SA/Sz 1621/02

Dnia 19 sierpnia 2004 r Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Asesor WSA Nadzieja Karczmarczyk Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Białas - Gołąb po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2004 r sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta [...] z dnia [...] r Nr [...], II zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej [...] kwotę 10 ( dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Przewodniczący Zarządu Miasta [...] odmówił nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości położonej przy ul, [.]w obrębie[...], oznaczonej numerem działki [...] o pow. [...]w prawo własności w udziałach na rzecz [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że wnioskiem z dnia [...] zwróciła się do Przewodniczącego Zarządu Miasta [..]o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości położonej w [...]przy ul. [...]w obrębie[...], oznaczonej numerem działki [...]o powierzchni [...]Organ uzasadnia, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U, z 2001 r. Nr 113, poz. 1209), osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 24 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 172, Dz. U. z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i Dz. U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668) zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości, a z treści powyższego przepisu wynika, że o rodzaju nieruchomości w stosunku do których przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie ich na własność rozstrzyga dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 172, Dz. U, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i Dz. U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668). Zdaniem organu art. 1 powyżej cytowanego dekretu stanowi, że dekret ten dotyczy gospodarstw rolnych lub działek gruntowych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska tj. w trybie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279 ze zmianami) lub wymienionego dekretu z dnia 6 września 1951 r. (art. 1 w związku z art. 13 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951r.). Organ podał, że w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13 z 19.04.1946 r. poz. 87), a wnioskiem z dnia [...]r. Pan [...]zwrócił się o sprzedaż nieruchomości nierolniczej położonej w [..] przy ul. [...] na podstawie przepisów ustawy z dnia [...]r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz. U, Nr 31, poz. 132). Decyzją Nr [...]z dnia [...]r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej przyznało prawo nabycia przedmiotowej nieruchomości w trybie przepisu art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 28.05.1957 r. o sprzedaży... (Dz. U. Nr 31, poz. 132). Decyzja ta stanowiła podstawę do zawarcia umowy sprzedaży- akt notarialny Rep. A [...]r. z dnia[...]. Od decyzji Przewodniczącego Zarządu Miasta [...]odwołała się [...]wnosząc o jej uchylenie z uwagi na niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym zawarte w niej orzeczenie. W uzasadnieniu odwołania podnosi, że "...powołanie się w tym artykule Ustawy na przepisy Dekretu odnosi się tylko i wyłącznie do zakresu geograficznego obszarów Państwa Polskiego, a nie osób lub rodzajów nieruchomości jak zastosowano w decyzji. Nie ma też znaczenia na jakiej podstawie prawnej przyznano osobie fizycznej prawo użytkowania wieczystego, ponieważ Ustawa nie zawiera takiego zapisu (wymogu). Ponadto, skarżący podnosi, że intencją ustawodawcy było nadanie uprawnień przedmiotowych do uwłaszczenia wszystkim użytkownikom wieczystym, którzy z jakiś przyczyn nie stali się z mocy nadanego Dekretem prawa właścicielami gospodarstw rolnych i działek gruntowych. Dalej podaje, że jej zdaniem niezbyt wnikliwie zostały przeprowadzone ustalenia w trakcie postępowania administracyjnego sugerujące, że nieruchomość (działka gruntowa) położona przy ul. [...] w obrębie[...], oznaczona numerem [...] o powierzchni [...] uregulowana w księdze wieczystej KW nr[...],została sprzedana [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymując w mocy decyzję organu I instancji podniosło, że jak wynika z treści art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209), ustawa ma zastosowanie tylko i wyłącznie do takich nieruchomości, które posiadają obecnie charakter rolny lub są zabudowane na cele mieszkaniowe i znajdują się na: - obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego Wolnego Miasta Gdańska, - były nadane w trybie osadnictwa rolniczego, - zostały wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951 roku jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i następnie zostały oddane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. Jak wynika z akt zgromadzonych w sprawie przedmiotowa działka gruntu nigdy nie została nadana na własność w trybie osadnictwa rolniczego i nie stanowi działki rolnej. Z tych też względów nieruchomość ta, jako nie wymieniona w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, nie może stanowić przedmiotu nabycia na własność w trybie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. W tych warunkach, zdaniem organu, badanie pozostałych przesłanek dopuszczających nabycie współwłasności działki gruntu nr [...] o pow. [...], uregulowanej w KW nr[...], położonej przy ul[...] w obrębie[...], stanowiącej własność gminy Miasta[...], na rzecz [...] w trybie cyt. wyżej ustawy należy uznać za bezprzedmiotowe. Ustosunkowując się do twierdzenia strony, co do niezbyt wnikliwego przeprowadzenia ustaleń w trakcie postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż faktycznie przedmiotową nieruchomość w użytkowanie wieczyste uzyskali [...] na podstawie "Umowy przeniesienia własności i prawa wieczystego użytkowania" z dnia [...] r. (Akt notarialny Repertorium A Numer[...]) od [...] w [...]. Fakt ten nie miał wpływu na zasadność zaskarżonej decyzji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako niezgodnej z prawem. Zdaniem skarżącej ustawodawca w art. 1 ust 1 tej ustawy określił bardzo wyraźnie, iż uprawnionymi do uwłaszczenia są użytkownicy wieczyści, którzy byli użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dniu [...] r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy z 24 października 2001 r., gdy nieruchomości te położone są na obszarach państwa polskiego wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951r. czyli na Ziemiach Odzyskanych i zabudowane są na cele mieszkaniowe lub też stanowią nieruchomości rolne. Jako koronny argument wskazujący na taką właśnie interpretację przepisów ustawy cytuje na podstawie stenogramu sejmowego wypowiedź marszałka prowadzącego obrady sejmowe odnośnie do najważniejszej poprawki przyjętej przez Sejm:. "W poprawce 1 do art. 1 ust. 1 wnioskodawca proponuje, aby osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach państwa polskiego wymienionych w dekrecie o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych i gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, przysługiwało roszczenie o nieodpłatne nabycie tych nieruchomości (patrz Sprawozdanie stenograficzne ze 114. posiedzenia Sejmu RP s. 318)". Wyniki głosowań nad tą poprawką jak i nad całością projektu ustawy są bardzo wymownym dowodem woli Sejmu w sprawie uwłaszczenia użytkowania wieczystego na Ziemiach Odzyskanych. Senat przyjął na mocy swojej uchwały ustawę bez poprawek a Prezydent RP złożył pod nim podpis, która została opublikowana w Dzienniku Ustaw w dniu 9 października 2001 r., a weszła w życie 24 października 2001 r.W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi z uzasadnieniem jak w rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 01 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Skargę uznać należy za zasadną. Skarżąca trafnie zarzuciła niewłaściwą wykładnię dokonaną przez organy obu instancji art. 1 ust.1 ustawy z dnia z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209). Przedmiotem sporu jest zakres podmiotowy i przedmiotowy stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji art. 1 ust. 1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych własności nieruchomości. Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał brzmienie następujące: "Osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668): 1) zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2) stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości". Treść i redakcja powyższego przepisu spowodowały powstałe w sprawie rozbieżności interpretacyjne. Jako wyjściową podstawę zrozumienia wyrażeń normokształtnych, dyrektywy wykładni przyjmują użycie interpretacyjnych dyrektyw językowych (por. M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki." Wyd. LexisNexis, Warszawa 2002 r., s. 309 i nast.). Treść przytoczonego wyżej przepisu winna być zatem ustalona przede wszystkim przy zastosowaniu wykładni gramatycznej. Zakres podmiotowy zawartej w tym przepisie regulacji ustalany przy zastosowaniu obowiązujących norm językowych wskazuje, iż odnosi się on do "osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 23 października 2001 r.) użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Dalsza część hipotezy tej normy określa jej zakres przedmiotowy przez określenie obszaru, których ma dotyczyć, wskazując, iż chodzi o nieruchomości położone na obszarach Państwa Polskiego, wymienione w dekrecie z dnia 06 września 1951 r. oraz spełniające dodatkowe warunki (tj. gdy są: 1) zabudowane na cele mieszkaniowe, 2) stanowią nieruchomości rolne). Zatem użyty zapis "wymienionych w dekrecie z 06 września 1951 r." stanowi dookreślenie użytego w tym przepisie sformułowania "obszarów Państwa Polskiego". Sąd nie podzielił dokonanej przez organy obu instancji wykładni, wedle której, odwołanie się w tym przepisie do dekretu z 06 września 1951 r. oznacza zawężenie zakresu podmiotowego ustawy do osób, które w trybie tego dekretu zostały uwłaszczone oraz zakresu przedmiotowego do nieruchomości rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego. Zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, odmawiająca skarżącej nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości, oparte więc zostały na niewłaściwej wykładni przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, a zatem wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ponadto ustalić i ocenić spełnienie przez wnioskodawcę pozostałych przesłanek dopuszczających nabycie przedmiotowej nieruchomości, które to ustalenia kwestionowane były przez stronę a ich wyjaśnienie i ocenę uznał organ drugiej instancji za bezprzedmiotową wobec przyjętej interpretacji art. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Mając na uwadze naruszenie prawa materialnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta [.] i decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [.] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.