SA/Sz 1380/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki /spr./ Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Gebel Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Protokolant Joanna Białas-Gołąb po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2004r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta [...] z dnia [...]. Nr [...] II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] r. wydaną z powołaniem się na art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209), oraz art. 104 i 268a Kpa, Przewodniczący Zarządu Miasta [...] orzekł o odmowie nieodpłatnego nabycia przez J.G. prawa własności nieruchomości położonej przy ul. [...], o pow. [...] m2, obręb [...], oznaczonej nr działki [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW Nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał między innymi, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209), osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 24 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668) zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości. Z przepisów tego dekretu wynika, że, dotyczy on tylko takich nieruchomości, które są gospodarstwami rolnymi lub stanowią działki gruntowe i zostały nadane w trybie osadnictwa rolniczego na Obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska tj. w trybie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na Obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 ze zmianami) lub wymienionego dekretu z dnia 6 września 1951 r. W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości zostało ustanowione na podstawie przepisów ustawy 28 maja 1957 o sprzedaży przez państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz.U. nr 31, poz 132) oraz art. 12 i 14 ustawy z dnia 14 lipca 1961r.o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. nr 32, poz. 22, poz. 159) - akt notarialny z dnia [...]. W odwołaniu od powyższej decyzji J.G. zakwestionował przyjętą przez organ wykładnię art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, które ich zdaniem jest nieuprawnione. Odwołanie się w ustawie do dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych miało na celu jedynie wskazanie jakiego obszaru Państwa Polskiego przedmiotowa ustawa ma dotyczyć. Po rozpatrzeniu wniesionego przez J.G. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 1 ust.1 i 2 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko, iż ustawa z 26 lipca 2001 r. ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości, które mają charakter rolny lub zostały zabudowane na cele mieszkaniowe, znajdują się na obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego wolnego Miasta Gdańska oraz były nadane w trybie osadnictwa rolniczego tj. objęcie gospodarstwa rolnego lub poszczególnych działek nastąpiło na podstawie aktu nadania i późniejszego orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, którego to warunku przedmiotowa nieruchomość nie spełnia, gdyż nigdy nie została nadana na własność w trybie osadnictwa rolnego, a własnością Skarbu Państwa stała się na podstawie przepisów dekretu z dnia 8 marca 1947r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Nie może zatem stanowić przedmiotu nabycia na własność w trybie ustawy z 26 lipca 2001 r. Natomiast stronie przysługuje prawo nabycia własności przedmiotowej nieruchomości jednakże w trybie i na zasadach określonych ustawą z dnia 4 września 1997 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. z 2000 r. Nr 120, poz. 1299), bądź na zasadach ogólnych w trybie art. 67 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem J.G. zaskarżył decyzję ostateczną skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając jej naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Zdaniem skarżącego przepis art. 1 ust. 1 ustawy dnia 26 lipca 2001 r., w części odnoszącej się do określenia, jakie nieruchomości podlegają nieodpłatnemu uwłaszczeniu na rzecz ich wieczystych użytkowników, stanowi, że preferencyjne warunki dotyczą nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Skarżący podkreślił, że odmowa nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości nie znajduje uzasadnienia w przepisie art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Przepis ten wyraźnie stanowi, że uprawnionymi do uwłaszczenia są użytkownicy wieczyści, którzy byli nimi w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 24 października 2001r., gdy nieruchomości te położone są na obszarach państwa polskiego wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951 r., czyli na Ziemiach Odzyskanych i zabudowane na cele mieszkaniowe lub też stanowią nieruchomości rolne. Na taką interpretację wskazuje również wypowiedź marszałka sejmu: " W poprawce 1 do art. 1 ust. 1 wnioskodawca proponuje, aby osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach państwa polskiego wymienionych w dekrecie o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, przysługiwało roszczenie o nieodpłatne nabycie tych nieruchomości" (patrz sprawozdanie stenograficzne ze [...] posiedzenia Sejmu RP, s. 318). Senat przyjął ustawę bez poprawek, a Prezydent RP złożył pod nią podpis. Tymczasem organy administracji samorządowej błędnie przyjęły, że człon "wymienionych w dekrecie.." odnosi się nie tylko do określonego terytorium Państwa Polskiego, ale i do specyficznej kategorii nieruchomości - gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na Ziemiach Odzyskanych. Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/, sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 dalej: P.p.s.a./ Skargę należało uwzględnić. Skarżący trafnie zwrócił uwagę na błędną wykładnię przez organy obu instancji art. 1 ust.1 ustawy z dnia z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001r. Nr 113, poz. 1209). nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Przepis ten wyraźnie stanowi, że uprawnionymi do uwłaszczenia są użytkownicy wieczyści, którzy byli nimi w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 24 października 2001 r., gdy nieruchomości te położone są na obszarach państwa polskiego wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951 r., czyli na Ziemiach Odzyskanych i zabudowane na cele mieszkaniowe lub też stanowią nieruchomości rolne. Na taką interpretację wskazuje również wypowiedź marszałka sejmu: " W poprawce 1 do art. 1 ust. 1 wnioskodawca proponuje, aby osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach państwa polskiego wymienionych w dekrecie o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, przysługiwało roszczenie o nieodpłatne nabycie tych nieruchomości" (patrz sprawozdanie stenograficzne ze 114 posiedzenia Sejmu RP, s. 318). Senat przyjął ustawę bez poprawek, a Prezydent RP złożył pod nią podpis. Tymczasem organy administracji samorządowej błędnie przyjęły, że człon "wymienionych w dekrecie.." odnosi się nie tylko do określonego terytorium Państwa Polskiego, ale i do specyficznej kategorii nieruchomości - gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na Ziemiach Odzyskanych. Podnosząc powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/, sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 dalej: P.p.s.a./ Skargę należało uwzględnić. Skarżący trafnie zwrócił uwagę na błędną wykładnię przez organy obu instancji art. 1 ust.1 ustawy z dnia z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001r. Nr 113, poz. 1209). Przedmiotem sporu jest zakres podmiotowy i przedmiotowy stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych właścicieli nieruchomości. Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał brzmienie następujące: "Osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668): 1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości". Treść przytoczonego wyżej przepisu winna być ustalona przede wszystkim przy zastosowaniu wykładni gramatycznej. Zakres podmiotowy zawartej w tym przepisie regulacji ustalany przy zastosowaniu obowiązujących norm językowych jednoznacznie wskazuje, iż odnosi się on do "osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy /tj. 24.10.2001r./ użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Dalsza część hipotezy tej normy określa jej zakres przedmiotowy przez określenie nieruchomości, których ma dotyczyć, wskazując, iż ustawodawcy chodzi o nieruchomości położone na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. /.../ oraz spełniających dodatkowy warunek tj. 1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne. Nie ulega wątpliwości, iż zapis "wymienionych w dekrecie z 6 września 1951 r. /.../ stanowi dookreślenie użytego w tym przepisie sformułowania "obszarów państwa Polskiego...". Nie ma żadnych przesłanek do wniosku, iż odwołanie się w tym przepisie do dekretu z 6 września 1951 r. oznacza zawężenie zakresu podmiotowego ustawy do osób, które w trybie tego dekretu zostały uwłaszczone oraz zakresu przedmiotowego do nieruchomości rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego. Byłoby to zresztą nielogiczne z punktu widzenia celu ustawy z 26 lipca 2001 r. gdyż dotyczyłaby uwłaszczenia osób już uwłaszczonych na podstawie w/w dekretu. Ponadto gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić takie dodatkowe ograniczenie uczynniłby to w sposób wyraźny i jednoznaczny. Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia też jego treść po zmianie ustawy z 26 lipca 2001 r. dokonanej ustawą z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. Nr 64, poz. 592/. Nadała mu ona następujące brzmienie: "Art. 1.1. Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego". Nowa regulacja nie odwołuje się już do dekretu z 6 września 1951 r., a obejmując swą hipotezą zarówno te same podmioty /osoby fizyczne będące w użytkowaniu wieczystym w okresie od 25 maja 1990r. - 24 października 2001r./, jak i przedmiot /nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe lub stanowiące nieruchomości rolne/, nie ogranicza już zasięgu stosowania ustawy do terytorium Państwa Polskiego, do którego odnosi się dekret z 6 września 1951 r. tak jak to czyniła ustawa z 26 października 2001r., tzn. "Ziem Odzyskanych" Zaskarżona decyzja, odmawiająca skarżącemu nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości, oparta została na błędnej wykładni przepisu art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r, o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie zobowiązany do zbadania, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki prawne wymienione w powołanym przepisie, od których zależy nabycie przez użytkownika wieczystego prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.