II SO/Sz 12/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałym zakresie odmówić zwolnienia, II. ustanowić radcę prawnego W dniu 29 września 2016 r. B. P. nadała w urzędzie pocztowym wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z uzasadnienia tego wniosku wynika, że wnioskodawczyni żąda całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, zamierza bowiem wnieść skargę na uchwałę Rady Miejskiej w Gryfinie Nr XXIV/207/16 z dnia 30 czerwca 2016 r. zmieniającą uchwałę tego organu w sprawie przeznaczenia do sprzedaży lokali komunalnych. Uzasadniając wniosek B. P. wyjaśniła, że sytuacja majątkowa uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ jedynym źródłem utrzymania wnioskodawczyni i jej [...] letniego syna są świadczenia ZUS z tytułu renty, wynoszące łącznie [...] zł miesięcznie. Zobowiązania i wydatki stałe wynoszą natomiast: czynsz za mieszkanie ok. [...] zł, energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, leki [...] zł dla syna wnioskodawczyni i [...] zł dla wnioskodawczyni, opał ok. [...] zł na rok, wyżywienie ok. [...] zł, środki czystości [..] zł, paliwo do samochodu [...] zł, wydatki związane z utrzymaniem samochodu (ubezpieczenie, przegląd, naprawy) ok. [...] zł rocznie, utrzymanie działki (pracownicze ogrody działkowe) [..] zł rocznie, telefon ok. [...] zł. Do wniosku dołączono dowody potwierdzające wysokość uzyskiwanych dochodów, wydatków na gaz i energię elektryczną, oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności B. P. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, przedmiotów wartościowych, ani oszczędności. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej p.p.s.a., przewidują możliwość przyznania stronie postępowania prawa pomocy, także przed wniesieniem skargi. Zgodnie z art. 245 § 1 tej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, a zwolnienie od tego obowiązku jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce tylko w ściśle określonych sytuacjach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. B. P. ma [...] lat, choruje na chorobę [...] i złożyła w Sądzie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, celem zaskarżenia uchwały Rady Miejskiej wyłączającej z lokali komunalnych przeznaczonych do sprzedaży lokale znajdujące się w budynku w którym mieszka. Zatem wnioskodawczyni zamierza nabyć lokal mieszalny, co niewątpliwie pociąga za sobą wydatki, nawet uwzględniając bonifikaty przysługujące zwykle najemcom lokali komunalnych. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że dochody jej i syna wynoszą miesięcznie [...] zł netto, a comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą ok. [...] zł miesięcznie (czynsz [..] zł, energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, telefon [...] zł), natomiast wydatki na leki wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Pozostałe ponoszone wydatki związane są z utrzymaniem działki pracowniczej ([...] zł rocznie), utrzymaniem samochodu ([...] zł miesięcznie na paliwo i [...] zł rocznie pozostałe wydatki), zakupem opału ([...] rocznie). Oceniając złożony wniosek należy zauważyć, że zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Całkowite przyznanie prawa pomocy, o które ubiega się wnioskodawczyni, możliwe jest wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Z wniosku nie wynika, by skarżąca znajdowała się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Uzyskiwane przez nią dochody pozwalają na ponoszenie wydatków związanych zaspokojeniem podstawowych potrzeb takich jak leczenie czy utrzymanie mieszkania, ale pozwalają także na utrzymanie działki pracowniczej i samochodu. W sprawie skargi na uchwałę organu stanowiącego gminy wpis sądowy od skargi wynosi 300 zł (§ 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.), a sytuacja majątkowa wnioskodawczyni pozwala na opłacenie wpisu, a także ewentualnie dalszych kosztów sądowych, w ½ części. Natomiast wniosek o ustanowienie radcy prawnego został uwzględniony z uwagi na wiek i stan zdrowia wnioskodawczyni, a także z uwagi na sytuację finansową. Ustanowienie pełnomocnika procesowego z własnych środków przekracza możliwości finansowe B. P. Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a.