II SAB/Sz 71/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2023 r. sprawy ze skargi S. N. na bezczynność Koła Łowieckiego [...] w S. w przedmiocie szacowania szkód łowieckich I. stwierdza, że Koło Łowieckie [...] w S. dopuściło się bezczynności w rozpoznaniu wniosku S. N. z dnia 29 listopada 2022 r., II. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, III. w pozostałym zakresie oddala skargę, IV. zasądza od Koła Łowieckiego [...] w S. na rzecz skarżącego S. N. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z 7 kwietnia 2023 r., S. N. (dalej powoływany jako: Skarżący), wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na bezczynność Koła Łowieckiego ". w S. (dalej: Koło Łowieckie lub Koło), w przedmiocie przeprowadzenia szacowania szkół łowieckich wnosząc o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, oraz o zobowiązanie organu do niezwłocznego przeprowadzenia szacowania szkód łowieckich. Skarżący wskazał, że 30 listopada 2022 r. jego pełnomocnik zgłosił do Koła Łowieckiego szkodę łowiecką. Koło wyznaczyło datę szacowania wstępnego na dzień 2 grudnia 2022 r. Powyższe szacowanie w wyznaczonej dacie się jednak nie odbyło. Skarżący do 20 marca 2023 r. dopytywał się wielokrotnie ustnie o termin szacowania a nie doczekawszy się wyznaczenia daty szacowania wstępnego i oszacowania upraw, w dniu 20 marca 2023 r. złożył wniosek o natychmiastowe wykonanie szacowania. Stosowną skargę złożył ponadto do Łowczego Krajowego oraz Nadleśnictwa B.. W skardze podkreślono, że zgodnie z art. 46a ust. 2 ustawy Prawo łowieckie oględzin dokonuje się niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku, o którym mowa w art. 46 ust. 3, zaś zgodnie z art. 46a ust. 3, o terminie dokonania oględzin, o którym mowa w ust. 2, dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego zawiadamia właściciela albo posiadacza gruntów rolnych oraz wojewódzki ośrodek doradztwa rolniczego właściwy ze względu na miejsce wystąpienia szkody, nie później niż przed upływem 3 dni od dnia otrzymania wniosku, o którym mowa w art. 46 ust. 3. Ponadto zgodnie z art. 46 ust. 8 ustawy niestawiennictwo właściciela albo posiadacza gruntów rolnych lub przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego nie wstrzymuje dokonania szacowania szkód, o których mowa w ust. 1. W ocenie Skarżącego, Koło Łowieckie ewidentnie po raz kolejny chce uniknąć odpowiedzialności za szkody spowodowane przez zwierzyną łowną i nie wypłacić odszkodowania, jak to ma miejsce od kilku lat. W odpowiedzi na powyższą skargę pełnomocnik Koła Łowieckiego wniósł o oddalenie skargi oraz o zasądzenie na rzecz Koła zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Nadto zawnioskował o przeprowadzenie dowodu z: - dokumentu w postaci pisma Koła Łowieckiego z 10 kwietnia 2023 r. kierowanego do Przewodniczącego Zarządu Okręgowego PZ-Ł w G. W.. , - wydruku wiadomości email od pełnomocnika Skarżącego do Koła Łowieckiego z dnia 4 kwietnia 2023 r. oraz załącznika do wiadomości, - przesłuchania w charakterze świadka H. K. (adres do doręczeń jak Koło Łowieckie), - przesłuchania w charakterze strony Prezesa Zarządu Koła Łowieckiego na okoliczność przyczyn braku dokonania szacowania szkody łowieckiej zgłoszonej w dniu 30 listopada 2022 r., treści oświadczenia złożonego przez pełnomocnika Skarżącego wobec Koła w dniu 3 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu powyższego stanowiska pełnomocnik Koła Łowieckiego potwierdził, że 30 listopada 2022 r. pełnomocnik Skarżącego zgłosił żądanie dokonania szacowania wstępnego na działkach [...] oraz [...] obręb ewidencyjny S. , gmina B.. Koło w odpowiedzi na wniosek wyznaczyło termin szacowania na 3 grudnia 2022 r. W tym dniu, przed godziną ustalonego szacowania, do przedstawiciela Koła Łowieckiego zadzwonił pełnomocnik Skarżącego i stwierdził, że przeprowadzenie szacowania jest niemożliwe z uwagi na opad śniegu. W toku tejże rozmowy przedstawiciel Koła poinformował o możliwości wyznaczenia innego terminu po stopnieniu pokrywy śnieżnej. Dopiero w dniu 4 kwietnia 2023 r. przedstawiciel rolnika zgłosił ponownie przedmiotowe działki do przeprowadzenia oględzin i w ustawowym terminie szacowania na wskazanych gruntach się odbyły. W ocenie Koła Łowieckiego brak jest regulacji prawnej, która odbierałaby wnioskodawcy możliwość cofnięcia wniosku o dokonanie oględzin. Oświadczenie pełnomocnika Skarżącego w sposób jednoznaczny wskazywało, że rolnik nie chce dokonania oględzin w danym dniu. Zgodnie z ustawą Prawo łowieckie to koło łowieckie wyznacza termin oględzin, a ewentualne niestawiennictwo rolnika nie wstrzymuje dokonania oględzin. Nie sposób zatem oceniać inaczej oświadczenia pełnomocnika Skarżącego niż cofnięcie wniosku o dokonanie oględzin. Według przekonania Koła Łowieckiego, wniosek rolnika o odstąpienie od oględzin implikuje po jego stronie konieczność złożenia nowego wniosku po ustaniu przeszkody, a nie zaś obciąża Koło Łowieckie potrzebą monitorowania, czy przeszkoda podnoszona przez rolnika ustała i wyznaczania nowego terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Na wstępie rozważań należało ustalić, czy sprawa zainicjowana skargą S. N. należy do kognicji sądów administracyjnych. Mające w sprawie zastosowanie przepisy rozdziału 9 ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1082), zatytułowanego: "Szkody łowieckie" wskazują na mieszany tryb postępowania. W początkowej fazie cytowana ustawa przewiduje sformalizowany tryb administracyjnoprawny, który kończy się wydaniem przez Nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe decyzji administracyjnej o ustaleniu wysokości odszkodowania (art. 46e ust. 1 ustawy). Wydanie takiej decyzji jest warunkiem koniecznym do wytoczenia powództwa do sądu powszechnego przez podmiot niezadowolony z odszkodowania. Stanowisko takie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z 6 lipca 2021 r., sygn. akt III CZP 48/20, publ. OSNC 2021/12/83, LEX nr 3193602, OSP 2022/2/13). Decyzja administracyjna otwiera stronom tego postępowania drogę sądową przed sądem powszechnym. Wydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie odszkodowania jest zatem warunkiem koniecznym do uruchomienia procesu cywilnego. Z tego powodu, na co także zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale, konieczna jest efektywna kontrola administracyjnego etapu postępowania o ustalenie odszkodowania za szkody łowieckie w celu uzyskania rozstrzygnięcia w sprawie podlegającej załatwieniu decyzją, z zastosowaniem rygoryzmu ponaglenia, skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania. Czynnościami poprzedzającymi wydanie decyzji administracyjnej są oględziny i szacowanie szkody, które powinny zostać udokumentowane w formie protokołów. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 865/20, stwierdził, że "sporządzenie protokołu, o którym mowa w art. 46a ust. 4 (protokół oględzin) i sporządzenie protokołu, o jakim mowa w art. 46c ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (protokół szacowania ostatecznego), są czynnościami z zakresu administracji publicznej dotyczącymi obowiązków i uprawnień wynikających z przepisów prawa, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej jako "P.p.s.a." Stanowisko to potwierdził także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1896/21, podkreślając, że sporządzenie wymienionych protokołów objęte jest bezwzględnym obowiązkiem dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego, który bezpośrednio oddziałuje na uprawnienia właściciela lub posiadacza gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda. Z powyższych względów należało uznać, że przeprowadzenie szacowania szkód jest czynnością określoną w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., a bezczynność Koła Łowieckiego w tym zakresie podlegała zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. W niniejszej sprawie jest bezspornym, że Skarżący w dniu 30 listopada 2022 r. zgłosił szkody łowieckie czego efektem było wyznaczenie terminu szacowania wstępnego na 3 grudnia 2022 r. Do powyższej czynności jednak nie doszło, po poinformowaniu Koła Łowieckiego przez pełnomocnika Skarżącego, iż spadł śnieg, który przykrył uprawy, co uniemożliwia oględziny. Jak wynika przy tym z przedłożonych protokołów do oszacowania szkód na uprawach skarżącego doszło w dniu 11 kwietnia 2023 r. Zarzutem bezczynności jest objęty okres pomiędzy 30 listopada 2022 r., a 11 kwietnia 2023 r., w którym to Koło Łowieckie nie przeprowadziło szacowania szkód łowieckich. Jak twierdzi Skarżący, mimo jego ustnych żądań, Koło nie podejmowało żadnych czynności. Natomiast w odpowiedzi na skargę pełnomocnik Koła Łowieckiego wyjaśniał, iż w jego ocenie oświadczenie pełnomocnika Skarżącego dotyczące niemożności oszacowania z powodu opadu śniegu na uprawę należy ocenić jako cofnięcie wniosku, a oświadczanie rolnika "że nie chce dokonania oględzin w danym dniu" implikuje po jego stronie konieczność złożenia nowego wniosku po ustaniu przeszkody, a nie zaś obciąża Koło Łowieckie potrzebą monitorowania, czy przeszkoda podnoszona przez rolnika ustała i wyznaczania nowego terminu. Powyższe stanowisko Koła Łowieckiego jest oczywiście wadliwe jeśli zważyć na cytowany zresztą w odpowiedzi na skargę art. 46 ust. 8 ustawy Prawo łowieckie. Zgodnie z powyższym przepisem niestawiennictwo właściciela albo posiadacza gruntów rolnych lub przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego nie wstrzymuje dokonania szacowania szkód. Zatem Koło po wyznaczeniu terminu oględzin i zawiadomieniu wskazanych wyżej podmiotów powinno przeprowadzić zaplanowaną czynność w wyznaczonym przez siebie terminie, niezależnie od stanowiska wnioskodawcy co do celowości takiego działania w zaplanowanej dacie. Jeśli jak w badanym przypadku po powzięciu wiedzy o niecelowości przeprowadzenia oględzin w wyznaczonym przez siebie terminie Koło uznało, że szacowanie w tym terminie nie jest celowe, powinno było podjąć stosowne działanie niezwłocznie po ustaniu przeszkody i wyznaczyć nowy termin szacowania. Inicjatywa w tym zakresie jednak leżała wyłącznie po stronie Koła Łowieckiego, nie zaś wnioskodawcy, bowiem to Koło było jednym podmiotem władnym do wyznaczenia daty oględzin zgłoszonej mu szkody. Jakkolwiek niewątpliwe rolnik, który występuje o oszacowanie szkody łowieckiej jest uprawniony do cofnięcia wniosku na każdym etapie procesu jej ustalania, to stanowisko Koła o wywodzonym "cofnięciu wniosku" przez rolnika w niniejszej sprawie nie zostało w żaden sposób udokumentowane. Z opisywanych w odpowiedzi na skargę i bezspornych okoliczności wynika, iż przekazanie przez pełnomocnika Skarżącego informacji o opadzie śniegu na mającą być przedmiotem oględzin uprawę nie wiązało się z odstąpieniem przez rolnika od dochodzenia należnego mu wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez zwierzynę lub przy wykonywaniu polowania, lecz miało charakter sygnalizacyjny, w zakresie problemów technicznych w przeprowadzeniu czynności oględzin nieruchomości. Nic jednak nie stało na przeszkodzie w przeprowadzeniu oględzin w dniu 3 grudnia 2022 r. przez przedstawicieli dzierżawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego. Nie zależenie od powyższego należało dostrzec, że Skarżący wystąpił z pisemnym wnioskiem. Zatem jeśli Koło powzięło wiedzę lub podejrzenie o woli cofnięcia przez rolnika wniosku o oszacowanie szkód łowieckich winno zadbać o odpowiednie udokumentowanie takiego oświadczenia wnioskodawcy, w szczególności wzywając go do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przynajmniej w tej formie, w której wystąpił z wnioskiem. Brak takiego wyraźnego cofnięcia wniosku obligował Koło do realizacji obowiązku ustawowego tj. przeprowadzenia oględzin niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku (art. 46a ust. 2 ustawy Prawo łowieckie). Brak takiego działania sprawił, iż Koło pozostawało po 7 grudnia 2022 r. w zwłoce. Wobec dokonania czynności oględzin po upływie przeszło 5 miesięcy od wystąpienia z wnioskiem o oszacowanie szkody i to w sytuacji gdy, jak w niezakwestionowany przez Koło sposób wskazywał Skarżący, śnieg zalegał na uprawie zaledwie 2 dni, na podstawie art. 148 § 1 P.p.s.a. Sąd stwierdził, że rozpatrywana skarga okazała się zasadna, a Koło Łowieckie dopuściło się bezczynności w rozpoznaniu wniosku Skarżącego (pkt I sentencji). Zważywszy na to, że Koło nie dokonało oględzin także w terminie 7 dni od pisemnego żądania pełnomocnika Skarżącego (pismo z 2 kwietnia 2023 r. - k. 18) oraz uwzględniając, że zwłoka w szacowaniu szkody łowieckiej niewątpliwie utrudnia dochodzenie odszkodowania przez rolnika, należało uznać, że powyższa bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa, o czym orzeczono na podstawie art.149 § 1a P.p.s.a. w pkt II sentencji. Natomiast wobec przeprowadzenia przez Koło Łowieckie oszacowania wstępnego w dniu 11 kwietnia 2023 r. brak było podstaw do zobowiązania tego organu na podstawie art.149 § 1 pkt 1) P.p.s.a. do dokonania objętych skargą czynności, albowiem w ich następstwie ustał stan bezczynności Koła. Zatem w tym zakresie skarga podlegała oddaleniu, o czym orzeczono w pkt III sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w pkt IV sentencji. Odnosząc się do wniosków dowodowych pełnomocnika Koła w zakresie przesłuchania świadków oraz strony brak było podstaw do uwzględnienia takich wniosków. W postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwe jest jedynie przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów, na zasadach określonych w art. 106 § 3 P.p.s.a. Przy czym dokumenty przedstawione przez Koło, jako akta sprawy, były podstawą orzekania przez Sąd.