SA/Sz 1255/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Asesor WSA Arkadiusz Windak /spr./ Protokolant st. sekr.sąd. Maria Rosochacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2004r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. u c h y l a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r., Nr [...], II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. U Z A S A D N I E N I E : Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 32 ust. 2 i art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku E. R. z dnia [...] r. o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie zaległości z tytułu korzystania z energii elektrycznej oraz na zakup żywności, decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówił przyznania zasiłku celowego. Organ I instancji ustalił, że dochód trzyosobowej rodziny E. R. wynosi [...] zł., a kryterium dochodowe wynosi [...] zł., zatem dochód na osobę w rodzinie to [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą znaną z nadużywania alkoholu, w związku z czym, pracownik socjalny [...] Ośrodka Pomocy Społecznej zaproponował podpisanie kontraktu, w którym E. R. zobowiązałaby się do podjęcia leczenia i systematycznych konsultacji z terapeutą do spraw uzależnień i z psychologiem. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego zainteresowana poinformowała pracownika Ośrodka, że ani ona, ani jej mąż nie mają problemu z nadużywaniem alkoholu i odmówiła podpisania kontraktu. Okoliczność tą organ potraktował jako odmowę współdziałania. E. R. złożyła od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Odwołująca zaprzeczyła twierdzeniom, iż wraz z mężem nadużywa alkoholu. Jednocześnie podkreśliła, iż utrzymuje kontakt z pracownikiem socjalnym [...]OPS, który nigdy nie zastał jej rodziny pod wpływem alkoholu. Zdaniem odwołującej się, niepodpisanie przez nią kontraktu nie powinno być traktowane jako odmowa współpracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 1, art. 4, art. 6 ust. 1a i art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, w wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy podał, że ze zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego wynika, iż w rodzinie E. R. występuje problem alkoholowy. Fakt ten potwierdziła córka Państwa R. – M. R., zam. w [...] przy ul. [...], jak również B. B. zam. w [...] przy ul. [...]. Oceniając zasadność odmowy przyznania pomocy finansowej Kolegium stwierdziło, iż organ pierwszej instancji postępował zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o pomocy społecznej. Zasiłek celowy jest bowiem świadczeniem, które nie ma charakteru obowiązkowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 6 ustawy o pomocy społecznej, ograniczenie świadczeń pomocy społecznej do niezbędnego minimum lub odmowa ich przyznania może nastąpić w razie braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji. We wniesionej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie, E. R. podała, że od kilku lat trwa konflikt pomiędzy jej rodziną a Kierownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej, który usiłuje zmusić ją do podjęcia leczenia i systematycznych konsultacji z terapeutą do spraw uzależnień alkoholowych. Zdaniem skarżącej, osoby które złożyły obciążające ją oświadczenia zrobiły to pod presją Kierownika OPS, obawiając się, że również nie otrzymają pomocy z tego Ośrodka. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Z mocy art. 85 i art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) w miejsce Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie utworzony został z dniem 1 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w sprawach, w których postępowanie nie zostało zakończone. Podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą", w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji. W myśl art. 32 ust. 1 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Trafnie podniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że decyzja w sprawie przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego jest decyzją uznaniową i od organu przyznającego tą pomoc zależy zarówno jej forma jak i wymiar. Odmowa świadczenia nie może być oparta na dowolności i organ administracji publicznej działając na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia jest obowiązany, zgodnie z zasadą wynikającą z art. 7 k.p.a., załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracyjnego. Także zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Ma to takie znaczenie, że nawet w sytuacji, gdy osoba żądająca przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, spełnia wszystkie kryteria ustawowe, niezbędne do uzyskania tego rodzaju świadczenia, realizacja tej formy pomocy społecznej w istocie zależałaby od faktycznych możliwości finansowych, to jest od wielkości środków posiadanych przez dany ośrodek, przyznanych na cele pomocy społecznej. Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji, jak i powołanej podstawy prawnej wynika, że odmowa przyznania skarżącej zasiłku celowego została oparta na art. 6 ust. 1a ustawy. W myśl tego przepisu, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania, zaprzestania lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zakres i formy współdziałania określa kierownik ośrodka pomocy społecznej lub upoważniony przez niego pracownik socjalny. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje wprost na czym polegać ma współdziałanie osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej z pracownikiem socjalnym. Ustawodawca w tym przepisie nie określił zakresu i form współdziałania, pozostawiając te ustalenia Kierownikowi Ośrodka lub upoważnionemu pracownikowi, przy czym oczywiste jest, że zakres i formy współdziałania nie mogą być sprzeczne z obowiązującym prawem. W aktach niniejszej sprawy brak jest wprawdzie odpisu zakresu i form współdziałania określonych przez Kierownika Ośrodka Pomocy, ale przyjąć należy, że skoro zobowiązywano skarżącą do podpisania kontraktu w przedmiocie leczenia odwykowego, iż przyjęto taką formę i zakres współpracy w tym ośrodku. Głównym argumentem uzasadniającym nieprzyznania wnioskowanego zasiłku celowego, był zarzut braku współdziałania skarżącej z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji. Za brak współdziałania organy uznały odmowę podpisania zobowiązania się E. R. do podjęcia leczenia odwykowego i konsultacji z terapeutą od uzależnień i psychologiem. Słownikowe znaczenie współdziałania to wspólne działanie, praca z kimś, pomaganie komuś w jakiejś działalności, wywieranie wpływu, przyczynianie się do czegoś. W świetle brzmienia art. 6 ust. 1a ustawy, za zasadne wydaje się przyjęcie, że współdziałanie osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej to przede wszystkim ukierunkowywanie przez pracowników socjalnych aktywności osób korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej do znalezienia pracy lub przezwyciężenia innych problemów życiowych. Ukierunkowanie to, w ocenie sądu, nie jest równoznaczne z pojęciem zobowiązania - nakazu, nakładającego na daną osobę obowiązek określonego zachowania się. Zdaniem Sądu, przepis art. 6 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kwestionowanych decyzji, nie uprawniał organów do odmowy przyznania zasiłku celowego z tego względu, że skarżąca odmówiła podjęcia leczenia odwykowego. Zasady leczenia odwykowego zostały określone w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 26 października 1982 r. (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r., Nr 147, poz. 1231 ze zm.). Zgodnie z art. 21 ust. 2 tej ustawy, poddanie się leczeniu odwykowemu jest dobrowolne. Wyjątki od tej zasady określa ustawa. Osoby, które w związku z nadużywaniem alkoholu powodują rozkład życia rodzinnego, demoralizację małoletnich, uchylają się od pracy albo systematycznie zakłócają porządek publiczny, kieruje się na badania przez biegłego w celu wydania opinii w przedmiocie uzależnienia od alkoholu i wskazania rodzaju zakładu leczniczego (art. 24 cyt. ustawy). Na badanie, o którym mowa w art. 24, kieruje gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych właściwa według miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie dotyczy, na jej wniosek lub z własnej inicjatywy (art. 25 ustawy). O zastosowaniu obowiązku poddania się leczeniu w zakładzie lecznictwa odwykowego orzeka sąd rejonowy właściwy według miejsca zamieszkania lub pobytu osoby, której postępowanie dotyczy. Wszczęcie postępowania sądowego może nastąpić na wniosek gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych lub prokuratora (art. 26 ust. 2 i 3). W kontekście tych przepisów i braku w ustawie o pomocy społecznej podstawy prawnej do ustalania przez te organy uzależnienia danej osoby od alkoholu i do nakładania obowiązku leczenia odwykowego, nie może być uznana za zgodną z prawem przyjęta w zaskarżonej decyzji przesłanka odmowy przyznania zasiłku celowego. Innymi słowy rzecz ujmując, tylko właściwy biegły jest uprawniony do wydania opinii w zakresie uzależnienia osoby od alkoholu, a uprawnionym do zobowiązania osoby uzależnionej od alkoholu by poddała się leczeniu odwykowemu jest wyłącznie sąd rejonowy. Nie można zatem z faktu odmowy skarżącej poddania się leczeni odwykowemu na żądanie pracownika socjalnego, wywodzić o wystąpieniu przesłanki określonej w art. 6 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej. Przed ponownym rozpatrzeniem sprawy należy powtórnie ustalić, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a zatem należy zebrać w niezbędnym zakresie materiał dowodowy, poddać go ocenie zgodnie z uwzględnieniem obiektywnej zasady oceny dowodów i rozstrzygnąć sprawę w przewidzianych prawem granicach uznania administracyjnego. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego (art. 6 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej) co miało istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.