SA/Sz 1507/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Gebel Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder/spr./ Protokolant st.sekr. Sąd. Maria Rosochacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 5 lipca 2004r. sprawy ze skargi B. i S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...]. Nr [...]. w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości /. uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego zarządu Miasta z dnia[...].. Nr [...]. II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 1 ustawy z dnia [...] r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209), Przewodniczący Zarządu Miasta odmówił małżonkom nieodpłatnego przeniesienia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, ustanowionego na nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] , o powierzchni [...] m2 położonej [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...], o co wystąpili oni wnioskiem z dnia [...]r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał między innymi, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209), prawo do roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości posiadają osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zmianami). Wspomniany dekret dotyczy regulacji praw własności gospodarstw rolnych lub nieruchomości stanowiących działki gruntowe nadane w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta[...]. Nieruchomość będąca przedmiotem postępowania, położona [...]przy ul. [...] stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13, poz. 87), a prawo użytkowania wieczystego na rzecz osób fizycznych ustanowione aktem notarialnym w dniu 3 października 1967 r. w trybie przepisów ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o sprzedaży przez państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz.U. Nr 31, poz. 137). W tej sytuacji organ I instancji uznał ,że art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. nie znajduje zastosowania w sprawie wszczętej z wniosku [...]W odwołaniu od decyzji organu I instancji [...]zakwestionowali zaprezentowaną w decyzji wykładnię art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 Sygn. akt SA/Sz 1507/02 3 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Zdaniem wnoszących odwołanie spełniają oni warunki określone w art. 1 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, albowiem: 1/ nieruchomość gruntowa jest w użytkowaniu wieczystym od [...] r. 2/ odwołujący się byli użytkownikami wieczystymi w dniu [...] r. i są nimi w dniu składania odwołania, 3/ na działce gruntowej został wybudowany dom mieszkalny jednorodzinny zamieszkany przez [...] 4/Miasto w wyniku międzynarodowych podziałów terytorialnych będących konsekwencją II wojny światowej stało się częścią Rzeczypospolitej Polskiej czyli Obszarem Ziem Odzyskanych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. Nr [...]na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, utrzymało w mocy decyzje organu I instancji, podzielając wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko, iż ustawa z dnia [...]r. ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości, które mają charakter rolny lub zostały zabudowane na cele mieszkaniowe, znajdują się na obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego Wolnego Miasta oraz były nadane w trybie osadnictwa rolniczego tzn. objęcie gospodarstwa rolnego lub poszczególnych działek nastąpiło na podstawie aktu nadania i późniejszego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania , którego to warunku przedmiotowa nieruchomość nie spełnia. Natomiast stronie przysługuje prawo nabycia własności przedmiotowej nieruchomości w trybie i na zasadach określonych ustawą z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującemu osobom fizycznym w prawo własności (Dz.U. z 2000 r. Nr 120, poz. 1299), bądź na zasadach ogólnych w trybie art. 67 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zmianami). [...] wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia[...]. do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając jej naruszenie prawa materialnego przez błędną Sygn. akt SA/Sz 1507/02 4 interpretację art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Zdaniem skarżących przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. w części odnoszącej się do określenia jakie nieruchomości podlegają nieodpłatnemu uwłaszczeniu na rzecz ich wieczystych użytkowników stanowi, że preferencyjne warunki dotyczą : " nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych..." Na gruncie języka polskiego oraz zasad legislacji, którymi posługuje się ustawodawca sformułowanie "wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. /.../ odnosi się wyłącznie do określenia obszarów Państwa Polskiego (tj. obecnych ziem zachodnich i północnych, uzyskanych w wyniku zmiany granic Rzeczypospolitej po II wojnie światowej). Zgodnie z zasadami wykładni gramatycznej, sformułowanie to należy traktować nie inaczej, jak tylko dookreślenie obszarów Państwa Polskiego, na których położone nieruchomości mogą być nieodpłatnie przekazane dotychczasowym użytkownikom wieczystym na własność. Tymczasem organy administracji samorządowej błędnie przyjęły, że człon "wymienionych w dekrecie..." odnosi się nie tylko do określonego terytorium Państwa Polskiego, ale i do specyficznej kategorii nieruchomości- gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na Ziemiach Odzyskanych. Podnosząc powyższy zarzut skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Z mocy art. 85 i art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271), w miejsce Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie utworzony został z dniem 1 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny, który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed tą Sygn. akt SA/Sz 1507/02 5 datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w sprawach, w których postępowanie nie zostało zakończone. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji ostatecznej dokonana na podstawie kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa administracyjnego doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna. Skarżący trafnie zwrócili uwagę na błędną wykładnię przez organy obu instancji art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209 ze zmianami). Przedmiotem sporu jest zakres podmiotowy i przedmiotowy stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych właścicieli nieruchomości. Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał brzmienie następujące: "Osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U, Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668): 1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości". Treść przytoczonego wyżej przepisu winna być ustalona przede wszystkim przy zastosowaniu wykładni gramatycznej. Zakres podmiotowy zawartej w tym przepisie regulacji ustalany przy zastosowaniu obowiązujących norm językowych jednoznacznie wskazuje, iż odnosi się on do "osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia wżycie ustawy/tj. 23.10.2001r,/ użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Dalsza część hipotezy tej normy określa jej zakres przedmiotowy przez określenie obszaru, których ma dotyczyć, wskazując, iż ustawodawcy chodzi o nieruchomości położone na obszarach Państwa Polskiego, wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951r. /.../ oraz spełniające dodatkowy warunek tj. 1) zabudowane na cele mieszkaniowe, 2) stanowiące nieruchomości rolne. Nie ulega wątpliwości, iż zapis "wymienionych w dekrecie z 6 września 1951 r. /.../ stanowi dookreślenie użytego w tym przepisie sformułowania "obszarów Państwa Polskiego...". Dlatego nie przekonuje wniosek, że odwołanie się Sygn. akt SA/Sz 1507/02 6 w tym przepisie do dekretu z 6 września 1951r. oznacza zawężenie zakresu podmiotowego ustawy do osób, które w trybie tego dekretu zostały uwłaszczone oraz zakresu przedmiotowego do nieruchomości rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego. Byłoby to zresztą chybione z punktu widzenia celu ustawy z 26 lipca 2001 r., gdyż przy takiej interpretacji ustawa dotyczyłaby uwłaszczenia osób już uwłaszczonych na podstawie w/w dekretu. Ponadto, gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić takie dodatkowe ograniczenie, uczynniłby to w sposób wyraźny i jednoznaczny. Powyższe rozumowanie Sądu wspiera treść tego przepisu po zmianie ustawy z 26 lipca 2001r. dokonanej ustawą z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego/Dz.U. Nr 64, poz. 592/w brzmieniu: "Art. 1.1. Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. 2. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. 3. Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego". Nowa regulacja nie odwołuje się już do dekretu z 6 września 1951r., a obejmując swą hipotezą zarówno te same podmioty (osoby fizyczne będące w użytkowaniu wieczystym w okresie od 25 maja 1990r. - 24 października 2001 r.)T jak i przedmiot (nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe lub stanowiące nieruchomości rolne), nie ogranicza już natomiast zasięgu stosowania ustawy do terytorium Państwa Polskiego, do którego odnosi się dekret z 6 września 1951r. tak jak to czyniła ustawa z 26 października 2001 r,, tzn. "Ziem Odzyskanych". Zaskarżona decyzja, odmawiająca skarżącym nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości, której są użytkownikami wieczystymi, oparta więc została na błędnej wykładni przepisu art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, a zatem wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i dlatego też, Sygn. akt SA/Sz 1507/02 7 podlega ona uchyleniu zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270). Orzeczenie w pkt 2 wynika z regulacji zawartej w art. 152 powołanej powyżej ustawy.