II SAB/Sz 6/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. T. K na przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w przedmiocie przyznania emerytury oraz wyliczenia okresu opłacania składek postanawia odrzucić skargę / [pic] Pismem z dnia [‘...] r. skarżąca H. T. – K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie jej prawa do emerytury oraz o wyliczenie okresu opłacania składek. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie, wskazując, że w postępowaniu przed organem rentowym służą środki zaskarżenia w postaci odwołania, przy czym jeżeli organ nie wydał decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia roszczenia, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do brzmienia art. 1 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.153.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zakres kognicji sądów administracyjnych został doprecyzowany w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", zgodnie z którym, kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. Ponadto sądy administracyjne orzekają w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do powyższego uregulowania, sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości orzekają m.in. w sprawach skarg na bezczynność organów administracji (art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a.). Skarga na bezczynność organu jest jednak dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Warunkiem dopuszczalności skargi sądowoadministracyjnej na bezczynność organu jest więc istnienie podstawy prawnej do określonego działania organu. Przy czym, nie zawsze działania lub zaniechania organów administracji publicznej objęte będą kognicją sądów administracyjnych. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, czy skarga należy do kategorii spraw wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie skarga dotyczy bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznania prawa do emerytury oraz o wyliczenie okresu opłacania składek. Stosownie do brzmienia art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej: "K.p.c", sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznawania - zgodnie z art. 2 K.p.c. - powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, czy Sądu Najwyższego. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących: ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia rodzinnego, emerytur i rent, innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odszkodowań przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji lub Służbie Więziennej (art. 476 § 2 K.p.c). Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (art. 476 § 3 K.p.c.). Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego określa art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2013.1442). Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy, Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (a więc i świadczeń emerytalnych); oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach K.p.c. (art. 83 ust. 2 ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 ustawy). Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Odwołanie wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej Zakładu, która wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę. Jeżeli Zakład uzna odwołanie za uzasadnione, zmienia lub uchyla decyzję niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania. W tym wypadku, odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu. Jeżeli odwołanie nie zostało w całości lub w części uwzględnione, Zakład przekazuje niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania, sprawę do sądu wraz z uzasadnieniem. Z przywołanych regulacji wynika, że podejmowane przez Zakładu Ubezpieczeń Społecznych akty i czynności lub bezczynność w przedmiocie wniosków w zakresie przyznania prawa do emerytury, bądź wyliczenia okresów opłacania składek nie są objęte kognicją sądów administracyjnych, nie są to bowiem działania organu w indywidualnej sprawie wynikającej ze stosunku administracyjnoprawnego, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-pkt 4a P.p.s.a., dlatego też nie podlegają one zaskarżeniu do tego sądu w ramach skargi na bezczynność. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Sąd - na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji