SA/Sz 1674/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędziowie: Sędzia WSA Alicja Polańska /spr/ Asesor WSA Kazimierz Maczewski Protokolant Krzysztof Kapelczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi A. i B.B. na decyzję Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...], odmawiającą wznowienia postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998r. zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] nr [...], 2. nie orzeka w przedmiocie wykonalności zaskarżonego orzeczenia 3. zasądza na rzecz skarżących od Dyrektora Izby Skarbowej kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] o nr [...], wydaną z powołaniem się na przepis art.233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, Izba Skarbowa orzekła o utrzymaniu w mocy decyzji Urzędu Skarbowego z dnia [...] o nr [...], odmawiającej uchylenia decyzji ostatecznej tego organu z dnia [...] o nr [...], którą określono małżonkom A.i B.B. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że pismem z dnia [...] C.C. jako pełnomocnik podatników, złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Urzędu Skarbowego z dnia [...], określającą tym podatnikom wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. w kwocie [...] oraz wysokość zaległości w tym podatku w kwocie [...]. Rozpatrując powyższy wniosek, Urząd Skarbowy odmówił wznowienia postępowania zakończonego tą decyzją ostateczną, powołując się na przepisy art. 207 i 243 § 3 Ordynacji podatkowej oraz na okoliczność, że wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, wniesiony na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej /strona z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu/, został złożony po upływie ustawowego terminu jednego miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji / art. 242 § 1 Ordynacji podatkowej/. W odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji pełnomocnik podatników podniósł, że Urząd Skarbowy odmawiając wznowienia postępowania nie wskazał, na jakiej podstawie ustalił, że termin jednego miesiąca nie został zachowany. W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik skarżących szczegółowo przedstawił argumenty przemawiające za koniecznością uchylenia decyzji organu I instancji. Wynika z nich, że podatnicy w dniu 1 grudnia 1999 r. udzielili mu pełnomocnictwa do reprezentowania ich w postępowaniu podatkowym w sprawie zobowiązania podatkowego za 1998 r. wynikającego z decyzji Urzędu Skarbowego o nr [...] z dnia [...], tak w postępowaniu administracyjnym przed Izbą Skarbową, jak też przed sądem administracyjnym. Pełnomocnictwo to obejmowało całe postępowanie administracyjne, a jeżeli organ podatkowy powziął wątpliwość co do jego zakresu, to powinien dążyć do wyjaśnienia tej wątpliwości, czego nie uczynił. Pełnomocnik dopiero niedawno dowiedział się od podatników, że wydana została kolejna decyzja przez Urząd Skarbowy w sprawie ich zobowiązania podatkowego za 1998 r. o nr [...] z dnia [...], po uchyleniu w trybie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym przez Izbę Skarbową swojej decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym i decyzji Urzędu Skarbowego z dnia [...] o nr [...] określającej małżonkom A. i B.B. podatek dochodowy od osób fizycznych za 1998 r. Pełnomocnik podatników podniósł, że oczekiwał na doręczenie mu decyzji i nie wiedział, że decyzja została doręczona bezpośrednio podatnikom, a - z kolei - podatnicy, odbierając decyzję przypuszczali, że jest to doręczenie niejako "do wiadomości", i że, oprócz nich, taką decyzję otrzymał przede wszystkim ich pełnomocnik, który podjął odpowiednie czynności. Pełnomocnik podatników przypuszczał, że organ podatkowy popadł w zwłokę w załatwieniu sprawy lub, że pełnomocnictwo zostało mu cofnięte. O tym, że doręczenie nastąpiło tylko na adres podatników strony dowiedziały się niedawno. Ponadto, pełnomocnik podniósł, że - już po złożeniu przez niego odwołania od decyzji Urzędu Skarbowego z dnia [...] - organ podatkowy I instancji uznał jego umocowanie do dalszego działania, przesyłając mu postanowienie z dnia [...] w sprawie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, tak więc nie miał on podstawy sądzić, że organ inaczej odczytuje treść pełnomocnictwa niż podatnicy i on, jako pełnomocnik. Według odwołującego się pełnomocnika, termin określony w art. 242 § 1 Ordynacji podatkowej liczyć należy od dnia, w którym pełnomocnik, jako reprezentant strony, dowiedział się o fakcie wydania nowej decyzji, a nie od dnia doręczenia decyzji podatnikom, skoro ustanowili oni w sprawie pełnomocnika. Fakt ustanowienia pełnomocnika w sprawie winien rodzić obowiązek doręczania pism procesowych pełnomocnikowi, a zaniechanie tego obowiązku przez organ podatkowy powinno skutkować wznowieniem postępowania z tego powodu, że strona pozbawiona została możliwości obrony swych praw. Organ podatkowy powinien w sprawie przede wszystkim ustalić, kiedy pełnomocnik podatników uzyskał wiadomość o wydaniu decyzji, aby skutecznie podnosić zarzut z art.242 § 2 Ordynacji podatkowej. Ponadto, pełnomocnik podatników wyjaśnił, że do wniosku z dnia [...] o wznowienie postępowania dołączył nowe pełnomocnictwo udzielone mu przez podatników, aby nie powodować sporu co do zakresu uprzednio złożonego pełnomocnictwa na tym etapie sprawy, a nie w celu podkreślenia nieważności poprzedniego pełnomocnictwa. Rozpatrując sprawę, na skutek odwołania, Izba Skarbowa uznała za zasadne utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji Izba Skarbowa stwierdziła, że pełnomocnictwo, na które powołuje się odwołujący, udzielone zostało mu przez podatników tylko do reprezentowania stron "w sprawie o ustalenie zobowiązania podatkowego za 1998 r. Decyzją Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] w postępowaniu administracyjnym przed Izbą Skarbową i Naczelnym Sądem Administracyjnym", a skoro decyzja ta została uchylona ostateczną decyzją Izby Skarbowej z dnia [...] o nr [...], to decyzja ta /o nr [...] /nie funkcjonuje w obrocie prawnym, a zatem C.C. nie posiadał umocowania prawnego podatników do ich reprezentowania przed organem I instancji w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną Urzędu Skarbowego z dnia [...] o nr [...] określającą podatnikom wysokość podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. oraz zaległość podatkową z tego tytułu. Potwierdzeniem tego jest również nowe pełnomocnictwo, które zostało udzielone przez podatników C.C. i dołączone do wniosku o wznowienie postępowania. Ponadto, organ odwoławczy stwierdził, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony po miesięcznym terminie ustawowym, który upłynął w dniu 4 września 2000 r., bowiem decyzja Urzędu Skarbowego z dnia [...] została doręczona podatnikom w dniu 4 sierpnia 2000 r., dlatego też - zgodnie z art. 242 § 1 Ordynacji podatkowej - żądanie nie mogło zostać uwzględnione. Powyższa decyzja ostateczna zaskarżona została przez podatników skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, właściwy do rozpoznania skargi z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U.Nr 153, poz. 1271 ze zm./ zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, a zarzuty w niej podniesione zasługują na uwzględnienie. Przepis art. 240 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie w sytuacji wystąpienia okoliczności w przepisie tym wskazanych w pkt pkt od 1 do 7. Określa też w art. 245 § 1 rodzaje decyzji, jakie po przeprowadzeniu postępowania co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy winien podjąć organ właściwy w sprawie wznowienia postępowania. Przepis ten przewiduje, że organ uchyla w całości lub w części decyzję ostateczną i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, jeżeli stwierdzi istnienie przesłanek przewidzianych art. 240 § 1 (pkt 4), względnie odmawia uchylenia tej decyzji, w razie braku tych przesłanek (pkt 1). Natomiast przepis art. 242 § 2 w związku z art. 241 Ordynacji podatkowej stanowi, że podanie w sprawie wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 240 § 1 pkt 4 strona powinna złożyć w terminie miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji. Analizując treść pełnomocnictwa udzielonego przez .i B.B. C.C. /k-24 akt podatkowych/, w brzmieniu: "W oparciu o art. 33 § 1 K.p.a. upoważniamy pana C.C. do reprezentowania nas w sprawie o ustalenie zobowiązania podatkowego za 1998 r.- DECYZJA Urzędu Skarbowego NL [...] z dnia [...] w postępowaniu administracyjnym przed Izbą Skarbową i Sądem Administracyjnym.," należy zauważyć, że zakres tego pełnomocnictwa nie zawęża umocowania - wbrew stanowisku organów podatkowych - do reprezentowania podatników przez pełnomocnika tylko do postępowania odwoławczego, wskazanie bowiem w treści pełnomocnictwa daty wydania i numeru decyzji organu podatkowego I instancji, konkretyzuje to postępowanie, którego dotyczy pełnomocnictwo, a więc wskazuje, że chodzi o postępowanie podatkowe za 1998 r., w którym już została wydana decyzja z określonego dnia i o oznaczonym numerze. Wskazanie w treści pełnomocnictwa także umocowania do działania przed sądem administracyjnym potwierdza intencje podatników do umocowania ich pełnomocnika do działania w sprawie podatkowej za 1998 r. na wszystkich etapach tego postępowania. Nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie organ podatkowy I instancji miał obowiązek doręczyć wydaną przez siebie w dniu 31 lipca 2000 r. decyzję pełnomocnikowi podatników. Nie czyniąc tego, naruszył art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej. Kolejną kwestią jest zagadnienie, czy przesłanie decyzji bezpośrednio podatnikom stanowiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a w szczególności - czy było jednoznaczne z pozbawieniem strony /podatników/ udziału w postępowaniu /art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U.Nr 153, poz.1270//. Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć twierdząco. Po pierwsze - doręczenie decyzji stronie wywołuje skutki, o których jest mowa w art. 212 Ordynacji podatkowej. Po drugie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie podziela pogląd wyrażany w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że brak udziału pełnomocnika w postępowaniu powinien być traktowany na równi z brakiem udziału strony. Od dnia powiadomienia organu o ustanowieniu pełnomocnika, powinien on mieć zapewniony czynny udział w postępowaniu tak samo jak strona, a pominięcie pełnomocnika w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje takie same skutki prawne. Bez znaczenia prawnego pozostaje fakt osobistego udziału lub możliwości udziału strony w toczącym się postępowaniu, jeżeli strona nie może korzystać z pomocy swego pełnomocnika. Między datą doręczenia podatnikom decyzji /4 sierpnia 1999 r./, a datą złożenia wniosku o wznowienie postępowania przez pełnomocnika /15 lutego 2000r./, minęło 6 miesięcy. Za wiarygodne zatem należy uznać okoliczności podane przez pełnomocnika w odwołaniu od decyzji odmawiającej wznowienia postępowania, że oczekiwał on na doręczenie mu decyzji i nie wiedział, że decyzja została doręczona bezpośrednio podatnikom, a - z kolei - podatnicy, odbierając decyzję przypuszczali, że jest to doręczenie niejako "do wiadomości", i że, oprócz nich, taką decyzję otrzymał przede wszystkim ich pełnomocnik, który podjął odpowiednie czynności. Pełnomocnik podatników zaś mógł przypuszczać, że organ podatkowy popadł w zwłokę w załatwieniu sprawy lub, że pełnomocnictwo zostało mu cofnięte, a o tym, że doręczenie nastąpiło tylko na adres podatników dowiedział się niedawno. Na mocy przepisów art. 121 i 123 Ordynacji podatkowej, organy podatkowe są zobowiązane czuwać, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a także umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jeżeli zatem strona powołuje pełnomocnika w postępowaniu, to czynność ta ma wzmocnić jej gwarancje realizowania tych zasad przez organy podatkowe, pominięcie więc przez te organy pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu podatkowym i niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa, a to stanowi przesłankę do wznowienia postępowania. Wskazane okoliczności dowodzą, że organy podatkowe obu instancji odmawiając skarżącym wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Urzędu Skarbowego z dnia [...] o nr [...] naruszyły przepis art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, co uzasadnia uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego z dnia [...] o nr [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 wskazanej wyżej ustawy. Nie orzekając natomiast w przedmiocie wykonalności zaskarżonego orzeczenia, Sąd oparł się na podstawie przepisu art. 152 tej ustawy.