SA/Sz 1158/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, Sędziowie Asesor WSA Kazimierz Maczewski (spr.),, Sędzia NSA Krystyna Zaremba, Protokolant Krzysztof Kapelczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2004r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie długu celnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu W dniu [...] r. skarżący D. R. zgłosił do odprawy celnej samochód osobowy marki [...], rok produkcji [...], nr nadwozia [...]. Wraz ze zgłoszeniem celnym przedłożono m. in.: Deklarację Wartości Celnej, ocenę techniczną nr [...] oraz rachunek nr [...] z dnia [...] r. na kwotę [...] DEM (w równowartości [...] zł), wystawiony przez niemiecką firmę "A.". Po przyjęciu zgłoszenia celnego Dyrektor Urzędu Celnego decyzją nr [...] z dnia [...] r. zakwestionował wartość transakcyjną wynikającą z przedłożonego przez zgłaszającego rachunku oraz ustalił wartość celną przedmiotowego pojazdu metodą wynikającą z art. 29 ustawy Kodeks celny w wysokości [...] zł (tj. [...] DEM). Towar został zwolniony, a od decyzji organu I instancji D. R. nie wniósł odwołania. Następnie organ celny w ramach czynności kontrolnych (na podstawie art. 83 Kodeksu celnego) wystąpił do niemieckich władz celnych z wnioskiem o przeprowadzenie postępowania weryfikacyjnego, w trakcie którego S. E. (właściciel firmy "A." wyjaśnił, że rachunek z [...] r., nie został wystawiony przez jego firmę, a ponadto ustalono, że sprzedaży pojazdu dokonała firma "V." za kwotę [...] DEM, co zostało udokumentowane fakturą nr [...]. W wyniku wznowienia postępowania Dyrektor Urzędu Celnego decyzją nr [...] z dnia [...] r. uchylił w całości swoją decyzję nr [...] z dnia [...] r., postanowił nie uznać przedmiotowego pojazdu za towar pochodzący z krajów Wspólnoty Europejskiej, w rozumieniu Protokołu nr 4 oraz uznał za nieprawidłowe zgłoszenie celne zawarte w dokumencie SAD nr [...] z dnia [...] r., w części dotyczącej wartości celnej, zastosowanych preferencji, stawki celnej i kwoty długu celnego oraz ponownie orzekł w tym zakresie. W odwołaniu do Prezesa Głównego Urzędu Ceł, D. R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości oraz o umorzenie postępowania. Wobec tego, iż na mocy art. 2 ustawy z dnia 20.03.2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2002r. nr 41, poz. 365) został zniesiony centralny organ administracji państwowej w sprawach celnych - Prezes Głównego Urzędu Ceł - zgodnie z art. 4 pkt 1 tej ustawy odwołanie to podlegało rozpatrzeniu przez Dyrektora Izby Celnej. Decyzją nr [...] z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) oraz art. 21, art. 23 § 1 i § 7, art. 30 § 1 pkt 5, art. 85 § 1 i art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (j. t. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy decyzję organu celnego pierwszej instancji, uznając za prawidłowe ustalenia faktyczne i rozstrzygnięcie prawne dokonane przez organ I instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił organom celnym obu instancji naruszenie prawa materialnego i formalnego, tj. przepisów art. 21, art. 23 § 1, art. 30 § 1 pkt 5 i art. 230 Kodeksu celnego oraz art. 121 § 1, art. 122, art. 123, art. 124, art. 130 § 1 pkt § i art. 180 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż w wydaniu decyzji II instancji brały udział osoby, które brały również udział w wydaniu decyzji I instancji, a rozstrzygnięcie sprawy oparte zostało o dokumenty, które nie mają waloru dokumentów urzędowych ani prywatnych (niepotwierdzone kserokopie). Ponadto w uzasadnieniu skargi zarzucono organom celnym pominięcie wniosku skarżącego o zbadanie autentyczności rachunku firmy "V." z R., tym bardziej, że firma ta nie jest znana skarżącemu i nigdy nie miał z nią żadnych kontaktów. Zarzucił także skarżący, że organy celne bezzasadnie nie uznały jego oświadczenia, iż rachunek przedłożony przez niego do zgłoszenia jest oryginalny, a wskazana w nim wartość transakcyjna pojazdu odpowiadała rzeczywistej wartości pojazdu. Organy celne obu instancji nie wyjaśniły ponadto innych okoliczności podnoszonych przez skarżącego, lecz oparły swe decyzje na wątpliwym – zdaniem skarżącego - materiale dowodowym, w tym bezkrytycznie przyjęły ustalenia Kryminalnego Urzędu Celnego w Niemczech oraz popełniły inne naruszenia obowiązującej procedury, m. in. przez brak tłumaczeń dokumentów zagranicznych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem zasady wyłączenia pracownika organu odwoławczego od załatwiania sprawy, w której brał udział w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Dyrektor Izby Celnej nie zgodził się jednak z pozostałymi zarzutami skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie. Skargę należało uwzględnić, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, skutkującym uznaniem decyzji za nieważną (art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w zw. z art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (j. t. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.). W myśl art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej (której przepisy działu IV mają zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy art. 262 Kodeksu celnego) pracownik, w tym odpowiednio również pracownik Izby Celnej, podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Jest to wyłączenie z mocy samego prawa, w związku z czym taki pracownik nie może brać "udziału w postępowaniu", (tj. udziału zarówno w czynnościach procesowych o charakterze przygotowawczym, niezbędnych do załatwienia sprawy, jak i w rozstrzyganiu sprawy) w postępowaniu odwoławczym – bez potrzeby wydawania jakiegokolwiek orzeczenia o wyłączeniu pracownika. Należy przy tym stwierdzić, że pracownikami podlegającymi wyłączeniu z mocy prawa są jedynie ci pracownicy, którzy brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, a więc podejmowali, jednoosobowo lub kolegialnie, taką decyzję. W niniejszej sprawie K. B., jako Zastępca Dyrektora Urzędu Celnego, podpisał w I instancji decyzję nr [...] z dnia [...] r., natomiast w II instancji (w wyniku wniesienia przez stronę odwołania od tej decyzji), jako Zastępca Dyrektora Izby Celnej wydał postanowienie nr [...] z dnia [...] r. o wyznaczeniu stronie trzydniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Zgadzając się zatem ze stanowiskiem obu Stron, iż przy wydaniu zaskarżonej decyzji organu II instancji naruszony został przepis art. 130 § 1 pkt 6 (po zmianie tego przepisu od 01.01.2003 r.) uznać także należało, iż opisane wyżej naruszenie przepisu o wyłączeniu pracownika z mocy samego prawa od udziału w postępowaniu w sprawie powinno być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa, skutkujące uznaniem decyzji odwoławczej za nieważną. Instytucja wyłączenia pracownika organu podatkowego lub celnego ma bowiem ścisły związek z podstawowymi zasadami dotyczącymi postępowania podatkowego (celnego), tj. zasadą zaufania do tych organów (art. 121 § 1 Ord. pod.), zasadą praworządności (art. 120 Ord. pod.) oraz ich konsekwencjami pozaprawnymi, takimi jak bezstronność i obiektywizm. Prowadzenie takiego postępowania powinno być wolne od wątpliwości co do przestrzegania tych zasad w sytuacjach, gdy okoliczności faktyczne sprzyjają powstawaniu takich problemów, czemu służyć ma właśnie wyłączenie pracownika. Wyłączenie obligatoryjne, z mocy samego prawa, występuje w okolicznościach uznanych przez ustawodawcę za zagrażające realizacji tych zasad postępowania podatkowego, a stosowanie zasady wyłączenia pracownika organu nie doznaje żadnych wyjątków. Sąd nie podzielił przy tym stanowiska organu odwoławczego, iż doszło także do naruszenia art. 130 1 pkt Ordynacji podatkowej wskutek udziału w postępowaniu odwoławczym J. W., który jako Zastępca Dyrektora Izby Celnej podpisał zaskarżoną skargą do NSA decyzję nr [...] z dnia [...] r., bowiem w I instancji nie brał on udziału w wydaniu decyzji, lecz jedynie, jako Zastępca Dyrektora Urzędu Celnego, podpisał wniosek o udzielenie pomocy w sprawach celnych przez władze celne Niemiec nr [...] z dnia [...] r. Wobec uznania zaskarżonej decyzji za nieważną, Sąd nie zajmował się oceną zasadności pozostałych zarzutów skargi. Mając na względzie powyższe, orzeczono w myśl art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O niewykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy.