SA/Sz 2365/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka- Kuligowska Sędziowie: Sędzia NSA Henryk Dolecki /spr./ Asesor WSA Arkadiusz Windak Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Frej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2004r. sprawy ze skargi K. H. A., L.M. A., i A. M. A.-O.J i W. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości /. u c h y i a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta [...]z dnia [...]r., Nr [...] II. nie orzeka o wykonaniu zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia[...] . wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209) w zw. żart. 1 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340, Dz.U. z 1957r. Nr.39, poz. 172, Dz.U. z 1969r. Nr 13, poz. 95, Dz.U. z 1998r. Nr 106, poz. 668 oraz art. 104 i 268a Kpa, Przewodniczący Zarządu Miasta [...] odmówił nieodpłatnego nabycia przez K. H. A., L. M. A., A. M. A.-O. oraz W. O prawa własności nieruchomości położonej przy ul. [...]nr [...], w obrębie [...] Pogodno, działki nr[...], o pow. [...]KW Nr [...] W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209), osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 24 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957r. Nr 39, poz. 172, z 1969r. Nr 13, poz. 95 i z 1998r. Nr 106, poz. 668) zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości. Z treści powołanego przepisu wynika, że o rodzaju nieruchomości w stosunku do których przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie ich na własność rozstrzyga dekret z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, Z art. 1 powołanego dekretu wynika, że dotyczy on gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Dekret ten dotyczy zatem tylko takich nieruchomości, które są gospodarstwami rolnymi lub stanowią działki gruntowe i zostały nadane w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska tj. w trybie dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz.279) lub wymienionego dekretu z dnia 6 września 1951r. (art. 1 w związku z 13 i 10 art. dekretu z dnia 6 września 1951r.). W związku z powyższym ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001r. Nr 113, poz. 1209) ma zastosowanie tylko i wyłącznie do takich nieruchomości, które posiadają obecnie charakter rolny lub są zabudowane na cele mieszkaniowe i znajdują się na Obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego Sygn. aktSA/Sz 2365/02 3 Wolnego Miasta Gdańska oraz były nadane w trybie osadnictwa rolniczego i zostały wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951r. jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i następnie zostały oddane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa stała się na podstawie przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. z 1946 r. Nr 13, poz. 87 ze zm.). Ponadto wniosek nie spełnia wymogów art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności (Dz.U. z 2001 r. Nr 13, poz. 1209), ponieważ osoba fizyczna stała się wieczystym użytkownikiem na podstawie aktu notarialnego - umowa [...] z dnia [...]r. Rep."A" Nr [...] W odwołaniu od powyższej decyzji A.A.-O., W. O. L.M A., K. H. A. zakwestionowali przyjętą przez organ wykładnię art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Stwierdzili, że warunki wynikające z tej ustawy spełnił gdyż są użytkownikami wieczystym, ponieważ w dniu[...]. w Państwowym Biurze Notarialnym w [...] została zawarta umowa wieczystego użytkowania przedmiotowej nieruchomości, spisana między Skarbem Pństwa i małżeństwem A. A. i A. A. - akt [...] "A" Nr [...]. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] decyzją z dnia [...]r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, utrzymało w mocy decyzję organu i instancji, podzielając wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko, iż ustawa z 26 lipca 2001 r. ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości, które mają charakter rolny lub zostały zabudowane na cele mieszkaniowe, znajdują się na obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego wolnego Miasta Gdańska oraz były nadane w trybie osadnictwa rolniczego. Przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach aktem notarialnym z dnia[...]. Rep. A nr [...], z którego wynika, że użytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości stali się małżonkowie A. i A.A.. Nieruchomość ta nie została nadana na własność w trybie osadnictwa rolniczego, zatem nie została spełniona jedna z przesłanek bezpłatnego nabycia prawa własności określona w art, 1 ust. cyt. ustawy. Nadto, zdaniem organu, nabycie własności nieruchomości w trybie cyt. ustawy możliwe jest jedynie na rzecz takich osób, które były użytkownikami bądź współużytkownikami wieczystymi zarówno w dniu 26 maja 1990r. jak i w dniu 24 października 2001 r. Skoro dwoje współuczestników wieczystych przedmiotowej nieruchomości Sygn. aktSA/Sz 2365/02 4 L. M. A. i K.H. A. stali się użytkownikami wieczystymi w dniu [...]r. warunku powyższego nie spełniają, ponieważ legitymowali się prawem użytkowania wieczystego tylko w dniu [...] r. Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem K. H. A., L. M. A., A. M. A.-O., W. O. zaskarżyli decyzję ostateczną skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając jej niezgodność z prawem. Zdaniem skarżących, odmowa nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości nie znajduje uzasadnienia w przepisie art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Przepis ten stanowi, że uprawnionymi do uwłaszczenia są użytkownicy wieczyści nieruchomości położonych na obszarach państwa polskiego wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951r., czyli na Ziemiach Odzyskanych. Zatem organy administracji samorządowej błędnie przyjęły, że człon "wymienione w dekrecie" odnosi się nie tyle do określonego terytorium państwa, ale do specyficznej kategorii nieruchomości - gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na Ziemiach Odzyskanych. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/, sprawy, w których skargi zostały wniesione Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/. Skargę uznać należy za zasadną. Skarżący trafnie zwrócili uwagę na błędną wykładnię przez organy obu instancji art. 1 ust.1 ustawy z dnia z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001r. Nr 113, poz. 1209). Przedmiotem sporu jest zakres podmiotowy i przedmiotowy stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych właścicieli nieruchomości. Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał brzmienie następujące: "Osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969r. Nr 13, poz. 95 i z 1998r. Nr 106, poz. 668): 1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, Sygn. akt SA/ Sz 2365/02 5 2/ stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości". Treść przytoczonego wyżej przepisu winna być ustalona przede wszystkim przy zastosowaniu wykładni gramatycznej. Zakres podmiotowy zawartej w tym przepisie regulacji ustalany przy zastosowaniu obowiązujących norm językowych jednoznacznie wskazuje, iż odnosi się on do "osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy /tj. 23.10.2001r./ użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Dalsza część hipotezy tej normy określa jej zakres przedmiotowy przez określenie nieruchomości, których ma dotyczyć, wskazuje, iż ustawodawcy chodzi o nieruchomości położone na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951r. /.../ oraz spełniających dodatkowy warunek tj. 1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne. Nie ulega wątpliwości, iż zapis "wymienionych w dekrecie z 6 września 1951r. /.../ stanowi dookreślenie użytego w tym przepisie sformułowania "obszarów państwa Polskiego...". Nie ma żadnych przesłanek do wniosku, iż odwołanie się w tym przepisie do dekretu z 6 września 1951r. oznacza zawężenie zakresu podmiotowego ustawy do osób, które w trybie tego dekretu zostały uwłaszczone oraz zakresu przedmiotowego do nieruchomości rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego. Byłoby to zresztą niezasadne z punktu widzenia celu ustawy z 26 lipca 2001 r. gdyż dotyczyłaby ona uwłaszczenia osób już uwłaszczonych na podstawie wskazanego dekretu. Ponadto gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić takie dodatkowe ograniczenie uczynniłby to w sposób wyraźny i jednoznaczny. Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia też jego treść po zmianie ustawy z 26 lipca 2001r. dokonanej ustawą z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. Nr 64, poz. 592/. Nadała mu ona następujące brzmienie: "Art. 1.1. Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa * w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego". Nowa regulacja nie odwołuje się już do dekretu z 6 września 1951r., a obejmując swą hipotezą zarówno te same podmioty /osoby fizyczne będące w użytkowaniu wieczystym w okresie od 25 maja 1990r. - 24 października 2001 r,/, jak i przedmiot /nieruchomości zabudowane na cele Sygn. akt SA/ Sz 2365/02 6 mieszkaniowe lub stanowiące nieruchomości rolne/, nie ogranicza już zasięgu stosowania ustawy do terytorium Państwa Polskiego, do którego odnosi się dekret z 6 września 1951r. tak jak to czyniła ustawa z 26 października 2001r., tzn. "Ziem Odzyskanych" Zaskarżona decyzja, odmawiająca skarżącym nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości, której byli użytkownikami wieczystymi w okresie wskazanym ustawą z 26 lipca 2001 r. i na obszarze tzw. Ziem Odzyskanych oparta więc została na błędnej wykładni przepisu art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, a zatem wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego podlega ona uchyleniu. Niezależnie od uznania zasadności zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego Sąd działając na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło również do naruszenia przepisów prawa procesowego, ponieważ organ w swoich rozważaniach pominął całkowicie analizę uprawnień przysługujących jednemu ze skarżących, a mianowicie W. O., który użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości stał się na podstawie umowy o rozszerzeniu wspólności ustawowej, zawartej w [...] w dniu[...] . w formie aktu notarialnego (Repertorium A nr[...], k. [... ]akt. administracyjnych). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien też na nowo ocenić kwestię uprawnień skarżącej A. A. – O., ponieważ jak wynika z zebranych w sprawie dokumentów jest ona jedyną osobą która była użytkownikiem wieczystym nieruchomości w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu 24 października 2001 r., co stanowi jedną z przesłanek ubiegania się przez osoby zainteresowane przekształceniem prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Natomiast wymogu tego nie spełniają pozostali skarżący. Należy zatem rozważyć uprawnienie skarżącej w kontekście sformułowanego w orzecznictwie i literaturze poglądu o niedopuszczalności konstrukcji prawa użytkowania wieczystego na gruncie stanowiącym współwłasność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i osoby fizycznej (zob. uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 23 IX 1993r.,MI CZP 81/93, OSNCP 1994, nr 2 poz. 27; wyrok NSA z dnia 12 I 1988r., ISA 476/87, ONSA 1988, nr 1, poz. 26). Taka właśnie sytuacja powstałaby gdyby uprawnienie o którego realizację ubiega się skarżąca zostało przez organ uwzględnione. W związku z tym mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lita oraz lit.c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.