II SAB/Sz 6/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jego skargi na bezczynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w przedmiocie podjęcia uchwały p o s t a n a w i a: oddalić wniosek Postanowieniem wydanym w dniu 6 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę W. S. na bezczynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w przedmiocie podjęcia uchwały. W terminie przewidzianym do złożenia skargi kasacyjnej od niniejszego postanowienia W. S. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący złożył wniosek na urzędowym formularzu PPF, w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że od 2002 r. przebywa na rencie inwalidzkiej. W roku 2013 ukończył studia [...] , dzięki dofinansowaniu uzyskanemu z PFRON oraz stypendium naukowemu. Następnie w 2014 r. zdał egzamin na aplikację [....] . Z uwagi na fakt, że jego renta oraz dochody żony uzyskiwane z prowadzonej działalności gospodarczej były niewystarczające na pokrycie opłat za aplikację zdecydował się pod koniec 2014 r. na prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Wypadek, któremu uległ na początku 2015 r. zmusił go do zwrócenia się do Rady [...] o zwolnienie z opłat za aplikację. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką. Posiadany majątek to spółdzielcze własnościowe prawo (z żoną) do lokalu mieszkalnego o powierzchni ok.[...] m2 i wartości ok. [...] zł, samochód osobowy [...] rok produkcji [...] służący do wykonywania działalności gospodarczej, bez możliwości zbycia z uwagi na dofinansowanie na jego zakup, oszczędności w kwocie ok. [...] zł na rachunku wspólnym przeznaczone na bieżące potrzeby, prawo do użytkowania działki ogrodowej o powierzchni ok. [...] m2 w Rodzinnych Ogrodach Działkowych. Miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego strony wynosi [...] zł składa się na niego renta ZUS skarżącego w kwocie [...] zł, zasiłek chorobowy [...] zł, podnajem garażu [...] zł, dochód z działalności gospodarczej żony [...] zł. Na miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego składają się: czynsz za mieszkanie – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, telefony – [...] zł, internet, telewizja, telefon – [...] zł, ubezpieczenia – [...] zł, przejazdy – [...] zł, lekarstwa – [...] zł, lekarze, rehabilitacja, stomatolodzy – [...] zł, opłaty członkowskie – [...] zł, odzież – [...] zł, aplikacja i studia podyplomowe – [...] zł, wyżywienie – [...] zł. Mając na uwadze, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy zobowiązał stronę do przedłożenia dodatkowych dowodów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. W. S. żądanych dokumentów nie nadesłał. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Na gruncie obowiązujących przepisów postępowań sądowych, co do zasady, koszty sądowe pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Stosownie do treści art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), dalej "P.p.s.a" prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie intencją wnioskodawcy było uzyskanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się zatem do zbadania, czy skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przepisu 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Rola orzekającego sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy P.p.s.a., która - co trzeba podkreślić - ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na orzekającego obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych. Z kolei w myśl art. 255 ustawy P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 ustawy P.p.s.a. [druk PPF], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Przepis ten, który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada zatem na stronę obowiązek współdziałania z referendarzem sądowym (Sądem) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.). W niniejszej sprawie z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że skarżący wraz z małżonką dysponuje miesięcznym dochodem w wysokości [...] zł, a miesięczne deklarowane przez niego wydatki przewyższają kwotę dochodu i wynoszą [...] zł. Przy czym przy wskazanych wydatkach przewyższających dochód, wnioskodawca zgromadził jeszcze oszczędności wynoszące [...] zł. Z uwagi na powyższe konieczne stało się wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy ( wysokość osiąganych dochodów, ponoszonych wydatków). Jednakże skarżący wykazał brak współpracy w zakresie wyjaśnienia wątpliwości dotyczących jego sytuacji materialnej i w zakreślonym terminie nie przedłożył dokumentów, które były niezbędne do oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Reasumując, skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z referendarzem sądowym w ramach toczącego się postępowania z wniosku o przyznanie praw pomocy. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej wzmacnia wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że przedstawiona wyżej postawa skarżącego nie pozwala w konsekwencji uwzględnić wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z powyższym na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia