SA/Sz 2558/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda Sędziowie: Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder /spr./ Sędzia NSA Stefan Kłosowski Protokolant st.sekr. sąd. Małgorzata Frej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16września 2004r, sprawy ze skargi M. D. i B. i B.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości /. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta [...] z dnia [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją z dnia [...] Przewodniczący Zarządu Miasta [...] na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości(Dz.U. Nr 113, poz. 1209 ze zmianami) odmówił M.D. oraz B. i B. W. nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości położonej w [...], obręb [...], oznaczonej numerem [...] o powierzchni [...] m2. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że zgodnie z art. 1ust. 1 powołanej wyżej ustawy, o rodzaju nieruchomości w stosunku do których przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie ich na własność rozstrzyga dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zmianami). Dekret ten dotyczy tylko takich nieruchomości, które są gospodarstwami rolnymi lub stanowią działki gruntowe i zostały nadane w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska w trybie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 79 ze zmianami). Organ I instancji stwierdził również, że ustawa z 26 lipca 2001 r. ma zastosowanie do takich nieruchomości, które posiadają obecnie charakter rolny lub są zabudowane na cele mieszkaniowe i znajdują się na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego a następnie zostały przekazane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż umowa o ustanowienie użytkowania wieczystego i sprzedaży nieruchomości przy ul. [...] na rzecz J.D. i M.D. została zawarta w dniu [...] r., natomiast po śmierci J.D. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] r. - sygn. akt IV Ns 1267/75 oraz zawartej w dniu [...] r. pomiędzy spadkobiercami umowy darowizny, użytkownikami wieczystymi nieruchomości stali się M.D. oraz B. i B.W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania M.D.oraz B. i B.W. utrzymało w mocy decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta [...] z dnia [...]r. w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości. Zdaniem organu odwoławczego ustawa z dnia [...] r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ma zastosowanie tylko i wyłącznie do takich nieruchomości, które posiadają charakter rolny lub są zabudowane na cele mieszkaniowe oraz znajdują się na obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego Wolnego Miasta Gdańska, były nadane w rybie osadnictwa rolniczego, zostały wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na Obszarze Ziem Odzyskanych, jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego następnie zostały oddane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. Skoro zdaniem Kolegium działka przy ul. [...] nie była przedmiotem nabycia w trybie przepisów o osadnictwie rolniczym i nie stanowi nieruchomości wymienionej w dekrecie z dnia 6 września 1951 r., M.D. oraz małżonkowie W. nie mogą skorzystać z przywileju jaki daje ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. w postaci nieodpłatnego nabycia nieruchomości będącej w użytkowaniu wieczystym. Nadto organ odwoławczy stwierdził, że interpretacja ustawy wskazująca na zakres terytorialny jej stosowania narusza konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w [...] M.D. oraz B. i B.W. nie zgadzają się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Zdaniem skarżących art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. w części odnoszącej się do określenia jakie nieruchomości podlegają nieodpłatnemu uwłaszczeniu na rzecz ich wieczystych użytkowników stanowi, że preferencyjne warunki dotyczą :"nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na Obszarze Ziem Odzyskanych..". Na gruncie języka polskiego oraz zasad legislacji jakimi posługuje się ustawodawca, sformułowanie "wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. /.../ odnosi się wyłącznie do określenia obszarów Państwa Polskiego (tj. obecnych ziem zachodnich, północnych, uzyskanych w wyniku zamiany granic Rzeczypospolitej po II wojnie światowej).Zgodnie z zasadami wykładni gramatycznej, sformułowanie to należy traktować nie inaczej jak tylko dookreślenie obszarów Państwa Polskiego, na których położone nieruchomości mogą być nieodpłatnie przekazane dotychczasowym użytkownikom wieczystym na własność. Tymczasem organy administracji samorządowej błędnie przyjęły, że człon: "wymienionych w dekrecie..." odnosi się nie tylko do określonego terytorium Państwa Polskiego, ale i do specyficznej kategorii nieruchomości- gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na Ziemiach Odzyskanych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Z mocy art. 85 i art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271), w miejsce Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie utworzony został z dniem 1 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w sprawach, w których postępowanie nie zostało zakończone. Skarga M. D. oraz B. i B. W. jest zasadna, czego dowiodła sądowa kontrola zaskarżonej decyzji ostatecznej dokonana na podstawie kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Skarżący trafnie zwrócili uwagę na błędną wykładnię przez organy obu instancji art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209 ze zmianami). Przedmiotem sporu jest zakres podmiotowy i przedmiotowy stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych właścicieli nieruchomości. Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał brzmienie następujące: "Osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668): 1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości". Treść przytoczonego wyżej przepisu winna być ustalona przede wszystkim przy zastosowaniu wykładni gramatycznej. Zakres podmiotowy zawartej w tym przepisie regulacji ustalany przy zastosowaniu obowiązujących norm językowych jednoznacznie wskazuje, iż odnosi się on do "osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy /tj. 23.10.2001 r./ użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Dalsza część hipotezy tej normy określa jej zakres przedmiotowy przez określenie obszaru, których ma dotyczyć, wskazując, iż ustawodawcy chodzi o nieruchomości położone na obszarach Państwa Polskiego, wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951r. /.../ oraz spełniające dodatkowy warunek tj. 1) zabudowane na cele mieszkaniowe, 2) stanowiące nieruchomości rolne. Nie ulega wątpliwości, iż zapis "wymienionych w dekrecie z 6 września 1951 r. /.../ stanowi dookreślenie użytego w tym przepisie sformułowania "obszarów Państwa Polskiego...". Dlatego nie przekonuje wniosek, że odwołanie się w tym przepisie do dekretu z 6 września 1951 r. oznacza zawężenie zakresu podmiotowego ustawy do osób, które w trybie tego dekretu zostały uwłaszczone oraz zakresu przedmiotowego do nieruchomości rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego. Byłoby to zresztą chybione z punktu widzenia celu ustawy z 26 lipca 2001 r., gdyż przy takiej interpretacji ustawa dotyczyłaby uwłaszczenia osób już uwłaszczonych na podstawie w/w dekretu. Ponadto, gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić takie dodatkowe ograniczenie, uczynniłby to w sposób wyraźny i jednoznaczny. Powyższe rozumowanie Sądu wspiera treść tego przepisu po zmianie ustawy z 26 lipca 2001 r. dokonanej ustawą z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. Nr 64, poz. 592/ w brzmieniu: "Art. 1.1. Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego". Nowa regulacja nie odwołuje się już do dekretu z 6 września 1951r., a obejmując swą hipotezą zarówno te same podmioty (osoby fizyczne będące w użytkowaniu wieczystym w okresie od 25 maja 1990r. - 24 października 2001 r.), jak i przedmiot (nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe lub stanowiące nieruchomości rolne), nie ogranicza już natomiast zasięgu stosowania ustawy do terytorium Państwa Polskiego, do którego odnosi się dekret z 6 września 1951 r. tak jak to czyniła ustawa z 26 października 2001 r., tzn. "Ziem Odzyskanych". Zaskarżona decyzja, odmawiająca skarżącym nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości, której są użytkownikami wieczystymi, oparta więc została na błędnej wykładni przepisu art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, a zatem wydana została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i dlatego też, podlega ona uchyleniu zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zmianami). Orzeczenie w pkt 2 wynika z regulacji zawartej w art. 152 powołanej wyżej ustawy.