II SPP/Sz 118/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu U. w P. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 października 2019 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi U. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie obciążenia kosztami transportu zwierząt, opieki weterynaryjnej, leczenia i niezbędnych zabiegów oraz kosztami utrzymania zwierząt postanawia: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 24 października 2019 r. w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego U. w P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza P. z dnia [...] r. w sprawie obciążenia kosztami transportu zwierząt, opieki weterynaryjnej, leczenia i niezbędnych zabiegów oraz kosztami utrzymania zwierząt. W dniu 4 marca 2019 r. strona skarżąca uiściła wpis od skargi w kwocie [...]zł. W dniu 19 września 2019 r., na rozprawie strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika procesowego. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPPr U. zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wskazał, że jest stowarzyszeniem non profit, które ma problemy z płynnością finansową. Jednocześnie Klub nie ma możliwości pozyskania dofinansowania w postaci dotacji, w tym unijnych, a dodatkowo jego kondycję pogarsza klęska suszy, co wiąże się z dodatkowymi kosztami utrzymania zwierząt. Klub podał, że posiada [...] koni o wartości ok. [...] zł, oraz [...] ha łąk i pastwisk, nie posiada natomiast rachunku bankowego. Comiesięczne wydatki Klubu wynoszą: zakupy owsa, siana, słomy [...] zł, media ok. [...] zł, opieka weterynaryjna ok. [...] – [...] zł. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF Stowarzyszenie wskazało, że jego dochody pochodzą wyłącznie ze składek członkowskich i wynoszą [...] rocznie ([...] zł miesięcznie). W odpowiedzi na zarządzenie z dnia 24 września 2019 r. Stowarzyszenie oświadczyło, że zaległości w płaceniu składek członkowskich wynoszą ok. [...] zł. Postanowieniem z dnia 24 października 2019 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano, że ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy zaświadczenia Starosty [...] z dnia 27 stycznia 2014 r. wynika, że U. P. został wpisany do ewidencji Starosty 1 lutego 2006 r. jako stowarzyszenie kultury fizycznej, co oznacza, że Klub jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2019 r. poz. 713) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Stowarzyszenie, chcąc realizować swoją regulaminową działalność, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności stowarzyszenie uzyskiwać powinno od swych członków w postaci składek. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych czy ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (tak: WSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2008 r. IV SA/Wa 259/08 Lex nr 440107). W dalszej części uzasadnienia wyjaśniono, że w rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie podniosło, że prowadzi działalność non profit i utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich które wynoszą [...] zł miesięcznie. Ze środków tych Stowarzyszenie kupuje paszę dla [...] zwierząt, zapewnia opiekę weterynaryjną, płaci za media. Z wniosku nie wynika, ilu członków liczy Stowarzyszenie i na jakim poziomie zostały ustalone składki członkowskie. Z protokołu Walnego Zgromadzenia Członków Klubu jakie miało miejsce w dniu 16 grudnia 2018 r. wynika, że obecnych na posiedzeniu było [...] członków Klubu. Mimo niewielkiego majątku i trudności w funkcjonowaniu, członkowie Stowarzyszenia nie opłacają składek członkowskich w terminie. Zaległość z tego tytułu za 2019 r. wynosiła na dzień 30 września 2019 r. [...] zł. Tymczasem składki członkowskie to jedyne źródło dochodów Stowarzyszenia. Można w tej sytuacji mówić o zawinionym pozbawieniu przez samą stronę możliwości zgromadzenia środków niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy ze środków Skarbu Państwa, bowiem strona skarżąca nie podjęła wystarczających działań mających na celu zgromadzenie środków niezbędnych do prowadzenia działalności dla której stowarzyszenie zostało utworzone. Istotne dla rozpoznania wniosku jest także to, że wpis sądowy w niniejszej sprawie został już przez stronę uiszczony w dniu 4 marca 2019 r. Pismem z dnia 22 listopada 2019 r. U. w P., reprezentowany przez Prezesa Z. Z., wniósł sprzeciw od ww. postanowienia wskazując, że zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy z uwagi na trudną sytuację finansową spowodowaną zajęciami komorniczymi majątku ruchomego i nieruchomego oraz klęską suszy. Zdaniem strony skarżącej, zarzut niepodjęcia przez nią działań zmierzających do zgromadzenia środków niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania, jest wielce krzywdzący. Zarządzanie majątkiem klubu, sprzedaż koni czy ziemi, aplikowanie po środki państwowe, unijne, zważywszy na zajęcia komornicze, jest niemożliwe. Zostały podjęte kroki prawne wobec członków klubu, którzy nie płacą składek, jednak nie przyniosły one rezultatów. Ponadto, wpis sądowy od skargi został uiszczony z prywatnych środków zarządzającej klubem, której zależało na nadaniu sprawie biegu w związku z licytacją majątku nieruchomego klubu, stanowiącego podstawę jego istnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia Starszego referendarza sądowego, złożony przez stronę skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy – art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wskazać zatem należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej która wykaże, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Należy przy tym zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. W niniejszej sprawie strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, ewentualnie adwokata. Z informacji złożonych przez wnioskodawcę wynika, że jest stowarzyszeniem non profit, które ma problemy z płynnością finansową. Klub nie ma możliwości pozyskania dofinansowania w postaci dotacji, w tym unijnych, z uwagi na zajęcia komornicze a dodatkowo jego kondycję pogarsza klęska suszy, co wiąże się z dodatkowymi kosztami utrzymania zwierząt. Klub podał, że posiada [...] koni o wartości ok. [...] zł, oraz [...] ha łąk i pastwisk, nie posiada natomiast rachunku bankowego. Comiesięczne wydatki Klubu wynoszą: zakupy owsa, siana, słomy [...] zł, media ok. [...] zł, opieka weterynaryjna ok. [...] – [...] zł. Dochody klubu pochodzą wyłącznie ze składek członkowskich i wynoszą [...] rocznie ([...] zł miesięcznie). Zaległości w płaceniu składek członkowskich wynoszą ok. [...] zł. Zostały podjęte kroki prawne wobec członków klubu, którzy nie płacą składek, jednak nie przyniosły one rezultatów. Ponadto, jak wyjaśniono, wpis sądowy od skargi został uiszczony z prywatnych środków zarządzającej klubem. Powyższe, zdaniem Sądu, pozwala na stwierdzenie istnienia w sprawie przesłanki przyznania prawa pomocy w szerokim zakresie tj. że strona skarżąca nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a jednocześnie podkreślić należy, że sytuacja ta nie jest do końca wynikiem jej zawinienia w zgromadzeniu środków niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania. Oceny takiej nie podważa, w ocenie Sądu, fakt posiadania przez skarżącą majątku ruchomego i nieruchomego oraz uzyskiwanie dochodów ze składek członkowskich, które wynoszą [...] rocznie ([...] zł miesięcznie), skoro, jak wynika z oświadczeń strony skarżącej, kondycja finansowa klubu jest bardzo zła z uwagi na szereg zajęć komorniczych skutkujących brakiem możliwości pozyskania dofinansowania w postaci dotacji, w tym unijnych, oraz klęską suszy, co wiąże się z dodatkowymi kosztami utrzymania zwierząt, jak również trudnościami z wyegzekwowaniem od członków Klubu zaległości w płaceniu składek, stanowiących, co wymaga podkreślenia, jedyne źródło dochodów Stowarzyszenia. W tej sytuacji należało uznać, że priorytetem jeżeli chodzi o wydatki Klubu jest utrzymanie zwierząt i zapewnienie ich dobrostanu, co uniemożliwia skarżącemu poniesienie opłat sądowych. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 tej ustawy.