SA/Sz 259/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Gebel /spr./ Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk–Meder Protokolant Robert Rozbicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2004r. sprawy ze skargi M. D., B. D., M. B. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przejęcia na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego samowolnie opuszczonego przez spadkobierców hipotecznego właściciela I. u c h y l a zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...]r. Nr [...] oraz decyzją Wojewody z dnia [...]r. nr [...] II. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] r. numer [...] Starosta po wznowieniu postępowania na wniosek M, B, B. D, i M, D. - wydaną na podstawie art.151 § 1 pkt 1 oraz art.145 § 1 pkt 4 Kpa - odmówił uchylenia decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] r. numer [...] w sprawie przejęcia na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego samowolnie opuszczonego przez spadkobierców hipotecznego właściciela. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że spadkobiercy A. i M. D. pismem z dnia [...] r. wystąpili do Starosty z wnioskiem o zwrot gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami o ogólnej powierzchni [...] ha, będącego uprzednio własnością A. i M. D, przejętego następnie na własność Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu spraw związanych z osadnictwem rolnym ( Dz.U. Nr 32, poz.161 ) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych ( Dz.U. Nr 39, poz.19 ), na podstawie decyzji z dnia [...] r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej . W uzasadnieniu żądania zwrotu gospodarstwa, wnioskodawcy wskazywali, że żyjąca wówczas ich matka A. D. prowadziła gospodarstwo po śmierci męża M. D, a ponadto, że ani ich matka ani oni, nie byli powiadomieni o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sprawie przejęcia gospodarstwa i w nim nie uczestniczyli. Rozpatrujący sprawę Starosta, decyzją z dnia [...] r. numer [...] wydaną na podstawie przepisów dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem ( Dz.U z 1959 r. Nr 14, poz.78 z późn.zm. ), odmówił zwrotu przedmiotowego gospodarstwa. Decyzja została zaskarżona przez wnioskodawców i w następstwie rozpatrzenia odwołania Wojewoda uchylił ją i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W decyzji organ odwoławczy wskazał na zaistniałe uchybienia w toku prowadzonego postępowania w celu przejęcia gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa, a w szczególności na brak dowodu doręczenia przedmiotowej decyzji matce wnioskodawców i samym wnioskodawcom, co mogło ich pozbawić możliwości poddania weryfikacji wydanej decyzji w toku postępowania administracyjnego. W kolejnym postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym po uchyleniu przez Wojewodę decyzji Starosty , rozpatrujący sprawę Starosta uznał, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie jest ocena prawidłowości stosowania przepisów prawa związanych z przejęciem gospodarstwa na Skarb Państwa, a ocena prawidłowości samego postępowania administracyjnego. Natomiast z materialnoprawnego punktu widzenia, przedmiotem postępowania podjętego po ewentualnym wznowieniu postępowania powinna być ocena zasadności przejęcia gospodarstwa rolnego. W związku z tym właściwym stało się rozpatrzenie sprawy wznowienia zakończonego postępowania administracyjnego na podstawie art.145 § 1 pkt 4 Kpa, który powiada, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Pismem z dnia [...] r. Starosta pouczył wnioskodawców, o możliwości wznowienia postępowania w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa. Wnioskodawcy pismem z dnia [...] r. wystąpili o wznowienie postępowania w sprawie przejęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego, ze względu na pozbawienie ich możliwości uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem decyzji o przejęciu tego gospodarstwa. Starosta Świdwiński po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] r. numer [...] uznał, iż brak jest przesłanki dla dopuszczalności wznowienia postępowania i odmówił wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie. Organ wskazał, że formalnym warunkiem wznowienia postępowania ze względu na podstawę określoną w art.145 § 1 pkt 4 Kpa, jest to by podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione w terminie jednego miesiąca, od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji, która zakończyła postępowanie mające być wznowione – jak to wynika z art.148 § 1 Kpa. We wniosku o wznowienie postępowania nie wykazano by został spełniony ten warunek. Wnioskodawcy bowiem nie określili w jakiej dacie dowiedzieli się o wydaniu decyzji z [...] r., przy czym podkreślając, iż nie wiedzieli że gospodarstwo rolne ich rodziców przeszło na Skarb Państwa, równocześnie przypuszczali, że gospodarstwo jest w gestii gminy, ponieważ pracownicy gminy uprawiali ziemię należącą do gospodarstwa. W następstwie odwołania się wnioskodawców od decyzji Starosty Wojewoda decyzją [...] r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż zgodnie z art.148 § 2 Kpa, podanie o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art.145 § 1 pkt 4 Kpa, należy złożyć w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Z treści wniosku skarżących wynika, że o przejęciu gospodarstwa ich rodziców na Skarb Państwa, a więc i decyzji kończącej postępowanie administracyjne w tej sprawie dowiedzieli się wtedy, kiedy zwrócili się do Urzędu Gminy . Nie podali jednak ani daty swego wystąpienia ani daty otrzymania informacji w tej sprawie. Zaraz potem, jak pisali, wystąpili do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po rodzicach. Znajdujące się w aktach sprawy postanowienie Sądu Rejonowego w sprawie nabycia spadku po zmarłych rodzicach skarżących, M. i A. D, nosi datę [...] r. W świetle powyższego należy przyjąć, że skarżący dowiedzieli się o przedmiotowej decyzji co najmniej przed dniem [...] r., natomiast z wnioskiem o zwrot gospodarstwa ( wniosek ten mógłby być potraktowany jako podanie o wznowienie postępowania ) skarżący wystąpili do Starosty w dniu [...] r., a więc po wymaganym terminie. Okoliczność ta skutkuje odmową wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Niezachowanie przez stronę terminu nie przesądza jednak kwestii wznowienia postępowania w ogóle. Jeżeli bowiem organ stwierdzi istnienie którejkolwiek z przyczyn uzasadniających wznowienie postępowania, obowiązany jest wznowić postępowanie z urzędu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że okoliczności przejęcia przedmiotowego gospodarstwa jako samowolnie opuszczonego nie są jasne. W sporządzonym w toku postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia gospodarstwa, protokole z przeprowadzonej w dniu [...] r. wizji lokalnej określa się, że gospodarstwo zostało samowolnie opuszczone w [...] r. a budynki są wolne i ulegają dewastacji. Skarżący zaś twierdzą, że w gospodarstwie mieszkała ich matka, A. D. z synami, na dowód czego wskazują na znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Urzędu Gminy z dnia [...] r. potwierdzające ich meldunek. Z tych względów, przedstawione wyżej okoliczności, które noszą cechy nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, a nie znanych organowi, który wydał decyzję – mogą stanowić określoną w art.145 § 1 pkt 5 Kpa przyczynę wznowienia postępowania administracyjnego z urzędu i z tych względów zaskarżoną decyzję należało uchylić. W tej sytuacji Starosta wznowił postępowanie administracyjne celem zbadania przyczyn wznowienia i co do istoty rozstrzygnięcia. Organ stwierdził, że przedmiotem postępowania jest ocena zasadności twierdzenia, iż spadkodawca A. D, a następnie jej spadkobiercy – wnioskodawcy w niniejszej sprawie – bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa oraz ocena, czy decyzja ta była zgodna z wymienionymi przepisami prawa. W toku prowadzonego po wznowieniu postępowania administracyjnego, po uwzględnieniu wyników rozprawy administracyjnej, nie zostało wykazane, że A. D. ze względu na błędy w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, została nie ze swojej winy pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu ( art.145 § 1 pkt 4 Kpa) oraz że nie zostały potwierdzone w sposób nie budzący wątpliwości okoliczności zamieszkiwania oraz użytkowania przez A. D. oraz jej spadkobierców tego gospodarstwa. Z zebranych w sprawie dokumentów oraz z wyników postępowania administracyjnego wynika, że gospodarstwo rolne zostało opuszczone w [...] r. A. D. po śmierci męża ( [...] r. ) w rzeczywistości nie zamieszkiwała w gospodarstwie i nie gospodarowała na nim. Okoliczność ta została ustalona w protokole z przeprowadzonej wizji lokalnej w opuszczonym gospodarstwie rolnym z dnia [...] r. oraz w protokole zniszczeń w opuszczonym gospodarstwie rolnym z dnia [...] r. Organ orzekający w [...] r. o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa rolnego doręczał stronie tego postępowania zarówno protokoły z dokonanych czynności oceniających sytuację faktyczną zastaną w przedmiotowym gospodarstwie, jak i decyzje kończące to postępowanie. A. D. nie skorzystała z możliwości zaskarżenia decyzji, ani też do chwili swojej śmierci ( [...] r. ) nie podejmowała żadnych czynności zmierzających do podważenia decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa. Dokonując oceny decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego w świetle przepisów na podstawie których wydana została decyzja o przejęciu, Starosta uznał, że zostały spełnione wszystkie przesłanki umożliwiające takie przejęcie, a mianowicie: w gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, gospodarstwo to nie było w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Z wyjaśnień wnioskodawców wynika, że wszystkie dzieci A. D. prowadziły osobne gospodarstwa i zamieszkiwały osobno. A. D. do [...] r. nie miała prawa gospodarzyć, gdyż Urząd Gminy rozdał ziemie obcym ludziom, a ponadto często chorowała i opuszczała dom, mieszkając u synów. W tym stanie faktycznym organ I instancji stwierdził, że wnioskodawcy nie przedstawili dowodów by wykazać, że ich matka lub oni sami zamieszkiwali nieprzerwanie w przedmiotowym gospodarstwie i że gospodarstwo to było uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym. Wnioskodawcy nie wykazali również, że gospodarstwo było oddane do użytkowania innym osobom. Wskazane przez wnioskodawców środki dowodowe oraz dokumenty zebrane w aktach sprawy, Starosta uznał, za niepodważające ustaleń faktycznych objętych czynnościami poprzedzającymi wydanie decyzji z dnia [...] r. Od decyzji tej M. B. M. D. oraz B. D. odwołali się do Wojewody podnosząc, że przedstawili wystarczająco dużo dokumentów, które wskazują na to, że gospodarstwo nie było samowolnie opuszczone, a oprócz tego oni jako spadkobiercy nie uczestniczyli - bo nie byli powiadomieni – w postępowaniu administracyjnym dotyczącym przejęcia przedmiotowego gospodarstwa na Skarb Państwa. Decyzją z dnia [...] r. numer [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy rozpatrując przedstawione fakty stwierdził, że decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z przepisami Kpa. Wznowienie postępowania administracyjnego przez Starostę oraz przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem spadkobierców i świadków nie wniosło nowych dowodów w sprawie. Powyższa decyzja została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy przez M. B, M. D. oraz B. D. Skarżący podnieśli, że oni jako spadkobiercy po ojcu M. D. nie zostali powiadomieni, że toczy się postępowanie w przedmiocie przejęcia gospodarstwa. Matka była zaś osobą niepiśmienną. Mieszkała w gospodarstwie do chwili śmierci w roku [...] i była tam zameldowana. Gospodarstwo nie było więc opuszczone, gdyż matka tam mieszkała, a wyjeżdżała tylko na pewien czas, gdyż często chorowała. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny , zważył, co następuje: Z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny . Sprawy, w których skargi zostały wniesione przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ośrodek Zamiejscowy i postępowanie nie zostało zakończone, na podstawie art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1271, Nr 240, poz.2052 ), podlegają rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270, z 2004 r. Nr 162, poz.1692 ) ). Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd właściwy jest do kontroli decyzji administracyjnych tylko w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Tak więc uchylenie decyzji administracyjnych przez Sąd następuje w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia w postępowaniu administracyjnym wystąpiły i w związku z tym skarga została uwzględniona, choć z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie bowiem z art.134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Słusznie organ odwoławczy ustalił w decyzji z dnia [...] r., że pismo skarżących z dnia [...] r. można uznać za wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną o przejęciu na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości [...]. Tak w tym wniosku, jak i we wszystkich pozostałych swoich pismach skarżący podnosili, iż nie brali udziału w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji z dnia [...] r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa, jak również, że matka była osobą niepiśmienną i nie ona pokwitowała odbiór tej decyzji oraz, iż zamieszkiwała w przedmiotowym gospodarstwie aż do chwili śmierci na dowód czego przedstawili nowe dowody – akt zgonu A. D. i zaświadczenie o jej zameldowaniu pod adresem gospodarstwa. Wymienione wnioski skarżących powinny zostać rozpatrzone przez organy administracji publicznej, a skoro skarżący doprecyzowali, iż rozpatrzenie ich wniosków ma nastąpić w trybie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] r. – powinny zostać rozpatrzone właśnie w tym trybie. Zgodnie z art.145 § 1 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli: 1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa, 3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27, 4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję, 6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu, 7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji, 8) decyzją została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W trybie przepisów rozdziału 12 działu II Kpa organy winny przeprowadzić stosowne postępowanie i zająć stanowisko odnośnie obu przesłanek. Tymczasem Starosta postanowieniem z dnia [...] r. numer [...] wznowił postępowanie administracyjne na podstawie art.145 § 1 i art.149 § 1 Kpa nie podając czy wznowienie następuje z urzędu, czy też na wniosek strony, a także nie wymieniając przesłanek uzasadniających wznowienie. Następnie w decyzji z dnia [...] r. organ obszernie przestawił dotychczasowy przebieg postępowania dotyczącego rozpatrzenia wniosku skarżących z dnia [...] r. oraz ustalenia dokonane w trakcie postępowania administracyjnego dokonane po wznowieniu postępowania, a następnie stwierdził, że nie zostało wykazane, że A. D. ze względu na błędy w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, została nie ze swojej winy pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu ( art.145 § 1 pkt 4 Kpa) oraz że nie zostały potwierdzone w sposób nie budzący wątpliwości okoliczności zamieszkiwania oraz użytkowania przez A. D. oraz jej spadkobierców tego gospodarstwa. Organ nie ustosunkował się w najmniejszym stopniu do przesłanki podnoszonej przez skarżących, iż to oni jako spadkobiercy M. D. nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym. Ponadto organ I instancji nie sprecyzował w decyzji która przesłanka, wynikająca z art. 145 § 1 Kpa, stanowiła podstawę do zbadania prawidłowości decyzji ostatecznej o przejęciu gospodarstwa na Skarb Państwa. Organ odwoławczy utrzymał w mocy niniejszą decyzję w całości podtrzymując stanowisko organu I instancji. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem art. 147, 149 oraz 145 § 1 Kpa, a także art.7, 8 i107 § 3 Kpa. Zgodnie z art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sad stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Uchylając na tej podstawie decyzję Wojewody z dnia [...] r. numer [...] Sąd uznał, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem art.138 § 2 Kpa. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika bowiem, że w całości zgadza się on ze stanowiskiem organu I instancji zawartym w badanej w trybie odwoławczym decyzji z dnia [...] r. tylko uważa, że postępowanie wznowieniowe należy przeprowadzić także w zakresie zbadania wystąpienia przesłanki z art.145 § 1 pkt 5 Kpa. Biorąc pod uwagę fakt, że decyzja Starosty została wydana w pierwszej fazie rozpatrywania podania o wznowienie postępowania, gdzie organ bada - oprócz dopuszczalności wznowienia z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych - kwestię zachowania jednomiesięcznego terminu (art. 148 Kpa), brak było podstaw do zastosowania art.138 § 2 Kpa, gdyż rozpoznanie wniosku w zakresie przesłanki z art.145 § 1 pkt 5 Kpa winno nastąpić w odrębnym postępowaniu. W tym stanie rzeczy na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. ) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, uznając iż wskazane powyżej naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzekł jak w sentencji.