SA/Sz 2822/02

Dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA M. D. (spr.) Sędzia WSA A. P. Asesor WSA K. M. Protokolant st.sekr. G. P. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] r. sprawy ze skargi C.- Spółka z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] r. Nr [..] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji I. u c h y l a zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] r. nr [...] II. z a s ą d z a od Dyrektora Izby Celnej w S. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją z dnia [..] r., Nr [...], wydaną z po-wołaniem się na przepisy art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w związku z art. 2621 § 1 i art. 2652 pkt 2 ustawy z dnia 9.01.1997 r. - Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej w S. orzekł o utrzymaniu w mocy swej decyzji z dnia [...] r., Nr [...], odmawiającej Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością "C." z siedzibą w S. wszczęcia postę-powania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia [...] r., Nr [...] W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji podano, że jednolitym dokumentem administracyjnym SAD nr [...] z dnia [...] r. zgłoszono do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym m.in. towar określany jako masy uszczelniające, który zgodnie z wnioskiem importera zaklasyfikowany został do pozycji 321410100 Taryfy celnej. Po prze-prowadzeniu kontroli zgłoszenia celnego organ celny pierwszej instancji uznał je decyzją z dnia [...]r. za nieprawidłowe w części dotyczącej klasyfikacji towaru w poz. 3, klasyfikując ten towar jako wypełniacze malarskie do pozycji 321410900. Od decyzji tej wniesione zostało przez importera odwołanie z wnioskiem o jej uchylenie i umorzenie postępowania względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Po rozpatrzeniu sprawy na skutek tego odwołania, Prezes Głównego Urzędu Ceł w W. wydał w dniu [...] r. decyzję, którą zaskarżone odwołaniem rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji utrzymał w mocy. Wniesiona przez stronę do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga na decyzję ostateczną odrzucona została postanowieniem z dnia 3.07.2002 r. (Sygn. akt SA/Sz. 475/02) z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia. Wskazano dalej w uzasadnieniu omawianej decyzji, że pismem z dnia [...] r. pełnomocnik importera złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z [...] r. Rozpatrując ten wniosek Dyrektor Izby Celnej w S. decyzją z dnia [...] r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, wskazując w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, iż odmowa ta wynika z dyspozycji przepisu art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, wedle którego organ celny odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decy-zji, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego. W dniu [...] r. pełnomocnik strony złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając decy-zji z dnia [...] r. niewłaściwe zastosowanie wskazanego w niej przepisu art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego do zdarzenia zaszłego przez dniem wejścia tego przepisu w życie, wnosząc jednocześnie o zmianę tej decyzji. Wynika dalej z uzasadnienia wskazanej na wstępie decyzji, że rozpatrując ponownie sprawę na skutek żądania strony Dyrektor Izby Celnej w S. nie znalazł podstaw do zmiany swego stanowiska w kwestii możliwości wszczęcia postę-powania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z [...] r. Podkreślił on, że stosownie do przepisu art. 262 Kodeksu celnego do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podat-kowej z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego, co ozna-cza, iż przepisy Ordynacji podatkowej w postępowaniu celnym stosowane są jedynie w sytuacji, gdy dane zagadnienie nie zostało uregulowane w Kodeksie celnym. Takim przepisem odmiennie od Ordynacji podatkowej regulującym postępowanie celne jest przepis art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, który określa sposób postępowania organu celnego w zakresie dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Wynikająca z tego przepisu norma obowiązuje od dnia 21.05.1999 r., t.j. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 10.04.1999 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny (Dz.U. Nr 40, poz. 402) i ma zastosowanie do postępowań wszczętych po dniu 21.05.1999 r., stanowiąc, iż nie wszczyna się lub odmawia się wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli upłynęły trzy lata od dnia powstania długu celnego. Skoro zatem w rozpatrywanej sprawie pełnomocnik strony wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej zawarł w piśmie z dnia [...] r., to podjęte decyzją z dnia [...] r. rozstrzygnięcie o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest zgodne z dyspozycją przepisu art. 2652 Kodeksu celnego, stwierdził na koniec uzasadnienia swej decyzji Dyrektor Izby Celnej w S. Powyższa decyzja zaskarżona została przez pełnomocnika Spółki z o.o. "C." z siedzibą w S. do Naczelnego Sądu Administracyj-nego - Ośrodek Zamiejscowy w S. z powodu jej niezgodności z prawem. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji skarżący zarzuca naruszenie przy jej wydaniu przepisów art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 121 i art. 124 Ordynacji podatkowej poprzez brak ustosunkowania się do podniesionych przez stronę w odwołaniu twierdzeń istotnych dla sposobu załatwienia sprawy, nieuw-zględnienie zasady "poszanowania interesów strony w ich toku", zastosowanie normy art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego "w odniesieniu do faktu zaszłego przed wejściem w życie tego przepisu". Zarzuca skarżący również naruszenie przepisów art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego poprzez zastosowanie w sprawie przepisu art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego w sytuacji pozba-wiającej stronę możliwości żądania stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej uznającej dokonane zgłoszenie celne za nieprawidłowe. Z obszernego uzasadnienia skargi wynika, że u jej podstaw legło zapatrywanie, iż wykładnia zastosowanych w sprawie przepisów prawa prowadzi do wniosku, że obowiązująca od dnia 21.05.1999 r. norma art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, wyłączająca możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie trzech lat od dnia powstania długu celnego, nie znajduje zastosowania w sprawach, w których zgłoszenia celne przyjęte zostały przez organ celny przed tą datą. Brak odniesienia się organu odwoławczego do tego zapatrywania, zaprezentowanego przez stronę już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uważa skarżący za istotne naruszenie przepisów postępowania. Podstaw swego zapatrywania co do nie- działania wstecz przepisu art. 2652 Kodeksu celnego skarżący upatruje w normie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i w wywiedzionej z niej zasadzie ochrony praw słusznie nabytych. Wskazując na brak przepisów przejściowych w ustawie z dnia 10.04.1999 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny, skarżący wywodzi, iż zasto-sowanie wprowadzonej tą ustawą normy art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego do spraw, w których zgłoszenie celne zostało złożone przed wejściem w życie tego przepisu, a decyzja ostateczna weryfikująca to zgłoszenie celne doręczona została już po upływie trzech lat, pozbawia stronę możliwości wzruszenia ostatecznej decyzji w nadzwyczajnym trybie administracyjnym jakim jest stwierdzenie jej nieważności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w S. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznał, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administra-cyjnych oraz ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271), sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakoń-czone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyj-nymi. Istota występującego w rozpatrywanej sprawie sporu, będącego sporem o do-puszczalność wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecz-nej, doręczonej stronie w [...] roku i uznającej za nieprawidłowe zgłoszenie celne z dnia [...] r. przyjęte w procedurze dopuszczenia do obrotu, spro-wadza się w istocie do rozstrzygnięcia tego, czy w kwestii tej dopuszczalności zastosowanie znajdują przepisy prawa procesowego obowiązujące w dniu przyjęcia tego zgłoszenia celnego, czy też zastosowanie ma przepis art. 2652 Kodeksu celnego, wprowadzony w życie z dniem 21 maja 1999 r., a więc już po powstaniu długu celnego na skutek przyjęcia tego zgłoszenia celnego. W związku z takim przedmiotem występującego w sprawie sporu przypomnieć na wstępie należy, iż w myśl art. 262 ustawy z dnia 9.01.1997 r. - Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), w jego brzmieniu obowiązującym od dnia 1.01.1998 roku do dnia 1.01.2003 r., do postępowania w sprawach celnych stosuje się przepisy działu IV ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) z uwzględnieniem zmian wynikajacych z przepisów prawa celnego. Stosow-nie do tego przepisu, w stanie prawnym obowiązującym przez dniem 21.05.1999 r. w postępowaniu celnym zastosowanie znajdowały m.in. przepisy rozdziału 18 działu IV Ordynacji podatkowej, dotyczące nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji ostatecznej, jakim jest stwierdzenie jej nieważności, w tym także przepisy art. 249 tejże Ordynacji, wedle których organ podatkowy (celny) odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli żądanie tego stwierdzenia wniesione zostało po upływie roku od jej doręczenia, jak również nie może on po tym terminie postępowania tego wszcząć także z urzędu. Wynika z tego przepisu, iż upływ wskazanego w nim terminu, liczonego od dnia doręczenia stronie ostatecznej decyzji podatkowej (celnej), powoduje ten skutek, że wykluczona zostaje jakakolwiek możliwość skutecznego wszczęcia z urzędu lub na żądanie (z zas-trzeżeniem art. 250 Ordynacji podatkowej) postępowania zmierzającego do stwier-dzenia nieważności tej decyzji. Wartym podkreślenia jest w tym miejscu, że regulacja art. 249 Ordynacji podatkowej skutek w postaci utraty możliwości wszczęcia postę-powania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej wiąże z upływem czasu liczonym od zdarzenia, jakim jest doręczenie tej decyzji jej adresatowi, co oznacza, iż zdarzenie powodujące utratę tej możliwości, t.j. upływ określonego terminu, następuje już po wydaniu decyzji ostatecznej, której postępowanie w spra-wie stwierdzenia nieważności miałoby dotyczyć. Zmiana ustawy - Kodeks celny, dokonana ustawą z dnia 10.04.1999 r. (Dz.U. Nr 40, poz. 402), wprowadzona w życie z dniem 21 maja 1999 r., spowodowała wprowadzenie do tego Kodeksu przepisu art. 2652, stanowiącego o niedopuszczal-ności wszczęcia przez organ celny m.in. postępowania w sprawie stwierdzenia nie-ważności decyzji, jeżeli od dnia powstania długu celnego upłynął okres trzyletni. Wynika z tej nowej regulacji, że podobnie jak w przypadku regulacji zawartej w Ordynacji podatkowej ustawodawca możliwość wszczęcia postępowania w spra-wie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji celnej ogranicza w czasie, z tą jednakże istotną zmianą, że upływ tego czasu wiąże nie ze zdarzeniem, jakim jest wydanie (doręczenie) tej decyzji, lecz ze zdarzeniem wcześniejszym, poprzedza-jącym doręczenie decyzji, jakim jest niewątpliwie powstanie długu celnego, dla określenia prawidłowej wysokości którego decyzja taka została wydana. Godzi się w tym miejscu przypomnieć, iż w myśl art. 3 pkt 2 Kodeksu celnego długiem celnym jest powstałe z mocy prawa zobowiązanie do uiszczenia należności celnych przywozowych (dług celny w przywozie) lub należności celnych wywozowych (dług celny w wywozie) odnoszące się do towarów oraz że stosownie do przepisów art. 209 § 1 i 2 tego Kodeksu dług celny w przywozie powstaje m.in. w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego w wypadku dopuszczenia do obrotu towaru podlega-jącego należnościom celnym przywozowym oraz w wypadku objęcia towaru podle-gającego takim należnościom procedurą odprawy czasowej, z częściowym zwolnie-niem od cła. Wprowadzając do Kodeksu celnego regulację art. 2652 pkt 1, stanowiącą o niedopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej po upływie 3 lat od dnia powstania długu celnego, ustawodawca niewątpliwie spowodował, iż uregulowanie to jest na gruncie prawa celnego regulacją samodzielną, niezależną od treści przepisów Ordynacji podatkowej. Przy odpowied-nim stosowaniu w postępowaniu celnym przepisów tej Ordynacji odmienność uregulowania w zakresie dopuszczalności wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji celnej musi być uwzględniania stosownie do dyspozycji przepisu art. 262 Kodeksu celnego (w jego brzmieniu obowiązującym do 1.01.2003 r.). Wprowadzając to odmienne uregulowanie ustawodawca nie określił jednak tego, czy odnosi się ono również do dopuszczalności wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawach, w których dług celny powstał jeszcze przed dniem wejścia w życie przepisu art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, t.j. przed dniem 21 maja 1999 r., a decyzja ostateczna wydana została już po tej dacie, co oznacza, iż kwestia ta wymaga wykładni intertemporalnej. Zagadnienie działania w czasie przepisu art. 2652 znalazło już swój wyraz w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administra-cyjnego z dnia 24.04.2002 r., FPS 7/02 (ONSA 2003/1/9), w którym wyrażone zostało zapatrywanie, iż ze względu na wynikającą z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadę równości obywateli wobec prawa przyjąć należy, że w stosunku do postępowań zakończonych decyzją ostateczną wskazany w tym przepisie termin trzyletni biegnie od dnia jego wejścia w życie, t.j. od dnia 21 maja 1999 roku. Zapatrywanie to znalazło akceptację w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 12.02.2003 r., V SA 753/02 - opubl.: Palestra 2004/1/229, Mon. Prawniczy 2003/5/194), a u jego podstaw legło - jak wynika z uzasadnienia powołanej wyżej uchwały - założenie, iż odmienna inter-pretacja wskazanego przepisu, nakazująca liczenie trzyletniego terminu od dnia powstania długu także w odniesieniu do spraw, w których dług celny powstał przed jego wejściem w życie i w tym też okresie wydana została decyzja ostateczna, jakiej stwierdzenie nieważności miałoby dotyczyć, prowadziłaby do sytuacji, w której "w wyniku arbitralnej decyzji ustawodawcy w tym samym czasie do postępowań celnych stosowane byłyby różne terminy do wniesienia żądania w sprawie stwier-dzenia nieważności decyzji ostatecznej". Podzielając w pełni przedstawione wyżej zapatrywanie, co do daty wejścia w życie regulacji art. 2652 Kodeksu celnego i liczenia wskazanego w nim terminu od tej daty w sprawach, w których decyzja objęta żądaniem stwierdzenia nieważności zapadła wcześniej, Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, że w rozpatrywanej sprawie powstanie długu celnego, od którego to zdarzenia wskazany przepis naka-zuje liczyć termin trzyletni, miało miejsce wprawdzie jeszcze przed tą datą, t.j. przed dniem 21 maja 1999 r., jednakże decyzja ostateczna, stwierdzenia nieważności której domaga się strona skarżąca, wydana została już po tej dacie, a więc w czasie obowiązywania przepisu art. 2652 Kodeksu celnego, co zasadnym czyni pytanie o prawidłowość zastosowania tego przepisu przy rozpatrywaniu tego żądania. Jak wynika z przepisu art. 248 § 2 Ordynacji podatkowej, mającego niewątpliwie odpowiednie zastosowanie w postępowaniu celnym z mocy art. 262 Kodeksu celnego, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji osta-tecznej wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Wynika z tego przepisu, że prawo do zgłoszenia takiego żądania jest procesowym uprawnieniem podmiotu, do którego adresowana jest decyzja ostateczna. Wynikająca z wprowadzonego w życie z dniem 21 maja 1999 r. przepisu art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego zmiana w kwestii swego rodzaju "przedawnienia" do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest zmianą nie tylko o charakterze ilościowym (zmiana czaso-kresu w jakim żądanie może być skutecznie zgłoszone), ale głównie zmianą o charakterze jakościowym, skoro za zdarzenie stanowiące punkt odniesienia tego "przedawnienia" przyjmuje powstanie długu celnego, a nie doręczenie decyzji ostatecznej, jak czyni to przepis art. 249 Ordynacji podatkowej. Taki charakter wprowadzonej w omawianym przepisie Kodeksu celnego zmiany w zakresie doty-czącym dopuszczalności wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji celnej upoważnia do takiej wykładni intertemporalnej tego przepisu, która pozostawałaby w zgodzie z określoną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą państwa prawnego i będącą jej konsekwencją zasadą zaufania obywatela do państwa, a także stanowiącą jej istotny element zasadą nie działania prawa wstecz. Tak więc, skoro zdarzenie, z którym wprowadzony z dniem 21 maja 1999 r. przepis art. 2652 Kodeksu celnego wiąże początek biegu terminu do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej (powstanie długu celnego), wystąpiło jeszcze przed wejściem w życie tego przepisu, a wydanie (doręczenie) decyzji ostatecznej miało miejsce w takim czasie, iż liczony od dnia wejścia w życie w/w przepisu trzyletni termin do zgłoszenia żądania wszczęcia tego postępowania upłynął jeszcze przed wydaniem decyzji ostatecznej, względnie po jej wydaniu lecz w warunkach ograniczających roczny termin do zgłoszenia takiego żądania (wynikający z obowiązującego w tym zakresie wcześniej przepisu art. 249 Ordynacji podatkowej), to za uprawniony uznać należy wniosek, iż zastosowanie w takiej sytuacji przepisu art. 2652 Kodeksu celnego oznaczałoby takie wsteczne działanie tego przepisu, którego konsekwencją byłoby istotne ograniczenie prawa strony do zgłoszenia żądania stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji celnej względnie pozbawienie jej wręcz tego prawa w przypadku upływu trzyletniego terminu przed wydaniem (doręczeniem) tej decyzji. Takie negatywne dla strony następstwa zastosowania przepisu art. 2652 Kodeksu celnego w sprawach, w których dług celny powstał przed datą jego wejścia w życie, a decyzja ostateczna wydana została po tej dacie, prowadzić muszą w konsekwencji do takiej wykładni intertem-poralnej tego przepisu prawa, która uprawnia do zapatrywania, iż przepis ten do spraw, w których dług celny powstał przed jego wprowadzeniem do Kodeksu celne-go, zastosowanie ma jedynie wówczas, gdy nie wyłącza on w zupełności upraw-nienia strony do zgłoszenia żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności albo gdy nie ogranicza on w czasie tego prawa w stopniu wyższym, aniżeli czynił to mający dotychczas zastosowanie przepis art. 249 Ordynacji podatkowej, w przeciwnym bowiem razie uprawnienie do żądania wszczęcia tego postępowania winno być rozpatrywane na podstawie regulacji dotychczasowej. Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja ostateczna oraz decyzja ją poprzedzająca niezgodne są z prawem w takim zakresie, w jakim za podstawę rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważ-ności decyzji ostatecznej przyjmuje przepis art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego w sytu-acji, gdy dług celny powstał przed dniem wejścia w życie tego przepisu, t.j. przed dniem 21.05.1999 r., a decyzja ostateczna objęta żądaniem stwierdzenia nie-ważności doręczona została dopiero w dniu 28.01.2002 r., orzec należało o uchy-leniu obu tych decyzji stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 151, poz. 1270). O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.