SA/Sz 1254/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Tomaszewska /spr./ Asesor WSA Arkadiusz Windak Protokolant st. sekr. sąd. Maria Rosochacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2004r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. u c h y l a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. Nr [...], II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W dniu [...] r. E. R. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku okresowego. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 43 ust.1, art. 31 ust.1 i 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990r, o pomocy społecznej /jedn.tekst Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm./ odmówił E. R. przyznania zasiłku okresowego. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że dochód trzyosobowej rodziny wnioskodawczyni wynosi [...] zł, a kryterium dochodowe wynosi [...] zł, zatem dochód na osobę w rodzinie to [...] zł. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że wnioskodawczyni i jej mąż nadużywają alkoholu. Dlatego pracownik socjalny zaproponował stronie podpisanie kontraktu zobowiązującego do podjęcia leczenia i systematycznych konsultacji z terapeutą do spraw uzależnień oraz psychologiem. Wnioskodawczyni odmówiła podpisania kontraktu oświadczając, że ani ona ani Jej mąż nie mają problemu alkoholowego. Organ orzekający uznał, że odmowa podpisania kontraktu, to brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, co na podstawie art. 6 ust.1a ustawy o pomocy społecznej może stanowić przesłankę odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. W odwołaniu od tej decyzji E. R. podniosła, że nie wie na czym miałaby polegać współpraca z pracownikiem socjalnym. O ile współpraca ma polegać na podpisaniu kontraktu, to nie jest to żadna współpraca, lecz wykorzystanie stanowiska do nękania rodziny. Zdaniem odwołującej przez współpracę rozumie obowiązek przedstawienia dokumentów o stanie finansowym rodziny. Ponadto zaprzeczyła, że nadużywa wraz z mężem alkohol i wniosła o pozytywne rozpatrzenie odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 kpa, art.1 do 4, art.6 ust. 1 a oraz art. 31 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej /tekst jedn. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz.414 z późn. zm.), po rozpatrzeniu dowołania E. R. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji podniósł, że E. R. wraz z mężem i pełnoletnią córką prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Nikt w rodzinie nie pracuje zawodowo. Małżonkowie R. i ich córka są zarejestrowani jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku. Rodzina otrzymuje dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł, i to jest jedyny jej dochód. Wnioskodawczyni z uwagi na stan zdrowia ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności o charakterze okresowym do [...] r. Kryterium dochodowe rodziny wynosi [...] zł. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że E. R. nadużywa alkoholu i dlatego pracownik socjalny zaproponował pisemne zobowiązanie się wnioskodawczyni do podjęcia leczenia i systematycznych konsultacji z terapeutą od uzależnień. Wnioskodawczyni zaprzeczyła, że nadużywa alkoholu i nie podpisała proponowanego zobowiązania. Organ I instancji nie przyznał zasiłku okresowego uznając, że strona odmawia współpracy z OPS, Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania ustaliło na podstawie zebranych dowodów, że w rodzinie strony występuje problem alkoholowy fakt ten potwierdzili: córka M. R., która w oświadczeniu z dnia [...] r. stwierdziła, że rodzice nadużywają alkoholu oraz B. B., która oświadczyła, iż często widuje E. R. pod wpływem alkoholu. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że brak jest podstaw do przyznania zasiłku okresowego, nie jest to bowiem świadczenie obligatoryjne oraz przepis art. 6 ustawy o pomocy społecznej dopuszcza odmowę przyznania świadczenia w sytuacji m.in. braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. R. podniosła, że od kilku lat pracownicy ośrodka pomocy społecznej usiłują zmusić skarżącą i jej męża do podjęcia leczenia odwykowego. Zaprzeczyła, że nadużywa alkoholu, a oświadczenia złożone przez córkę M. R. i B. B. zostały wymuszone przez pracownika socjalnego, utrzymuje też stały kontakt z pracownikiem socjalnym, która nigdy nie zastała skarżącej pod wpływem alkoholu. Z tych względów skarżąca wniosła o zmianę decyzji . Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem oraz w granicach rozstrzygania Sądu zakreślonych w art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/, doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna. Skarżąca wniosła o przyznanie zasiłku okresowego tj. zasiłku przewidzianego w art. 31 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej /tekst jedn. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm ./. Zgodnie z art. 31 ust.1 tej ustawy zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust.1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na: 1/ długotrwałą chorobę, 2/ niepełnosprawność, 3/ brak możliwości zatrudnienia, 4/ brak uprawnień do renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek alimentacyjny, 5/ możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczania społecznego. Z niekwestionowanych ustaleń organów lub instancji wynika, że dochód rodziny wnioskodawczyni nie przekracza kryterium dochodowego a w rodzinie występuje niepełnosprawność oraz brak możliwości zatrudnienia. Trafnie podniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że zasiłek stały nie jest świadczeniem obowiązkowym i jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, iż świadczenie to może, ale nie musi być przyznane. Odmowa świadczenia nie może być oparta na dowolności i organ administracji publicznej, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia jest obowiązany zgodnie z zasadą z art. 7 kpa, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracyjnego. Także zgodnie z art. 2 ust.4 powołanej ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Ma to takie znaczenie, że nawet w sytuacji, gdy osoba żądająca przyznania pomocy w formie zasiłku stałego, spełnia wszystkie kryteria ustawowe, niezbędne do uzyskania tego rodzaju świadczenia, realizacja tej formy pomocy społecznej w istocie zależałaby od faktycznych możliwości finansowych, to jest od wielkości środków, posiadanych przez dany ośrodek, przyznanych na cele pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania skrzącej zasiłku stałego – przy spełnieniu wszystkich kryteriów ustawowych – nie nastąpiła z powodu ograniczonych środków finansowych ośrodka, lecz z powodu braku współpracy skarżącej z pracownikiem socjalnym ośrodka tj. przesłanki określonej w art. 6 ust.1a ustawy. Za brak współdziałania organy uznały odmowę skarżącej podpisania zobowiązania do poddania się leczeniu odwykowemu i konsultacji z terapeutą od uzależnień i psychologiem. Stosownie do art. 6 ust.1a ustawy o pomocy społecznej /w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji / brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nie uzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania, zaprzestania lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zakres i formy współdziałania określa kierownik ośrodka pomocy społecznej lub upoważniony przez niego pracownik socjalny. Należy podnieść, że ustawa o pomocy społecznej nie definiuje wprost na czym ma polegać współdziałanie z pracownikiem socjalnym osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej. Słownikowe znaczenie współdziałania, to wspólne działanie, praca z kimś, pomaganie komuś w jakiejś działalności, wywieranie wpływu, przyczynianie się do czegoś. Z treści przepisu art. 6 ust.1a ustawy o pomocy społecznej wynika, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu sytuacji, może stanowić podstawę do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy. Ustawodawca w tym przepisie nie określił zakresu i form współdziałania, pozostawiając te ustalenia Kierownikowi Ośrodka lub upoważnionemu pracownikowi, przy czym oczywiste jest, że zakres i formy współdziałania nie mogą być sprzeczne z obowiązującym prawem. W aktach niniejszej sprawy brak jest wprawdzie odpisu zakresu i form współdziałania określonych przez Kierownika Ośrodka Pomocy, ale przyjąć należy, że skoro zobowiązywano skarżącą do podpisania kontraktu w przedmiocie leczenia odwykowego, iż przyjęto taką formę i zakres współpracy w tym ośrodku. Zdaniem Sądu przepis art. 6 ust.1a ustawy o pomocy społecznej w powyższym brzmieniu nie uprawniał organów do odmowy przyznania zasiłku okresowego z tego względu, że skarżąca odmówiła podjęcia leczenia odwykowego. Zasady leczenia odwykowego zostały określone w ustawie z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /tekst jednolity Dz.U. z 2002r. Nr 147, poz. 1231 ze zm ./. Zgodnie z art. 21 ust.2 tej ustawy, poddanie się leczeniu odwykowemu jest dobrowolne. Wyjątki od tej zasady określa ustawa. Osoby, które w związku z nadużywaniem alkoholu powodują rozkład życia rodzinnego, demoralizują małoletnich, uchylają się od pracy albo systematycznie zakłócają spokój lub porządek publiczny, kieruje się na badania przez biegłego w celu wydania opinii w przedmiocie uzależnienia od alkoholu i wskazania rodzaju zakładu leczniczego /art. 24 powyższej ustawy/. Na badanie, o którym mowa w art. 24, kieruje gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych właściwa według miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie dotyczy, na jej wniosek lub z własnej inicjatywy /art. 25 ustawy/. Osoba uzależniona od alkoholu, może zostać zobowiązana do poddania się leczeniu w zakładzie stacjonarnym lub niestacjonarnym lecznictwa odwykowego, na mocy orzeczenia sądu rejonowego /art. 26 ust.1 i 2 tej ustawy/. Wszczęcie postępowania sądowego następuje na wniosek gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych lub prokuratora /art. 26 ust.3 ustawy/. W kontekście tych przepisów i braku w ustawie o pomocy społecznej podstawy prawnej do ustalania przez te organy uzależnienia danej osoby od alkoholu i do nakładania obowiązku leczenia odwykowego, nie może być uznana za zgodną z prawem przyjęta w zaskarżonej decyzji przesłanka odmowy przyznania zasiłku okresowego. Innymi słowy rzecz ujmując, tylko właściwy biegły jest uprawniony do wydania opinii w zakresie uzależnienia osoby od alkoholu, a uprawnionym do zobowiązania osoby uzależnionej od alkoholu by poddała się leczeniu odwykowemu jest wyłącznie sąd rejonowy. Nie można zatem z faktu odmowy skarżącej poddania się leczeniu odwykowemu na żądanie pracownika socjalnego, wywodzić o wystąpieniu przesłanki określonej w art. 6 ust.1 a ustawy o pomocy społecznej. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy, powtórnie ustalić, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 31 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, a zatem należy zebrać w niezbędnym zakresie materiał dowodowy, poddać go ocenie zgodnie z uwzględnieniem obiektywnej zasady oceny dowodów i rozstrzygnąć sprawę w przewidzianych prawem granicach uznania administracyjnego. Z powyższych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , orzekł jak w sentencji.