SA/Sz 1181/02

'i Dnia 15 czerwca 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska Sędziowie: Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska Sędzia NSA Stefan Kłosowski /spr./ Protokolant sekr. sąd. Maria Rosochacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2004r. sprawy ze skargi E. i B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości /. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta z dnia [...] r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. wydaną z powołaniem się na art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209), w związku z art.1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668) oraz art. 104 i 268a Kpa, Przewodniczący Zarządu Miasta [...] orzekł o odmowie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w obrębie [...], oznaczonej numerem działki [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta [...], na rzecz E. i B.M w udziale do 1/2 części oraz B.M w udziale do 1/2 części, o co wystąpili oni wnioskiem z dnia [...] r.. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podał między innymi, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209), osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 24 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668) zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości. Z treści powyższego przepisu wynika, że o rodzaju nieruchomości w stosunku do których przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie ich na własność rozstrzyga dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668). Z art. 1 tego dekretu wynika, że, dotyczy on tylko takich nieruchomości, które są gospodarstwami rolnymi lub stanowią działki gruntowe i zostały nadane w trybie osadnictwa rolniczego na Obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska tj. w trybie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na Obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 ze zmianami) lub 3 Sygn.aktSA/Sz 1181/02 wymienionego dekretu z dnia 6 września 1951 r. (art. 1 w związku z 13 i 10 art. dekretu z dnia 6 września 1951 r.) Ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209) ma więc zastosowanie tylko i wyłącznie do takich nieruchomości, które posiadają obecnie charakter rolny lub są zabudowane na cele mieszkaniowe i znajdują się na Obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego Wolnego Miasta Gdańska oraz były nadane w trybie osadnictwa rolniczego i zostały wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stały się one własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i następnie zostały oddane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że umową notarialną z dnia [...] Państwo D. i A.M. oraz Państwo E. i B. M nabyli prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w udziałach po 1/2 części. Zatem przedmiotowa nieruchomość nigdy nie została nadana na własność w trybie osadnictwa rolniczego, a własnością Skarbu Państwa stała się na podstawie przepisów dekretu z dnia 8 marca 1947 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. W związku z powyższym, nieruchomość, ta jako niewymieniona w dekrecie z dnia 26 lipca 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych i niebędąca przedmiotem osadnictwa rolniczego, nie może stanowić przedmiotu nabycia na własność w trybie ustawy z dnia 26 września 1997 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209). W odwołaniu od powyższej decyzji E. i B. M. zakwestionowali zaprezentowaną w decyzji wykładnię art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, która - ich zdaniem - jest nieuprawniona. Odwołanie się w ustawie do dekretu z 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych miało na celu jedynie wskazanie jakiego obszaru Państwa Polskiego przedmiotowa ustawa ma dotyczyć. Po rozpatrzeniu wniesionego przez E. i B. M odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 1 ust.1 i 2 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko, iż ustawa z 26 lipca 2001 r. ma 4 Sygn.aktSA/Sz 1181/02 zastosowanie wyłącznie do nieruchomości, które mają charakter rolny lub zostały zabudowane na cele mieszkaniowe, znajdują się na obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego wolnego Miasta Gdańska oraz były nadane w trybie osadnictwa rolniczego tzn. objęcie gospodarstwa rolnego lub poszczególnych działek nastąpiło na podstawie aktu nadania i późniejszego orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, którego to warunku przedmiotowa nieruchomość nie spełnia, Nie może zatem stanowić przedmiotu nabycia na własność w trybie ustawy z 26 lipca 2001 r. Natomiast stronie przysługuje prawo nabycia własności przedmiotowej nieruchomości w trybie i na zasadach określonych ustawą z dnia 4 września 1997 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. z 2000 r. Nr 120, poz. 1299), bądź na zasadach ogólnych w trybie art 67 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543zezm.). Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem E. i B.M zaskarżyli decyzję ostateczną skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając jej naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Zdaniem skarżących na gruncie języka polskiego oraz zasad legislacji, którymi posługuje się ustawodawca zawarte w art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. sformułowanie; "wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r./.../ odnosi się wyłącznie do pojęcia Państwa Polskiego. Zgodnie z zasadami wykładni gramatycznej, sformułowanie to należy traktować, jako dookreślenie obszarów Państwa Polskiego, na których położone nieruchomości mogą być nieodpłatnie przekazane dotychczasowym użytkownikom wieczystym na własność. Chodziło o ziemie zachodnie i północne, uzyskane w wyniku zamian granic po II Wojnie Światowej. Organy administracji bezpodstawnie przyjęły, że człon "wymienionych w dekrecie.." odnosi się nie tylko do określonego terytorium Państwa Polskiego, ale i do specyficznej kategorii nieruchomości - gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na Ziemiach Odzyskanych. Podnosząc powyższy zarzut skarżący wnieśli od uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed 5 Sygn.aktSA/Sz 1181/02 sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/, sprawy, w których skargi zostały wniesione Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 dalej: P.p.s.a./ Skargę uznać należy za zasadną. Skarżący trafnie zwrócili uwagę na błędną wykładnię przez organy obu instancji art. 1 ust.1 ustawy z dnia z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001r. Nr 113, poz. 1209). Przedmiotem sporu jest zakres podmiotowy i przedmiotowy stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych właścicieli nieruchomości. Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał brzmienie następujące: "Osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi iub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668): 1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości". Treść przytoczonego wyżej przepisu winna być ustalona przy zastosowaniu wykładni gramatycznej i ceiowościowej,. Zakres podmiotowy zawartej w tym przepisie regulacji ustalany przy zastosowaniu obowiązujących norm językowych jednoznacznie wskazuje, iż odnosi się on do "osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy /tj. 24.10.2001 r./ użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Dalsza część hipotezy tej normy określa jej zakres przedmiotowy przez określenie nieruchomości, których ma dotyczyć, wskazując, iż ustawodawcy chodzi o nieruchomości położone na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951r. /.../ oraz spełniających dodatkowy warunek tj. zabudowanych na cele mieszkaniowe, lub stanowiących nieruchomości rolne. Nie ulega wątpliwości, iż zapis "wymienionych w dekrecie z 6 września 1951r. /.../ stanowi dookreślenie użytego w tym przepisie sformułowania "obszarów państwa Polskiego...". Nie ma żadnych przesłanek do wniosku, iż odwołanie się w tym przepisie do dekretu z 6 września 1951r. oznacza zawężenie zakresu podmiotowego ustawy do osób, które w trybie tego dekretu zostały uwłaszczone /co byłoby nielogiczne z punktu wiedzenia celu ustawy/ oraz zakresu 6 Sygn.aktSA/Sz 1181/02 przedmiotowego do nieruchomości rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego. Gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić takie dodatkowe ograniczenie uczyniłby to w sposób wyraźny i jednoznaczny. Należy zatem przyjąć, iż wynikające z art 1 ust.1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych własności nieruchomości /Dz.U. z 2001 r. nr 113, poz. 1209/ roszczenie o nieodpłatne nabycie własności nieruchomości przysługuje osobom będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz 24 października 2001 r. użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości, stanowiących nieruchomości rolne lub zabudowanych na cele mieszkaniowe położonych na obszarach Państwa Polskiego wymienionych w dekrecie z 6 września 1951 r. ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw rolnych na obszarze Ziem Odzyskanych /Dz.U. Nr 46, poz. 340 z późn.zm./. Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia też jego treść po zmianie ustawy z 26 lipca 2001 r. dokonanej ustawą z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. Nr 64, poz. 592/. Nadała mu ona następujące brzmienie: "Art. 1.1. Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości roine nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego". Nowa regulacja nie odwołuje się już do dekretu z 6 września 1951r., a obejmując swą hipotezą te same podmioty /osoby fizyczne/ zakres czasowy użytkowania wieczystego 26 maja 1990r. - 24 października 2001 r./, jak i przedmiot /nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe lub stanowiące nieruchomości rolne/, zaś dyspozycja przekształcenia użytkowania wieczystego prawo własności nie ogranicza juź zasięgu stosowania ustawy do. terytorium Państwa Polskiego, do którego odnosi się dekret z 6 września 1951r. tak jak to czyniła ustawa z 26 października 2001 r., tzn. "Ziem Odzyskanych" Zaskarżona decyzja, odmawiająca skarżącym nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości, której byli użytkownikami wieczystymi w okresie wskazanym ustawą z 26 lipca 2001 r. i na obszarze tzw. Ziem Odzyskanych oparta więc została na błędnej Sygn.aktSA/Sz 1181/02 wykładni przepisu art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, a zatem wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego podlega ona uchyleniu zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Orzeczenie w pkt 2 wynika z regulacji zawartej w art. 152 P.p.s.a.