II SO/Sz 12/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 października 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. P. na uchwałę Rady Miejskiej w G. w przedmiocie zmiany uchwały w sprawie przeznaczenia do sprzedaży lokali mieszkalnych w domach stanowiących własność komunalną postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. B. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na uchwałę Rady Miejskiej w G., w przedmiocie zmiany uchwały w sprawie przeznaczenia do sprzedaży lokali mieszkalnych w domach stanowiących własność komunalną. Przed wniesieniem skargi złożyła w sądzie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia wskazanego we wniosku radcy prawnego. Z przedłożonego przez stronę formularza PPF wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z synem. Jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest emerytura w wysokości [..] zł, syn otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Łączny dochód wynosi [...] zł. Do wniosku skarżąca załączyła dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków i wskazała, że ponosi ona miesięcznie następujące wydatki na utrzymanie: czynsz – [...] zł, energia elektryczna – [..] zł, gaz – [...] zł, leki łącznie [..] zł, wyżywienie [...] zł, środki czystości [...] zł, paliwo do samochodu – [...] zł, telefon – [...] zł. Ponadto wydatkuje rocznie ok [...] zł na zakup opału, [...] zł na utrzymanie działki pracowniczej i [....]zł na utrzymanie samochodu. Postanowieniem z dnia 6 października 2016 r. referendarz sądowy zwolnił B. P. od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałym zakresie odmówił zwolnienia i ustanowił radcę prawnego. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i może być stosowana jedynie w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postepowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania skarżącego lub jego rodziny, to jest gdy uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Referendarz, po wnikliwej analizie przedłożonych przez skarżącą dokumentów uznał, że skarżąca jest w stanie ponieść częściowe koszty postępowania. W ocenie referendarza uzyskiwane przez skarżącą dochody pozwalają na zaspokojenie nie tylko podstawowych potrzeb, takich jak leczenie czy utrzymanie mieszkania, ale również na utrzymanie samochodu, czy też działki pracowniczej. Ponadto jak wskazał referendarz zaskarżenie uchwały Rady Miejskiej w G. wiąże się z zamiarem nabycia przez skarżącą lokalu w budynku, w którym mieszka, co niewątpliwie pociąga za sobą wydatki, nawet uwzględniając bonifikaty przysługujące zwykle najemcom lokali komunalnych. Analiza sytuacji majątkowej skarżącej doprowadziła zatem do wniosku, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w ½ wysokości to jest [...] zł. B. P., reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, złożył sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 października 2016 r. w części dotyczącej odmowy zwolnienia z kosztów sądowych w pozostałym zakresie t.j. ponad ½. Podniosła, że nie posiada własnych oszczędności, a ze względu na wiek obiektywnie niemożliwe jest pozyskanie jakichkolwiek kwot w bankach bądź kasach pożyczkowych. Wyjaśniła, że prawie nigdy nie pozostaje jej nadwyżka nad dochodami, a jeżeli jakaś kwota pozostanie, to przeznaczana jest na nieprzewidziane wydatki, uzupełnianie wysłużonego sprzętu gospodarstwa domowego oraz drobne prezenty dla prawnuków. Skarżąca podkreśliła, że utrzymanie samochodu jest niezbędne ze względu na jej niepełnosprawność i konieczność zawożenia jej do lekarza i na rehabilitację, a uprawa działki pozwala na obniżenie kosztów żywności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2004 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej również "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona może domagać się przed wszczęciem postępowania lub w jego toku przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że ze zwolnienia od kosztów postępowania może skorzystać jedynie osoba, która posiada niewielkie dochody i zaspokaja potrzeby własne oraz potrzeby swojej rodziny na podstawowym poziomie, a poniesienie tych kosztów stanowiłoby dla niej nadmierne obciążenie i w konsekwencji spowodowałoby poważny uszczerbek. Chodzi o taką sytuację, w której proste zestawienie dochodów wnioskodawcy, jego stanu majątkowego i ponoszonych wydatków, niezbędnych do koniecznego utrzymania (opłaty za mieszkanie, media, prognozowane wydatki na żywność i artykuły pierwszej potrzeby) prowadzi do wniosku, że uiszczenie kosztów sądowych będzie musiało prowadzić do rezygnacji z ich zaspokojenia w całości lub części. O zaistnieniu powyższej przesłanki nie może być mowy wówczas, gdy uiszczenie kosztów sądowych stanowi co prawda obciążenie dla budżetu domowego wnioskodawcy, ale ocena sytuacji finansowej prowadzi do wniosku, że zaspokojenie podstawowych potrzeb jego i jego rodziny na skutek ich poniesienia nie dozna uszczerbku, jak również wówczas, gdy na podstawie przedłożonych przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy dokumentów brak jest możliwości wiarygodnego ustalenia jej stanu majątkowego. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Wykazała wysokość dochodów własnych i syna, a także wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie. Zestawienie dochodów i wydatków prowadzi do wniosku, że możliwe jest poniesienie przez skarżącą częściowe poniesienie kosztów sądowych, co w ocenie sądu, nie doprowadzi do braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jak wynika z treści sprzeciwu skarżąca ma możliwość przeznaczenia nadwyżki środków finansowych na pokrycie połowy wysokości wpisu. Zainicjowanie postępowania sądowego wiąże się z koniecznością poniesienia kosztów, co strona powinna brać pod uwagę. Zwolnienie od kosztów ma charakter wyjątkowy, oznacza bowiem konieczność poniesienia ich przez Skarb Państwa, czyli ogół podatników. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. Skoro zatem – jak wywodzi pełnomocnik skarżącej posiada ona środki na również na inne, aniżeli zaspokojenie podstawowych potrzeb cele. W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia, sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.