II SAB/Sz 75/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. S. na bezczynność Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. w przedmiocie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie użytkowania pomieszczenia gospodarczego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Z. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S., w przedmiocie rozpoznania wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie wybudowania bramy wjazdowej. Wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z przedłożonego przez stronę formularza PPF wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, nie osiągają dochodów, na utrzymaniu mają córkę w wieku szkolnym, jedyną osobą utrzymującą rodzinę jest jej syn. Z wniosku wynika ponadto, że skarżąca posiada dom o powierzchni 180 m2 i wartości [...] zł, nie posiada innych nieruchomości, papierów wartościowych i oszczędności. Skarżąca wskazała, że syn osiągnął w miesiącu czerwcu dochód w wysokości [...] zł, a za miesiące od kwietnia do czerwca 2016 r. otrzymała świadczenie wychowawcze na córkę w łącznej wysokości [...] zł. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wykazała następujące płatności: [...] zł podatek od nieruchomości za 2016 r., [...] zł energia elektryczna, [...] zł woda, [...] zł śmieci, [...] zł gaz, [...] zł telefon, [...] zł ubezpieczenie domu za 2016 r. Skarżąca złożyła oświadczenie, w którym wskazała, że domaga się przyznania pomocy z powodu braku znajomości przepisów prawa a także braku możliwości pokrycia kosztów sądowych i opłacenia pełnomocnika. Do wniosku skarżąca załączyła zaświadczenie wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., zaświadczenie Prezydenta Miasta, z którego wynika, że nie pobiera świadczeń rodzinnych na dziecko A. S. i potwierdzające fakt pobierania świadczenia wychowawczego za okres od kwietnia do czerwca 2016 r. w łącznej wysokości [...] zł, rachunki za wodę, energię elektryczną telefon oraz decyzję ustalającą wysokość podatku od nieruchomości wraz z potwierdzeniami ich opłacenia z rachunku S. K. Wezwaniem z dnia 10 sierpnia 2016 r. skarżąca została zobowiązana do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych S. K., jej męża i syna z ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez syna. W odpowiedzi na wezwanie Z. S. oświadczyła, że konta bankowe posiada wyłącznie ona i syn, mąż nie posiada rachunku bankowego, podobnie nie posiadają rachunku bankowego dla prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca przedłożyła wyciągi z rachunków bankowych własnego i syna. Nadto wyjaśniła, że jej matka S. K. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z jej rodziną i nie wyraziła zgody na udostępnienie wyciągów z własnego rachunku bankowego. Wskazała, że S. K. co jakiś czas dokonuje płatności za prąd, gaz czy telefon, gdy dochody syna okazują się niewystarczające. Oświadczyła ponadto, że nie ponosi żadnych wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, działalność ta nie została zawieszona. Postanowieniem z dnia 14 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Z. S. prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i może być stosowana jedynie w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Referendarz po wnikliwej analizie przedłożonych przez skarżącą dokumentów uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, iż rzeczywiście znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych czy też częściowych kosztów postępowania w sprawie zainicjowanej jej skargą. Skarżąca udokumentowała wprawdzie wysokość niektórych wydatków ponoszonych na utrzymanie domu, ale nie wskazała źródła pochodzenia środków przeznaczanych na te wydatki. Uniemożliwiło to rzetelne ustalenie sytuacji majątkowej skarżącej, a co za tym idzie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz wyjaśnił również, że analiza wydatków syna skarżącej wskazuje na to, że zarobki przeznacza on raczej na zaspokojenie własnych potrzeb aniżeli na utrzymanie rodziny. Sprzeciw od postanowienia złożyła Z. S. podważając poczynione przez referendarza ustalenia dotyczące udziału syna w utrzymaniu rodziny. Wyjaśniła, że syn dostał się na studia i musiał zapłacić czesne, stąd w pokryciu niezbędnych wydatków pomogła S. K. Wyjaśniła również, że konto bankowe otworzyła wyłącznie po to, aby otrzymywać świadczenie wychowawcze na córkę. Podkreśliła, że jedynym źródłem utrzymania rodziny są dochody syna i wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2004 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej również "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona może domagać się przed wszczęciem postępowania lub w jego toku przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że ze zwolnienia od kosztów postępowania może skorzystać jedynie osoba, która posiada niewielkie dochody i zaspokaja potrzeby własne oraz potrzeby swojej rodziny na podstawowym poziomie, a poniesienie tych kosztów stanowiłoby dla niej nadmierne obciążenie i w konsekwencji spowodowałoby poważny uszczerbek. Chodzi o taką sytuację, w której proste zestawienie dochodów wnioskodawcy, jego stanu majątkowego i ponoszonych wydatków, niezbędnych do koniecznego utrzymania (opłaty za mieszkanie, media, prognozowane wydatki na żywność i artykuły pierwszej potrzeby) prowadzi do wniosku, że uiszczenie kosztów sądowych będzie musiało prowadzić do rezygnacji z ich zaspokojenia w całości lub części. O zaistnieniu powyższej przesłanki nie może być mowy wówczas, gdy uiszczenie kosztów sądowych stanowi co prawda obciążenie dla budżetu domowego wnioskodawcy, ale ocena sytuacji finansowej prowadzi do wniosku, że zaspokojenie podstawowych potrzeb jego i jego rodziny na skutek ich poniesienia nie dozna uszczerbku, jak również wówczas, gdy na podstawie przedłożonych przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy dokumentów brak jest możliwości wiarygodnego ustalenia jej stanu majątkowego. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Skarżąca przedłożyła co prawda dokumenty, z które obrazują wysokość ponoszonych przez jej rodzinę wydatków, jak również dokumenty potwierdzające wysokość dochodów uzyskiwanych przez jej syna, które jak wynika ze składanych przez nią oświadczeń stanowią jedyne źródło utrzymania całej rodziny, poza sporadycznymi sytuacjami, w których wydatki na utrzymanie pokrywa częściowo S. K. W ocenie sądu dokumenty te i oświadczenia składane przez skarżącą nie mogą stanowić wiarygodnego źródła informacji o jej sytuacji majątkowej. Rodzinę skarżącej stanowią trzy dorosłe osoby i córka w wieku szkolnym. Oczywistym jest, że poza wydatkami związanymi z utrzymaniem domu (energia elektryczna, woda, śmieci itp.), skarżąca ponosi również wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wszystkich członków rodziny, w tym wydatki na żywność, odzież, środki czystości, przybory i pomoce szkolne. W ocenie sądu, zważywszy na okoliczność, iż syn podjął studia w W. i poniesie dodatkowe wydatki z tym związane, twierdzenia skarżącej w przedmiocie źródeł utrzymania nie są wiarygodne. W ocenie sądu referendarz dokonał trafnej oceny sytuacji majątkowej skarżącej również w kontekście deklarowanej działalności gospodarczej, która jak wywodzi skarżąca nie przynosi dochodów i nie generuje żadnych kosztów. Skoro działalność ta nie została zawieszona, to obowiązkiem skarżącej jest odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, a okoliczność ta nie została wykazana po stronie zobowiązań. Zasadnie zatem referendarz uznał, że w oparciu o przedłożone dokumenty i oświadczenia skarżącej brak jest możliwości rzetelnego ustalenia jej sytuacji majątkowej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia, sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.