SA/Sz 1862/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Zaremba /spr/ Sędziowie Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska Asesor WSA Nadzieja Karczmarczyk Protokolant : Karolina Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2004r. sprawy ze skargi P. O. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku rolnego za 2000 rok I. u c h y l a zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając w trybie odwoławczym decyzją z dnia [...] Nr [...] orzekło o uchyleniu w całości decyzji Burmistrza Gminy z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy zaniechania ustalenia i poboru podatku rolnego S. A. W. w W. i przyznało podatnikowi ulgę w podatku rolnym za rok 2000 w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono następującą argumentację: Wnioskiem z dnia [...] skierowanym do Wójta Gminy S. A. W. wystąpiła o zwolnienie z płatności podatku rolnego III i IV raty za 1999r. oraz w całości za 2000r. z powierzchni łącznej [...] ha użytków rolnych oraz o zwolnienie z płatności podatku rolnego w roku 2000r. i latach następnych z powierzchni [...] ha użytków całkowicie zniszczonych aż do czasu przywrócenia do stanu użytkowania rolniczego poprzez wykonanie zagospodarowania metodą pełniej uprawy. W uzasadnieniu wniosku podano, że w wyniku długotrwałego zalania i stagnowania wód powodziowych z rzek Ina i Mała na użytkach zielonych podatnik poniósł szkodę w zbiorach. Zalane i podtopione tereny lustrowane były dwukrotnie /22 i 29 kwietnia 1999r./ i poczynione ustalenia z przeglądów potwierdziły wystąpienie stanów powodziowych oraz powstanie szkód. Straty jakie poniosła S. A. W. w zbiorach i poniesione przez nią koszty dodatkowego nawożenia oraz nakłady na ponowne zagospodarowanie zniszczonych łąk oszacowano łączne na kwotę [...] zł. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy odmówił umorzenia należności podatkowych. W uzasadnieniu decyzji podał, że wniosek podatnika nie wskazuje podstawy prawnej wniosku , oraz, że brak jest podstaw do zastosowania art. 13c ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym ponieważ w rozważanej sprawie nie wystąpiła klęska żywiołowa. Zdaniem organu podatkowego I instancji nie zaistniały również okoliczności uzasadniające pozytywne rozstrzygnięcie wniosku podatnika w trybie art. 22 § 2 Ordynacji podatkowej. Na skutek odwołania wniesionego od tego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, z uwagi na fakt, że w toku postępowania nie dokonano rozważenia zasadności wniosku w oparciu o art. 13c ustawy z dnia 15 listopada 1989r. o podatku rolnym. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w/w przepis nie pozostawia organowi podatkowemu możliwości wyboru rozstrzygnięcia , a ponadto nie ustalono – w sytuacji braku przesłanek z art. 13c cyt. ustawy – warunków finansowych podatnika. Organ podatkowy nie zażądał przedstawienia w tym celu sprawozdań finansowych, ani nie wyjaśnił, czy podatnik otrzymał odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia . W dniu [...] Wójt Gminy wydał kolejną decyzję odmawiającą zaniechania ustalenia i poboru podatku. Organ I instancji wyjaśnił, że nie został wprowadzony mocą stosownej decyzji organów podatkowych stan klęski żywiołowej, a z przedstawionych przez podatnika rocznych bilansów wynika, że osiągał on duże zyski roczne i jego sytuację finansową można ocenić jako dobrą. Podkreślono również fakt, że warunki pogodowe występujące w 1999r. aczkolwiek trudne i wyrządzające szkody, nie osiągnęły jednak takiego stopnia uciążliwości, by ocenić je jako klęskę żywiołową nawet w znaczeniu szerszym niż wynikające ściśle przepisów dekretu z 23 kwietnia 1953. o świadczeniach w celu zwalczania klęsk żywiołowych. S. A. W. ponownie zakwestionowała rozstrzygnięcie organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] po raz kolejny uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozstrzygnięcia organowi I instancji. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ I instancji nadal nie wyjaśniło, czy zdarzenia wskazane we wniosku podatnika stanowiły klęskę żywiołową w rozumieniu art. 13c ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym, czy zdarzenie to spowodowało istotne szkody w ziemiopłodach i jaki był całkowity zakres tych szkód, a także czy podatnik otrzymał z tego tytułu odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia ustawowego /art. 13c ust.2 cyt. ustawy/. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy odmówił zaniechania ustalenia i poboru podatku rolnego. Uzasadnił to tym, że w trakcie postępowania podatkowego ustalono, że S. A. W. osiągnęła duże zyski roczne i związku z tym jej sytuację finansową ocenić można jako dobrą. Z kolei brak ubezpieczenia produkcji rolnej świadczy o lekkomyślności podatnika, której skutki nie powinny być przerzucone na samorząd gminy. Organ I instancji stwierdził również, że stan klęski żywiołowej, o którym mówi art. 13c ustawy o podatku rolnym należy łączyć z przewidzianym w art. 232 Konstytucji RP uprawnieniu Rady Ministrów do wprowadzenia stanu kęski żywiołowej na części lub na całym terytorium państwa. Jest bezspornym, iż na tutejszym obszarze Rada Ministrów nie korzystała z w/w uprawnień . S. A. W. złożyła od powyższej decyzji odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu [...] kolejną decyzją kasacyjną stwierdzając, że materiał dowodowy w sprawie nadal wymaga uzupełnienia. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że w orzecznictwie wykształconym na tle art. 13c omawianej ustawy przyjmuje się, że pojęcie "klęska żywiołowa" nie powinno być rozumiane wyłączne wg definicji zawartej w dekrecie z dnia 23 kwietnia 1953r. o świadczeniach w celu zwalczania klęsk żywiołowych, lecz jako każde takie zdarzenie będące wynikiem gwałtownego bądź długotrwałego negatywnego działania sił przyrody, któremu podatnik nie może zapobiec, a które powoduje w swoim bezpośrednim efekcie straty w gospodarstwie rolnym. Decyzją z dnia [...] Nr [...] – organ podatkowy I instancji odmówił przyznania wnioskowanej ulgi w podatku rolnym. W uzasadnieniu stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 13c ustawy podatku rolnym. Negatywnym działaniem przyrody w 1999r. i 2000r. dotknięte zostało jedynie 7% całego obszaru użytków rolnych , jakie podatnik posiadał w tym okresie na terenie Gminy. Wartość szkody w porównaniu z rocznymi zyskami podatnika w tym czasie nie pozbawiła go zdolności odtwarzania i prowadzenia inwestycji. Zły stan porostu traw był spowodowany nie tylko zalaniem lecz również brakiem prawidłowego zagospodarowania . Nadto Gmina nie powinna ponieść ryzyka zaniechania ubezpieczenia przez podatnika jego produkcji. W odwołaniu od decyzji organu I instancji, podatnik zarzucając naruszenie art. 13c ust.1 ustawy o podatku rolnym wniósł o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia i orzeczenie zgodnie z jego wnioskiem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując po raz kolejny odwołanie stwierdziło , że zachodzi podstawa do wydania decyzji reformatoryjnej. Organ odwoławczy ocenił, że w trakcie postępowań poprzedzających wydawanie kolejnych decyzji organ podatkowy I instancji uporczywie uchylał się od realizacji wytycznych Kolegium co stanowiło naruszenie zasady ekonomiki i sprawności postępowania podatkowego. Strona nie może w dalszym ciągu ponosić szkody z tego tytułu i dlatego też nie celowym jest przekazywanie pora kolejny sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium powołując się na orzecznictwo wykształcone na tle przepisu art. 13c ustawy o podatku rolnym, stwierdziło, że skorzystanie przez Radę Ministrów z uprawnienia do ogłoszenia stanu klęski żywiołowej nie jest obligatoryjną przesłanką do stwierdzenia, że miała miejsce klęska żywiołowa w rozumieniu art. 13c omawianej ustawy. Przesłanką udzielenia przedmiotowej ulgi jest wystąpienie istotnych strat, a zatem strat w takiej wysokości, które w znacznym stopniu obniżyły dochodowość gospodarstwa rolnego uniemożliwiając bądź znacznie utrudniając tzw. reprodukcję prostą warunkującą samodzielne utrzymywanie się gospodarstwa rolnego z własnej produkcji rolnej bez konieczności dodatkowego zewnętrznego zasilania finansowego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z przedłożonych przez podatnika dokumentów dotyczących oszacowania strat upraw rolniczych wynika, że zniszczeniu uległa znaczna część upraw jeszcze nie zebranych, natomiast klasa upraw zebranych była zdecydowanie niższa. Powstałe szkody uniemożliwiły realizację zaplanowanej produkcji pasz zielonych i związana z tym konieczność wyłączenia części gruntów ornych z produkcji towarowej w celu przeznaczenia jej na produkcją pasz zielonych. Rozmiar powstałej szkody uzasadnia uznanie jej za szkodę istotną, obligującą organ podatkowy przyznanie ulgi w podatku rolnym. Ulga podatkowa wynikająca z art. 13c ustawy o podatku rolnym co do zasady ma charakter obligatoryjny, ale w zakresie ustalenia wysokości przyznawanej ulgi ustawa wprowadza uznanie organu podatkowego. Możliwe jest zatem przyznanie przedmiotowej ulgi w minimalnej należnej wysokości tj. z uwzględnieniem czasu trwania klęski żywiołowej oraz areału dotkniętych tą klęską gruntów i ich rodzaju oraz klasy rzutujących na wymiar podatku rolnego. Z uwagi na to, że jest ulga przysługująca podatnikowi wyłącznie w jednym roku podatkowym, nie ma możliwości jej stosowania w następnych latach podatkowych, nawet jeżeli skutki klęski żywiołowej będą dla podatnika odczuwalne także w późniejszym okresie. Dlatego Kolegium stwierdziło, że nie ma podstaw prawnych do uwzględniania wniosku podatnika o zwolnienie z płatności podatku rolnego z tytułu gruntów o powierzchni [...] ha całkowicie zniszczonych aż do czasu ich przywrócenia do stanu użytkowania rolniczego. Ponieważ wniosek S. A. W. dotyczył umorzenia III i IV raty podatku rolnego za 1999r., kwotę ulgi obliczono w następujący sposób: spośród gruntów dotkniętych przedmiotową klęskę żywiołową [...] ha stanowiły łąki V klasy, [...] ha stanowiły IV klasy daje to [...] ha przeliczeniowych, natomiast [...] ha stanowiły łąki III klasy – co daje [...] ha przeliczeniowych. Kwota podatku za cały rok od tych gruntów wynosi [...] zł ilość ha przeliczeniowych pomnożona przez stawkę podatku rolnego za 1999r. tj. [...] zł. Minimalna kwota ulgi /umorzenie III i IV raty podatku rolnego/ wynosi zatem [...] zł. Powyższa decyzja została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez P. O. w S. Skarżący zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie art. 13c ust.1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym /Dz.U. z 1993r. Nr 94, poz. 431 z późn.zm./ polegające na błędnym przyjęciu, iż długotrwałe zalanie i stagnowanie wód rzek Ina i Mała Ina na użytkach zielonych należących do S. A. W., powodujące szkodę w majątku tego podmiotu jest zdarzeniem uzasadniającym przyznanie podatnikowi ulgi w podatku rolnym mimo, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego uniemożliwiła wyprowadzenie takiego wniosku. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z treści przepisu art. 13c ust.1 ustawy wynika, że warunkiem przyznania ulgi w podatku rolnym jest równoczesne wystąpienie dwóch powiązanych ze sobą przesłanek, mianowicie zaistnienie klęski żywiołowej, i spowodowanej tą klęską istotnej szkody w budynkach, ziemiopłodach inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie. Zdaniem P., w rozpoznawanej sprawie, organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni pojęcia "klęska żywiołowa" na płaszczyźnie ustawy o podatku rolnym. Ponieważ omawiana ustawa nie zawiera definicji tego pojęcia, to należy mieć na uwadze definicję zastosowaną w dekrecie z dnia 23 kwietnia 1953r. o świadczeniach w celu zwalczania klęsk żywiołowych /Dz.U. Nr 23, poz. 93/ oraz definicję klęski żywiołowej zawartą w ustawie z dnia 18 kwietnia 2002r. o stanie klęski żywiołowej /Dz.U. Nr 62, poz. 558 ze zm./. Analizując te definicje , skarżący zaznaczył, że zważywszy na zalecenia zawarte w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" /Dz.U. Nr 100 poz. 908/ należy odstąpić od domniemania identyczności znaczenia pojęcia klęska żywiołowa w w/w aktach prawotwórczych i ustawie o podatku rolnym. Za takim stanowiskiem przemawiają okoliczności, że przywołane akty dotyczące innej gałęzi prawa niż akt stanowiący podstawę orzekania w sprawie wniosku podatnika oraz ratio legis dekretu z dnia 23 kwietnia 953r., także ustawy dnia 18 kwietnia 2002r., w których ustawodawca kładzie nacisk na określenie rodzaju świadczeń osobistych rzeczowych na cele zorganizowanej akcji społecznej i trybu ich wprowadzania /dekret/ oraz określenie trybu wprowadzenia i zniesienia stanu klęski żywiołowej oraz zasad działania organów władzy publicznej w czasie klęski żywiołowej /ustawa/. Należy jednak zaznaczyć, że w obu tych definicjach ustawodawca zaakcentował żywiołowość zjawiska, jakim jest klęska żywiołowa, a więc niego niezależność od woli człowieka, a także jego rozmiar - zagrożenie dla życia , zdrowia lub mienia dużej czy też większej liczby osób. Skarżący przyjmując za zasadne posiłkowanie się przy interpretacji pojęcia klęska żywiołowa znaczeniem przypisanym mu w języku powszechnym wskazał, że jak wynika ze Słownika języka polskiego /Warszawa 1995 t.I str. 873 oraz t. III str. 1030/ - klęska żywiołowa oznacza tragedię, nieszczęście, niepowodzenie, zniszczenie, katastrofę, będącą skutkiem działania sił przyrody, działających niezależnie od woli i świadomości człowiek, a dotykającą szerokiego kręgu osób. Zestawiając te w/w definicje klęski żywiołowej i skarżący dochodzi do wniosku, że łączą je pewne wspólne cechy umożliwiające wyróżnienie spośród ogółu zdarzeń losowych, zdarzenie będące klęską żywiołową. Wspólnymi elementami są: żywiołowość zdarzenia o szerokim zasięgu i zagrożenie życiu lub mieniu większej liczby osób. Prowadzi to do wniosku, że nie jest klęską żywiołową, zdarzenie, którego wynikiem jest szkoda o charakterze jednostkowym. W toku niniejszej sprawy nie poczyniono ustaleń pozwalających na zajęcie stanowiska, czy działania sił natury wywołujące straty u podatnika należy rozpatrywać jako szkodę, aczkolwiek wysoce dolegliwą, to jednak mającą charakter jednostkowy, czy też jako szkodę odczuwalną przez większą liczbę podmiotów, a więc nie tylko przez S. A. W. Pominięcie tychże ustaleń uniemożliwienie więc dokonanie prawidłowej kwalifikacji rozważanego zdarzenia i w związku z tym rozstrzygnięcie jako wadliwe powinno zostać w całości uchylone. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, właściwy do rozpoznania skargi na mocy przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona ponieważ zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem prawa. Jeżeli bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując po raz czwarty odwołanie podatnika od decyzji Wójta Gminy - odmawiających przyznania wnioskowanej ulgi w podatku rolnym stwierdziło, że są podstawy do orzeczenia co do istoty sprawy – to wydanie takiego rozstrzygnięcia powinno poprzedzać wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego /art. 187 ustaw z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm./. Z treści art. 233 Ordynacji podatkowej wynika, że organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie z uwzględnieniem dodatkowo argumentacji odwołania. Natomiast w rozpoznawanej sprawie z treści zaskarżonej decyzji nie wynika w żaden sposób z jakiego powodu organ odwoławczy zakwestionował rozstrzygnięcie organu I instancji i w oparciu o jakie ustalenia wydał decyzję ostateczną kończącą tok instancji /art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej/. Dlatego niezależnie od trafnego zarzutu skarżącego, że w sprawie nie wyjaśniono czy negatywne działania przyrody jakie wystąpiły w 1999r. na terenach należących do podatnika były odczuwalne przez większą liczbą podmiotów /klęska żywiołowa/ - Sąd z uwagi na wskazane wyżej uchybienia proceduralne nie możności przeprowadzenia kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Należy podkreślić, że w przedstawionych Sądowi aktach sprawy, brak zarówno decyzji organu I instancji jak i dokumentów potwierdzających poniesione przez podatnika szkody w ziemiopłodach na skutek niekorzystnych warunków pogodowych. Mając zatem wszystko powyższe na uwadze należało na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 3 sierpnia 20o20r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U Nr 153, poz. 1270/ orzec jak w sentencji.