżącym przez organ administracyjny żądanego zakresu informacji publicznej, 2. oddalenie skargi w zakresie żądania ad 2 wobec braku zaistnienia przesłanek do uznania, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. niewymierzanie organowi grzywny, 4. obciążenie skarżących kosztami postępowania w tym kosztami zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu organ podniósł, że udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione przez wnioskodawców pytania w pismach z dnia 17 stycznia 2018 r. i z dnia 7 lutego 2018 r. i zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Nie można bowiem zobowiązać organu do udzielenia informacji publicznej, gdy w momencie orzekania przez sąd informacja taka została już udzielona, nawet jeśli przekroczony został przez organ termin przewidziany do jej udzielenia. Nie można uznać, że organ nie podjął żadnych czynności w związku ze złożonym przez skarżących wnioskiem, organ udzielił bowiem skarżącym odpowiedzi niezwłocznie - zaledwie po upływie dwóch dni od daty wpływu wniosku, po czym udzielił odpowiedzi uzupełniającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a P.p.s.a., a więc gdy organy administracji nie podejmują nakazanych prawem decyzji, postanowień, aktów i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa bądź pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego wydawanych w indywidualnych sprawach. Rozpoznając wniesioną skargę wskazać należy na treść przepisu art. 149 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a ustawy, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. (§ 2). Z przytoczonych przepisów wynika, że celem skargi na bezczynność organu jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub dokonania wynikającej z przepisów prawa czynności, w sprawie wszczętej żądaniem strony. Przy ocenie zasadności skargi na bezczynność decydujące znaczenie ma stan faktyczny i prawny z momentu orzekania. W konsekwencji podjęcie przez organ aktu, po wniesieniu skargi, przesądza o tym, że organ nie pozostaje już w stanie bezczynności i sąd nie może uwzględnić skargi stosownie do uprawnień, jakie ma na podstawie art. 149 P.p.s.a. Nieuprawnione i niemożliwe jest bowiem zobowiązywanie organu do dokonania czynności, która została już dokonana. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, na dzień wniesienia skargi przez Skarżących tj. w dniu 29 stycznia 2018 r. (data wpływu do organu), pozostawał w stanie bezczynności wobec wniosku skarżącego z dnia 12 stycznia 2018 r. o udostępnienie informacji publicznej. Wniosek w tym zakresie został załatwiony przez organ w dniu 7 lutego 2018 r. wtedy została wysłana do skarżącego odpowiedź w zakresie wskazanym we wniosku z dnia 12 stycznia 2018r. W dniu 1 marca 2018 r.(data nadania listem poleconym) organ przesłał do Sądu skargę wraz odpowiedzią. Z powyższych przyczyn postępowanie sądowe co do zobowiązania organu do udostępnienia informacji publicznej stało się bezprzedmiotowe, w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., gdyż w jego toku wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestała istnieć sprawa sądowoadministracyjna. W tym miejscu wskazać należy, że Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt I OSK 2443/12, który stwierdził, że przepis art. 149 P.p.s.a. w aktualnym brzmieniu zawiera normę, według której uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa albo nie miały takiego charakteru, przy czym uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego może polegać na stwierdzeniu, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa albo, że naruszenie prawa nie było rażące, mimo, iż są podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, z uwagi na to, że akt taki został wydany przez organ po wniesieniu skargi. W kontekście powyższego wskazać należy, że organ udzielił skarżącemu odpowiedzi dopiero po wniesieniu skargi jednak z okoliczności faktycznych i prawnych przedmiotowej sprawy nie wynika, aby bezczynność organu miała charakter rażącego naruszenia prawa, albowiem organowi nie sposób przypisać cech lekceważącego traktowania skarżącego, i obowiązków nałożonych ustawą. Z tych też powodów nie wymierzył organowi grzywny o jaką wnosił skarżący. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono w pkt 1 wyroku, o umorzeniu postępowania sądowego w zakresie zobowiązania Inspektor Sanitarny do załatwienia wniosku skarżącego o udostepnienie informacji publicznej. Stwierdzenie w pkt 2, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa wydano stosownie do art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W przedmiocie kosztów orzeczono w pkt 4 zgodnie z art. 201 § 2 P.p.s.a.