SA/Sz 2454/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda Sędziowie: Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder /spr./ Sędzia NSA Stefan Kłosowski Protokolant st.sekr. sąd. Małgorzata Frej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2004r. sprawy ze skargi A.S. i D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości /. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta [...] z dnia [...]r. Nr[...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Przewodniczący Zarządu Miasta [...] na podstawie art 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209 ze zmianami) odmówił H. P., M. K., i R. P. oraz D. P. i A. S. nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w obrębie[...], oznaczonej nr działki [...] pow. [...] m2. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że zgodnie z art. 1ust. 1 powołanej wyżej ustawy, o rodzaju nieruchomości w stosunku do których przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie ich na własność rozstrzyga dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zmianami). Dekret ten dotyczy tylko takich nieruchomości, które są gospodarstwami rolnymi lub stanowią działki gruntowe i zostały nadane w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska w trybie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 79 ze zmianami). Organ I instancji stwierdził również, że ustawa z 26 lipca 2001 r. ma zastosowanie do takich nieruchomości, które posiadają obecnie charakter rolny lub są zabudowane na cele mieszkaniowe i znajdują się na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego a następnie zostały przekazane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że umowa o ustanowienie użytkowania wieczystego i sprzedaży nieruchomości przy ul.10 w [...] została zawarta z H. i H. P.do [...] oraz D. i Z.P. do [...] części w dniu [...] r. M. K. i R. P.są następcami prawnymi H. P., natomiast A. S. jest następcą prawnym Z.P. Od decyzji organu I instancji odwołanie o Samorządowego Kolegium Odwoławczego w wniosły A.S. i D.P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzją z dnia r. Nr [..]utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ma zastosowanie tylko i wyłącznie do takich nieruchomości, które posiadają charakter rolny lub są zabudowane na cele mieszkaniowe oraz znajdują się na obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego Wolnego Miasta Gdańska, były nadane w rybie osadnictwa rolniczego, zostały wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na Obszarze Ziem Odzyskanych, jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego następnie zostały oddane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. Skoro zdaniem Kolegium działka przy ul. [...]w [...]nie była przedmiotem nabycia w trybie przepisów o osadnictwie rolniczym i nie stanowi nieruchomości wymienionej w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. A.S. oraz D. P. nie mogą skorzystać z przywileju jaki daje ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. w postaci nieodpłatnego nabycia nieruchomości będącej w użytkowaniu wieczystym. Nadto organ odwoławczy stwierdził, że interpretacja ustawy wskazująca na zakres terytorialny jej stosowania narusza konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa ./ Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie wniosły A.S. i D.P.. Skarżące nie zgadzają się z dokonaną przez organy orzekające w sprawie interpretacją przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. W ocenie skarżących ustawodawca w powołanej wyżej ustawie nie miał zamiaru ograniczać jej stosowania do osób, które są użytkownikami wieczystymi nieruchomości wyznaczonych w dekrecie, tj. gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych, ponieważ osoby, o których mowa w dekrecie i które nie nabyły do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu na własność gospodarstw stają się z mocy prawa właścicielami. Nie ma zatem potrzeby stosowania art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. Zasada powyższa odnosi się również do działek gruntowych, a tylko w szczególnych przypadkach, np. w razie śmierci osadnika, który nie miał spadkobierców testamentowych i ustawowych , takie gospodarstwa dziedziczyłby Skarb Państwa ustanawiając następnie prawo użytkowania wieczystego na tym gruncie. Zdaniem skarżących, odwołanie się w ustawie o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości do dekretu z 6 września 1951 r. ma na celu wskazanie jedynie zasięgu terytorialnego obowiązywania ustawy. A.S. i D. P. powołują się w skardze na opinię A. C., pracownika naukowego Uniwersytetu Wrocławskiego. Skarżące podnoszą również, że organy orzekające w sprawie winny traktować je jako następców prawnych użytkownika wieczystego ustanowionych działem spadku i zniesieniem współwłasności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Z mocy art. 85 i art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271), w miejsce Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie utworzony został z dniem 1 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w sprawach, w których postępowanie nie zostało zakończone. Skarga A.S. i D. P. jest zasadna, czego dowiodła sądowa kontrola zaskarżonej decyzji ostatecznej dokonana na podstawie kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Skarżące trafnie zwróciły uwagę na błędną wykładnię przez organy obu instancji art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209 ze zmianami). Przedmiotem sporu jest zakres podmiotowy i przedmiotowy stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych właścicieli nieruchomości. Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał brzmienie następujące: "Osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668): 1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości". Treść przytoczonego wyżej przepisu winna być ustalona przede wszystkim przy zastosowaniu wykładni gramatycznej. Zakres podmiotowy zawartej w tym przepisie regulacji ustalany przy zastosowaniu obowiązujących norm językowych jednoznacznie wskazuje, iż odnosi się on do "osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy /tj. 23.10.2001 r./ użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Dalsza część hipotezy tej normy określa jej zakres przedmiotowy przez określenie obszaru, których ma dotyczyć, wskazując, iż ustawodawcy chodzi o nieruchomości położone na obszarach Państwa Polskiego, wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. /.../ oraz spełniające dodatkowy warunek tj. 1) zabudowane na cele mieszkaniowe, 2) stanowiące nieruchomości rolne. Nie ulega wątpliwości, iż zapis "wymienionych w dekrecie z 6 września 1951 r. /.../ stanowi dookreślenie użytego w tym przepisie sformułowania "obszarów Państwa Polskiego...". Dlatego nie przekonuje wniosek, że odwołanie się w tym przepisie do dekretu z 6 września 1951r. oznacza zawężenie zakresu podmiotowego ustawy do osób, które w trybie tego dekretu zostały uwłaszczone oraz zakresu przedmiotowego do nieruchomości rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego. Byłoby to zresztą chybione z punktu widzenia celu ustawy z 26 lipca 2001 r., gdyż przy takiej interpretacji ustawa dotyczyłaby uwłaszczenia osób już uwłaszczonych na podstawie w/w dekretu. Ponadto, gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić takie dodatkowe ograniczenie, uczynniłby to w sposób wyraźny i jednoznaczny. Powyższe rozumowanie Sądu wspiera treść tego przepisu po zmianie ustawy z 26 lipca 2001 r. dokonanej ustawą z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. Nr 64, poz. 592/w brzmieniu: "Art. 1.1. Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. 2. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust 1. 3. Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego". Nowa regulacja nie odwołuje się już do dekretu z 6 września 1951r., a obejmując swą hipotezą zarówno te same podmioty (osoby fizyczne będące w użytkowaniu wieczystym w okresie od 25 maja 1990r. - 24 października 2001 r.), jak i przedmiot (nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe lub stanowiące nieruchomości rolne), nie ogranicza już natomiast zasięgu stosowania ustawy do terytorium Państwa Polskiego, do którego odnosi się dekret z 6 września 1951r. tak jak to czyniła ustawa z 26 października 2001 r., tzn. "Ziem Odzyskanych". Zaskarżona decyzja, odmawiająca skarżącym nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości, której są użytkownikami wieczystymi, oparta więc została na błędnej wykładni przepisu art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, a zatem wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i dlatego też, podlega ona uchyleniu zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zmianami). Kwestia następstwa prawnego podnoszona w skardze nie była rozpatrywana ani to w decyzji organu I, ani II instancji ze względu na to, że organy orzekające w sprawie skupiły się na interpretacji art. 1 ust. 1 powołanej wyżej ustawy. Organy administracji publicznej ponownie rozstrzygając sprawę dokonają ustaleń na okoliczność następstwa prawnego skarżących i w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy wydadzą rozstrzygnięcie w sprawie. Orzeczenie w pkt 2 wynika z regulacji zawartej w art. 152 powołanej powyżej ustawy.