SA/Sz 1941/02

Dnia 25 sierpnia 2004 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Zaremba Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Asesor WSA Nadzieja Karczmarczyk Protokolant St. sekr. sąd. Daria Ptak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2004 r sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności I uchyla zaskarżoną decyzję II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana III zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r, znak: [...]Przewodniczący Zarządu Miejskiego przekształcił prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, oznaczonej jako działka nr [...], o powierzchni [...], w prawo własności tej nieruchomości na rzecz małżonków [...] . Jednocześnie za nabycie własności przedmiotowego gruntu organ I instancji ustalił opłatę z tytułu przekształcenia w wysokości x złotych jako różnica pomiędzy wartością rynkową wymienionej nieruchomości (wg wyceny rzeczoznawcy majątkowego) która wyniosła x zł a wartością prawa użytkowania wieczystego tj. x zł o którą to kwotę opłata została pomniejszona). Organ wskazał, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności osoba, która nabyła własność nieruchomości na podstawie złożonego wniosku o przekształcenie, zobowiązana jest do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi, w tym przypadku gminie, opłaty za przekształcenie tego prawa. Z kolei na podstawie art. 4a cyt. ustawy, do ustalenia opłaty, o której mowa w art. 4, stosuje się odpowiednio przepisy art. 67 ust. 1, art. 69 oraz art. 70 ust. 2-4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr46,poz. 543). Organ wskazał, że stosownie do przepisów art. 10 § 1 kpa małżonkowie zostali poinformowani, że w wyniku wszczętego na ich wniosek postępowania zostały zebrane dowody i materiały niezbędne do podjęcia decyzji oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Od decyzji organu I instancji odwołanie wniósł [...] , w którym zarzucił, że wycena sporządzona przez biegłego rzeczoznawcę jest zawyżona, a jej wadą jest to, iż jest ona naliczona na podstawie ustawy z 2001 roku, zaś wniosek o przekształcenie został złożony w dniu [...] roku. Wskazał także, iż w programie emitowanym w Telewizji Polskiej, został poinformowany przez Panią Minister, że każdy, kto złoży wniosek o przekształcenie do dnia 31 grudnia 2000 roku, a był użytkownikiem wieczystym przed dniem 12 kwietnia 1997 roku, ma prawo do przekształcenia na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 kwietnia 1997 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ wskazał, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności osoba, która nabyła własność nieruchomości na podstawie złożonego wniosku o przekształcenie, zobowiązana jest do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi, w tym przypadku gminie, opłaty za przekształcenie tego prawa. Z kolei na podstawie art. 4a cyt. ustawy, do ustalenia opłaty, o której mowa w art. 4, stosuje się odpowiednio przepisy art. 67 ust. 1, art. 69 oraz art. 70 ust. 2-4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr46,poz. 543). Z analizy powyższych przepisów wynika wprost, że co do zasady przekształcenie prawa użytkowania wieczystego jest odpłatne chyba, że osoba ubiegająca się o nabycie własności spełnia przesłanki opisane art. 6 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności. Zgodnie z ww. przepisem przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności następuje nieodpłatnie na rzecz użytkowników wieczystych oraz ich następców prawnych: 1) którym nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste w związku z utrata mienia wskutek wojny 1939-1945 r. i którzy pozostawili majątek na terytorium nie znajdującym się na obecnym obszarze Państwa Polskiego, którzy na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo Polskie mieli otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, a wartość tego mienia jest wyższa od opłaty, o której mowa w art. 4, którym oddano nieruchomość w użytkowanie wieczyste w związku z wywłaszczeniem dokonanym po 1949 r., a przed dniem 1 sierpnia 1985 r., którym oddano nieruchomość w użytkowanie wieczyste w zamian za przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wszelkich tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r., którym przyznano jako dotychczasowym właścicielom lub ich następcom prawnym prawo wieczystej dzierżawy lub prawo zabudowy (prawo użytkowania wieczystego), na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), bez względu na termin przyznania tego prawa lub termin wniesienia czynszu lub które nabyły gospodarstwo rolne na podstawie aktu nadania, albo do ich następców, będących posiadaczami tych gospodarstw i złożyły wniosek o przekształcenie do dnia 31 grudnia 2000 r Organ stwierdził, że jak wynika z akt postępowania małżeństwo nie spełniają żadnego z ww. wymogów. Tym samym mogę się oni ubiegać o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego we własność jedynie na zasadach ogólnych a więc odpłatnie. Bez znaczenia jest w tym przypadku termin złożenia wniosku o przekształcenie - czy fakt ten miał miejsce przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny czy też po jego wydaniu. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że organ I jak i zarówno organ II instancji (w ramach postępowania odwoławczego), orzekają zawsze według obowiązującego w chwili wydawania decyzji stanu prawnego, tj. według aktualnych przepisów prawnych - art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy prawa na które, jak się wydaje powołuje się strona, właśnie z dniem wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny tj. z dniem 12 kwietnia 2000 (a nie jak podaje odwołujący się z dniem 12 kwietnia 1997 roku) straciły moc obowiązująca i od tej daty nie mogą stanowić podstawy prawnej dla wydawanych rozstrzygnięć. Swoją moc prawną zachowały jedynie te decyzje, które zapadły ostatecznie przed wejściem w życie ww. wyroku Trybunału. Do spraw nie zakończonych ostatecznie w dniu [...] roku, przekształcenie prawa użytkowania wieczystego we własność nieruchomości może nastąpić jedynie odpłatnie. Dalej organ stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż przedmiotowy operat jest wadliwy. Nie dopatrzono się w nim żadnych uchybień a wycena sporządzona została zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami prawa. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie [...] podtrzymał argumentację odwołania co do zawyżenia wyceny sporządzonej przez biegłego rzeczoznawcę i wskazał, że wadą ustalonej opłaty jest to, iż jest ona naliczona na podstawie ustawy z 2001 roku zaś wniosek o przekształcenie został złożony w dniu [...] roku. Jednocześnie podnosi, iż jest repatriantem z dawnych kresów wschodnich zza Bugu gdzie w 1945 r. utracił x ha własności oraz x m2 nowy dom nie otrzymując nic w zamian dlatego też jego zdaniem Samorząd powinien być dla niego chociażby w niewielkim stopniu przychylny i nie pobierać wygórowanej opłaty. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze z uzasadnieniem jak w rozstrzygnięciu wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę w części należy uznać za uzasadnioną. Zgodnie z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm). Stosownie do art. 3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji. Oznacza to, że sądowa kontrola ostatecznej decyzji administracyjnej polega na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, natomiast względy poza prawne, a więc takie, których nie przewidują przepisy prawa mające zastosowanie w konkretnej sprawie, w toku tej kontroli nie są brane pod uwagę. Konsekwencją sprawowanej przez Sąd funkcji kontrolnej jest brak uprawnienia do wydawania wyroków merytorycznie załatwiających sprawę w zastępstwie właściwych organów administracji tj. do przyznania uprawnień. W przypadku stwierdzenia w wyniku kontroli, że zaskarżona decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, Sąd decyzję taką eliminuje z obrotu prawnego poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności - w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia ( art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przechodząc do oceny zaskarżonych decyzji należy wskazać, że Sąd ocenia, czy wydawane przez organy decyzje zostały wydane zgodnie z przepisami prawa w tym z przepisami procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 kpa obligującym organ administracji do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, art. 10 kpa wyrażającym zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, art. 77 § 1 kpa obligującym organ administracji do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, art. 80 kpa wyrażającym zasadę swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (tj. 1999r. Dz.U. Nr 65, poz.746 ze zm.) osoba, która nabyła własność nieruchomości na podstawie złożonego wniosku o przekształcenie, zobowiązana jest do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi, w tym przypadku gminie Myślibórz, opłaty za przekształcenie tego prawa. Na podstawie art. 4a ww. ustawy, do ustalenia opłaty, o której mowa w art. 4, stosuje się odpowiednio przepisy art. 67 ust. 1, art. 69 oraz art. 70 ust. 2-4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46,poz. 543) Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego jest zatem odpłatne chyba, że osoba ubiegająca się o nabycie własności spełnia przesłanki opisane art. 6 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności. Orzekanie zatem w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności wymaga nie tylko ustalenia uprawnienia do żądania przedmiotowego przekształcenia ale także tego czy przekształcenie to ma charakter odpłaty czy też nieodpłatny. Zgodnie z art 77, art. 80 kpa organ zobowiązany był do wyczerpującego zebrania materiału i rozważenia go w świetle art. 4 czy art. 6 cyt. ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Organ nie może uzasadniać swego rozstrzygnięcia brakiem stosownych dowodów pochodzących od skarżącego i to w sytuacji gdy Ten w swoim piśmie z [...] r. kierowanym do organu pierwszej instancji podnosi, iż "pozostawił mienie za granicą", poinformować skarżącego o jego sytuacji prawnej w świetle przepisów dotyczących mienia pozostawionego poza obecnymi granicami kraju (...) i o ewentualnej możliwości ubiegania się w innym trybie o ekwiwalent umożliwiający zaliczenie na poczet opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W szczególności należało poinformować skarżącego o regulacji ustawy o gospodarce nieruchomościami w tym jej art. 212, aby mając taką wiedzę mógł on dokonać wyboru i zdecydować o treści kierowanego do organu administracji żądania. Orzekające w sprawie organy nie dopełniły tych powinności. Organ obowiązany jest z urzędu, zgodnie z art. 7 kpa, do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zaś w myśl art. 8 kpa - do prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Takiego działania brak jest ze strony organów w niniejszej sprawie. Oznacza to, że zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 9, a także art. 77 § 1 kpa, mającym istotny wpływ na wynik sprawy (patrz: wyrok NSA z 07.01.2000 r. Fakt, że decyzja organu I instancji nie zawierała uzasadnienia faktycznego i prawnego wobec wniosku strony [...] ., a Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając jako organ odwoławczy orzekło o prawidłowości decyzji dotkniętej tym brakiem, wywodząc, że decyzja organu zawiera wymagane uzasadnienie, narusza postanowienia art. 107 § 1 kpa. Nie ustosunkowanie się do podnoszonych w sprawie argumentów co do pozostawienia "mienia za granicą" i skwitowanie ich milczeniem przez organ I instancji a przez organ II instancji stwierdzeniem, że Jak wynika z akt postępowania małżonkowie [...] nie spełniają żadnego z (...) wymogów" art. 6 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, i to w sytuacji, gdy ten sam organ tj. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę przyznaje, że brało pod uwagę jedynie możliwości nieodpłatnego przekształcenia z art. 6 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, bez wskazania tej bezzasadności, narusza przepis w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak jest bowiem w sprawie jakichkolwiek działań organów zmierzających do ustaleń ewentualnego uprawnienia strony do nieodpłatnego przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności. Za nieuzasadnione zaś należy uznać zarzuty skargi co do zastosowanych w sprawie przepisów. Zasadnie organy wskazały, że w dacie złożenia wniosku przez skarżącego tj. [...] . nie obowiązywał przepis art. 5 cyt. ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego, przysługującego osobom fizycznym w prawo własności - Trybunał Konstytucyjny bowiem orzekł dnia 12.04.2000r. ( Sygn. akt TK 128/98) o jego niekonstytucyjności i stracił on moc obowiązującą. Mając powyższe na uwadze należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 200 i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przeć) sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji.