II SPP/Sz 24/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie Przewodniczący sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Doberskiego Uczniowskiego Klubu Sportowego "O." w D. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 25 lutego 2021 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi tego Klubu na bezczynność Burmistrza Gminy D. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie D. Uczniowski Klub Sportowy "O." w D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na bezczynność Burmistrza Gminy D. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W skardze zawarto wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt II SPP/Sz 165/20 starszy referendarz sądowy oddalił wniosek Klub Sportowy "O." z uwagi na to, że wnioskodawca nie wykazał, by podjął wszelkie możliwe starania celem zdobycia środków na wpis (np. ustalenie i pobieranie składek członkowskich). Odpis postanowienia został doręczony wnioskodawcy w dniu 8 stycznia 2021 r. W dniu 14 stycznia 2021 r. D. Uczniowski Klub Sportowy "O." złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, zarejestrowany pod sygnaturą II SPP/Sz 24/21. We wniosku podano, że Klub nie posiada majątku trwałego, konta bankowego, nie prowadzi działalności gospodarczej, a główne źródło dochodów stanowi statutowa nieodpłatna działalność członków, która z uwagi na pandemię nie może być prowadzona. Klub nie jest członkiem P. Z. B., nie ma zawodników uczestniczących we współzawodnictwie w P. Z. B., nie ma członków kadry narodowej, nie zatrudnia zawodowych graczy. Klub nie posiada żadnego majątku, a stan kasy na dzień [...] r. wynosił minus [...] zł. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2021 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz wskazał, że Klub, pomimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą określoną statutem działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08, oraz w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 133/09, członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić żadnej działalności. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Ponieważ Klub nie wykazał, że podjął wszelkie możliwe starania celem zdobycia środków na prowadzenie postepowania sądowego, np. poprzez ustalenie i pobieranie składek członkowskich, referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia wnioskodawca podniósł, że wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Skarżący Klub będący stowarzyszeniem, zrzesza grupę osób fizycznych, lecz nie jest przedsiębiorcą i nie musi uzyskiwać jakichkolwiek przychodów. Stowarzyszenie nie ma obowiązku zarabiania, w jakiejkolwiek sytuacji. Konstytucja nie nakłada obowiązku pracy aby uzyskać dochód, czy prawo do sądu. Każdemu zapewnia prawo wyboru zawodu i miejsca pracy. Obowiązek pracy może być nałożony tylko przez ustawę. Konstytucja zapewnia wolność tworzenia i działania związków zawodowych, organizacji społeczno-zawodowych rolników, stowarzyszeń, ruchów obywatelskich, innych dobrowolnych zrzeszeń oraz fundacji. Zapewnia prawo do sądu. Nie istnieje w krajowym czy międzynarodowym porządku prawnym przepis nakazujący stowarzyszeniu wykonywanie pracy. Stowarzyszenie może, ale nie musi posiadać jakichkolwiek środków finansowych i z tytułu nieposiadania tych środków nie może być dyskryminowane. Ustawa Prawo o stowarzyszeniach nie nakłada na stowarzyszenia obowiązku uzyskiwania dochodu. Ograniczanie prawa pomocy wnioskodawcy, który wykazał, że nie ma jakichkolwiek środków finansowych i nie ma obowiązku ich uzyskiwania, prowadzi do dyskryminacji. Rząd zakazał organizowania turniejów takim podmiotom jak skarżące Stowarzyszenie w związku z pandemią. Argumentacja zawarta w zaskarżonym postanowieniu o możliwości pozyskiwania składek członkowskich na pokrywanie m. in. kosztów sądowych jest chybiona, gdyż Klub na dzień 31 grudnia 2020 r. liczył 16 członków, w tym ośmiu z nich nie miało 18 lat. Jedną z pierwszych uchwał zarządu Klubu tuż po wyborze było ustalenie składki członkowskiej na poziomie [...] zł, z powodu biedy społeczności Gminy D.. Podjęcie uchwały zarządu ustalającej składkę członkowską w jakiejkolwiek wysokości może spowodować wypisanie się członków, a w konsekwencji likwidację Klubu. Do sprzeciwu dołączono kopię sprawozdania finansowego z działalności Klubu za 2020 r. z którego wynika, że Klub zrzesza 16 członków, w tym ośmiu w wieku do 18 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.– dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wyjaśnić należy, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 p.p.s.a.). Koszty sądowe obciążające stronę skarżącą na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł, tyle bowiem wynosi wpis sądowy od skargi na bezczynność organu (§ 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2021 r., poz. 535). Na obecnym etapie postępowania, nie obowiązuje przymus adwokacki. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest więc ponoszenie kosztów postępowania przez strony tego postępowania, a zwolnienie od ponoszenia kosztów jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce w przypadkach ściśle określonych w ustawie. Jak wyjaśnił referendarz, osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Przy czym jednostka taka obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Sąd wziął pod uwagę nadesłany przez stronę wraz ze sprzeciwem dokument w postaci sprawozdania z działalności Klubu sportowego za 2020 r. Skarżący Klub nie przedstawił jednocześnie żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że podjął jakiekolwiek działania mające na celu zapewnienie środków na działalność statutową. Wyjaśnienia wnioskodawcy, z których wynika, ze nie pobiera jakichkolwiek składek członkowskich od swoich członków, ponieważ to mogłoby spowodować ich rezygnację, nie uzasadniają uwzględnienia sprzeciwu. Składki członkowskie nawet w niewielkich kwotach z powodzeniem mogłyby stanowić fundusz dla prowadzenia spraw Klubu. Ponadto, środki na działalność – o czym będzie mowa poniżej - mogą też być uzyskiwane z innych źródeł. Odnosząc się do argumentów dotyczących braku obowiązku uzyskiwania dochodu przez stowarzyszenia, w tym Kluby sportowe, należy zwrócić uwagę, że stosownie do treści art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2020 r. poz. 2261), majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Zgodnie z art. 34 tej ustawy stowarzyszenie może także prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach, z tym, że dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków. Zatem ustawa zakłada, że stowarzyszenia będą finansowane ze środków zgromadzonych za pomocą starań członków stowarzyszenia i samego stowarzyszenia. Nakłada to na stowarzyszenia obowiązek starań celem zapewnienia sobie finansowania we własnym zakresie, przy czym – jak wynika z cytowanego powyżej przepisu – starania te nie muszą polegać na pracy. Potwierdzeniem powyższego jest zresztą treść § 30 ust. 1 i 2 Statutu D. U. K. S. "O.", zgodnie z którym majątek Klubu stanową nieruchomości, ruchomości i fundusze, przy czym na fundusze składają się m.in. wpisowe, dotacje, darowizny, spadki, zapisy, dochody z ofiarności publicznej. Z tych względów Sąd podziela stanowisko referendarza, że skarżący Klub sportowy, który już jakiś czas działa, (od sierpnia 2018 r.) nie wykazał, by podjął wszelkie możliwe starania celem zdobycia środków na pokrycie kosztów postępowania zainicjowanego jego skargą. Podkreślić należy, że prawo czynnego uczestniczenia w życiu publicznym i wyrażania poglądów oraz realizacji indywidualnych zainteresowań, np. w formie stowarzyszenia nie oznacza, że działalność ta ma być finansowana ze środków publicznych. Prowadziłoby do sytuacji przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom określonego rodzaju tylko dlatego, że cel ich działalności jest niezarobkowy. Rzeczą stowarzyszenia jest decydowanie o tym czy zamierza podejmować starania o zapewnienie sobie środków na działalność statutową czy też nie chce o takie środki zabiegać, jednak przyjęcie takich reguł finansowania działalności, które nie zapewniają dostatecznych środków na realizację jego celów i na koszty postępowań sądowych, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów – wbrew przekonaniu strony – nie sposób mówić o jej dyskryminacji z uwagi na treść zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w związku z art. 246 § 2 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.