II SAB/Sz 72/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Iwona Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. na bezczynność Izby Notarialnej w przedmiocie czynności notarialnych postanawia: I odrzucić skargę II zwrócić skarżącemu kwotę [...] zł uiszczoną tytułem wpisu od skargi Sygn. akt II SAB/Sz 72/12 P O S T A N O W I E N I E Dnia 17 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Iwona Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. na bezczynność Izby Notarialnej w przedmiocie czynności notarialnych postanawia: odrzucić skargę Pismem z dnia [...] r. M. i M. J. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego– za pośrednictwem Izby Notarialnej– skargę na bezczynność Izby Notarialnej w załatwieniu sprawy - zgłoszonych pismami z dnia [...] r. - o nieprawidłowościach w czynnościach notarialnych dokonanych przy sporządzaniu aktów notarialnych przez notariusza C. B. P. i notariusza P. R. C. Skarżący wnieśli o zobowiązanie Izby Notarialnej do wydania odpowiedniego aktu w tej sprawie oraz o ukaranie dyscyplinarne pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie i o zadośćuczynienie w kwocie [...] zł za poniesione straty i zobowiązania. . W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnili, że brak reakcji organu Izby Notarialnej na ich wniosek wstrzymuje jakikolwiek ruch w innych sprawach związanych z utratą mienia, a ponadto może prowadzić do przedawnienia odpowiedzialności notariuszy. Do skargi dołączono odpowiedzi Prezesa Sądu Apelacyjnego w sprawie wniosku skarżącego z dnia [...] Wpis sądowy od skargi został uiszczony w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na skargę z dnia [...] r. Prezes Rady Izby Notarialnej wyjaśnił, że w odpowiedzi na pisma skarżących z dnia [...] niezwłocznie, bo już w dniu [...] r. rozpoznano ich skargi na posiedzeniu Rady Izby. Z uwagi na znaczną ilość postawionych notariuszom zarzutów Rada Izby postanowiła przeprowadzić postępowanie wyjaśniające. Po przeprowadzeniu postępowania, Rada Izby na następnym posiedzeniu w dniu [...] r. podjęła uchwałę o przeprowadzeniu lustracji ww. notariuszy w zakresie prawidłowości sporządzonych przez nich aktów notarialnych, w celu ustalenia, czy notariusze dopuścili się oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa, co mogłoby skutkować wszczęciem postępowania dyscyplinarnego. Na następnym posiedzeniu planowanym na [...] r. Rada zapozna się z protokołem z przeprowadzonej lustracji i podejmie decyzję co do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec notariuszy C. B. P. i P. R. C. Zdaniem Rady, sprawa skarżących została rozpoznana w takim stopniu, w jaki pozwalały przyjęte przez Radę procedury i ramy czasowe każdego posiedzenia. Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę M. J. wobec nieuzupełnienia braku formalnego – braku podpisu skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Przedmiotem rozpoznawanej skargi M. J. jest bezczynność Izby Notarialnej w Szczecinie w sprawie skarg M. i M. J. zgłaszających uchybienia w dokonanych przez notariuszy czynnościach notarialnych przy sporządzaniu umów(z udziałem ww. stron) - aktów notarialnych Rep.[...] z dnia [...] r., Rep. [...] z dnia [...] r. i Rep. [...] z dnia [...] r. oraz Rep. [...] z dnia [...] r. Skarżący domaga się zobowiązania Izby Notarialnej do wydania odpowiedniego aktu w kwestii odpowiedzialności zawodowej wskazanych w skardze notariuszy za bezprawne czynności notarialne oraz zobowiązania do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia ww. opisanej sprawy w terminie, a także żąda zadośćuczynienia za straty wynikłe z niezałatwienia sprawy. Mając na uwadze przedmiot skargi M. J., Sąd stwierdził, że skarga ta jest niedopuszczalna, albowiem zarówno zainicjowanie postępowania dyscyplinarnego przeciwko notariuszowi jak i orzeczenie dyscyplinarne kończące takie postępowanie, a także czynności z zakresu nadzoru nad notariuszami nie należą do spraw objętych kontrolą sądów administracyjnych. Natomiast kwestie odpowiedzialności materialnej za szkody powstałe wskutek zawartych umów cywilnoprawnych podlegają wyłącznie kognicji sądów powszechnych. Sądy administracyjne nie orzekają w sprawach roszczeń o odszkodowanie ani zadośćuczynienie nawet w przypadku stwierdzenia rażącej bezczynności organu administracji (por. art. 154 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) - dalej jako "P.p.s.a.", określającym właściwość rzeczową sądów administracyjnych, sądy wykonując kontrolę działalności administracji publicznej orzekają w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a. W przypadku skargi na bezczynność organu wskazanej w pkt 8 przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał ustawowy obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Zaskarżenie bezczynności organu administracji publicznej jest zatem dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest na mocy powyżej przytoczonych przepisów lub przepisów szczególnych (np. ustawy Prawo o notariacie) zaskarżenie decyzji, postanowień oraz innych aktów i czynności. Dla oceny czy niniejsza skarga należy do spraw objętych kognicją sądów administracyjnych należało sięgnąć do przepisów ustawy Prawo o notariacie (Dz.U. z 2008 r., Nr 189, poz. 1158 ze zm.) regulujących sposób i tryb nadzoru nad notariuszami oraz procedury odpowiedzialności dyscyplinarnej notariuszy, a także odnieść się do struktury organizacyjnej tej grupy zawodowej. Podkreślić należy, że w polskim systemie prawnym odpowiedzialność dyscyplinarna dotyczy wielu grup zawodowych, w tym zawodów zaufania publicznego takich jak adwokaci, notariusze czy policjanci, którzy podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej m.in. za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki, za przewinienia zawodowe, w tym za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawnych, uchybienia powadze lub godności zawodu (art. 50 Prawa o notariacie). Zwrócić tu należy uwagę na specyfikę i szczególną autonomię poszczególnych grup zawodowych takich jak notariusze, adwokaci czy radcy prawni, którym Konstytucja daje prawo tworzenia samorządów zawodowych ich reprezentujących i powierza im pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony (art. 17 ust. 1 Konstytucji RP). O odpowiedzialności dyscyplinarnej w przypadku notariuszy czy adwokatów (radców prawnych) orzekają sądy dyscyplinarne złożone z przedstawicieli danego zawodu, czyli profesjonalni prawnicy (zawodowi) wybierani przez odpowiednie organy danego samorządu zawodowego. Sądownictwo dyscyplinarne w przypadku tych korporacyjnych grup zawodowych jest dwuinstancyjne, a postępowanie dyscyplinarne oparte jest na modelu postępowania karnego przed sądami powszechnymi. Sad dyscyplinarny jest w zakresie orzekania niezawisły. Od orzeczeń sądów dyscyplinarnych wydawanych w drugiej instancji przysługuje obwinionemu kasacja do Sądu Najwyższego (por. art. 53 i 54 Prawa o notariacie). Przy czym wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w stosunku do notariusza mogą zgłosić Minister Sprawiedliwości lub rada właściwej izby notarialnej po wstępnym wyjaśnieniu okoliczności koniecznych do ustalenia znamion czynu zarzuconego obwinionemu oraz złożeniu wyjaśnień przez obwinionego, chyba że złożenie tych wyjaśnień nie jest możliwe (art. 58 ustawy Prawo o notariacie). Tak więc przepisy ustawy Prawo o notariacie (rozdział 6) kompleksowo regulują przebieg postępowania dyscyplinarnego prowadzonego przez organy samorządu zawodowego względem notariuszy określając również zakres sądowego postępowania kontrolnego w sprawach dyscyplinarnych do możliwości wniesienia kasacji na ściśle określonych podstawach do Sądu Najwyższego. Przepisy te nie przewidują w żadnym stopniu i na żadnym etapie postępowania dyscyplinarnego kontroli sądów administracyjnych w tych sprawach. Dlatego też skarga na bezczynność Rady Izby Notarialnej w przedmiocie podjęcia działań zmierzających do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego względem notariusza jest niedopuszczalna przed sądem administracyjnym. Wyjaśnić trzeba, że w obecnym stanie prawnym, w myśl przepisów szczególnych (np. ustawa o Policji), kontrolą sądów administracyjnych objęte zostały tylko orzeczenia dyscyplinarne wydane w odniesieniu do niektórych kategorii podmiotów, mianowicie zaskarżeniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego podlegają orzeczenia w sprawach dyscyplinarnych policjantów, funkcjonariuszy służby więziennej, strażaków, funkcjonariuszy celnych, a także studentów. Jak wynika z akt skarżący oczekuje od organu Izby Notarialnej podjęcia czynności z zakresu nadzoru nad notariuszami, w tym również zmierzających do ukarania i anulowania czynności notarialnych wymienionych w skardze notariuszy, a także ukarania pracowników winnych niezałatwienia sprawy w terminie. Przy czym skarżący działa wielokierunkowo składając skargi m.in. do Prezesa Sądu Apelacyjnego. Skarżący uzyskał stanowisko ww. organu nadzoru w pismach informujących o podjętych działaniach w sprawach, znajdujących się w aktach sprawy. Do zakresu działania rady izby notarialnej należy nadzór nad wykonywaniem obowiązków przez notariuszy, asesorów i aplikantów notarialnych oraz nad przestrzeganiem przez nich powagi i godności notariusza (art. 35 ustawy Prawo o notariacie). Z kolei nadzór nad działalnością notariuszy i organami samorządu notarialnego sprawuje Minister Sprawiedliwości osobiście, za pośrednictwem prezesów sądów apelacyjnych lub sądów wojewódzkich (obecnie okręgowych) albo przez wyznaczone osoby (art. 42 § 1). Szczegółowe zagadnienia sposobu wykonywania nadzoru znajdują w samym prawie o notariacie, jak też wydanym na podstawie delegacji z art. 42 § 2 rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 1991 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością notariuszy i organów samorządu notarialnego (Dz.U. Nr 42, poz. 188). Poza wymienionymi w ustawie o notariacie sytuacjami prawnymi, kiedy przewidziana jest kontrola sądów administracyjnych zgodności z prawem aktów właściwych organów nadzoru (decyzja o odwołaniu notariusza), działania w ramach postępowania nadzorczego takie jak czynności kontrolne organów nadzoru, sposób oceny kwestionowanych czynności notarialnych, odstąpienie od żądania wszczęcia wobec notariusza postępowania dyscyplinarnego (por. art. 45 Prawa o notariacie), sposób załatwienia skargi na notariusza – nie podlegają kontroli sądów administracyjnych. Tak więc w przypadku braku określonych działań w powyższym zakresie, których podjęcia domaga się skarżący od Izby Notarialnej, nie służy stronie skarga na bezczynność do sądu administracyjnego. Jeżeli chodzi o kwestię żądania usunięcia uchybień sporządzonego, podpisanego, odczytanego aktu notarialnego dokumentującego określoną czynność prawną (umowę), wzruszenie tej czynności prawnej może odbyć się tylko w drodze przewidzianej prawem, tj. w drodze powództwa cywilnego do sądu powszechnego, bez możliwości ingerencji organu nadzoru jakim jest Minister Sprawiedliwości, czy też rady izby notarialnej. Stąd też żądanie zobowiązania organu nadzoru do podjęcia jakichkolwiek działań w powyżej wskazanym zakresie nie znajduje żadnego oparcia w przepisach prawa, a tym samym skarga na bezczynność organu skierowana do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna. Z uwagi na powyższe skarga M. J. podlega odrzuceniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a. U Z A S A D N I E N I E Pismem z dnia [...]r. M. i M. J. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – za pośrednictwem Izby Notarialnej– skargę na bezczynność Izby Notarialnej w załatwieniu sprawy zgłoszonych pismami z dnia [...] r. nieprawidłowościach w czynnościach notarialnych dokonanych przy sporządzaniu aktów notarialnych przez notariusza C. B. P. i notariusza P. R. C. Skarga wymienionych osób została złożona w jednym egzemplarzu podpisanym wyłącznie przez M. J. Wobec powyższego, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] r., skarżąca M. J. została wezwana do usunięcia braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie lub nadesłanie podpisanego egzemplarza – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis ww. zarządzenia został doręczony skarżącej [...] r. Powyższe zarządzenie nie zostało wykonane przez skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga M. J. podlega odrzuceniu, albowiem zawiera brak formalny – brak własnoręcznego podpisu, uniemożliwiający jej rozpoznanie przez Sąd. Wskazać należy, że wymogi formalne dla pisma procesowego w postępowaniu sądowym zostały określone w art. 46 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z art. 46 § 1 P.p.s.a., każde pismo strony powinno zawierać: 1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników; 2) oznaczenie rodzaju pisma; 3) osnowę wniosku lub oświadczenia; 4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika; 5) wymienienie załączników. Gdy pismo strony jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania, a w razie jego braku - adresu do doręczeń, lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz przedmiotu sprawy, pisma zaś dalsze - sygnaturę akt (art. 46 § 2). Skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym (art. 57 § 1 P.p.s.a.). Stosownie do art. 49 § 1 P.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Natomiast zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., sąd odrzuci skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Jak wynika z akt, skarżąca, pomimo wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci podpisu pod skargą, nie podpisała osobiście skargi, jak też nie złożyła do akt podpisanego własnoręcznie egzemplarza tego pisma procesowego. Tak więc, zgodnie z powyżej powołanymi przepisami, skarga ta nie może otrzymać prawidłowego biegu w postępowaniu sądowym, nie spełnia bowiem wymogów ogólnych przewidzianych dla wszystkich pism, a zawartych w treści art. 46 P.p.s.a. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 P.p.s.a., zobligowany był skargę M. J. odrzucić, o czym orzeczono na wstępie.