SA/Sz 516/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska /spr./ Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Protokolant Robert Rozbicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2004r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...]r. nr [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 7 ust.9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych /Dz.U. z 2001r. nr 71, poz. 734/ oraz art. 104 § 1 pkt 1 i 2 kpa, działając na podstawie uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w S. z Dnia [...]r. w sprawie upoważnienia do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej i wydawania decyzji administracyjnych orzekł wobec S. K. obowiązek zwrotu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości w kwocie [...] Z ustaleń organu opisanych w uzasadnieniu powyższej decyzji wynika, że w dniu [...]r. wydana została decyzja [...]uchylająca następujące decyzje wydane w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego S. K. zamieszkałej w S. przy ul. Z.: - znak [...] z [...]r. - znak [...] z [...]r. - znak [...] z [...]r., - znak [...] z [...]r. - znak [...] z [...]r. Przy składaniu wniosków o przyznanie dodatku mieszkaniowego z dnia [...]r. , [...]r. [...]r, [...]r.,[...]r. wnioskodawczyni błędnie wykazała, że posiada tytuł prawny do lokalu, w którym zamieszkuje. Organ ustalił, w oparciu o wypis z aktu notarialnego z dnia [...]r, Rep. [...] Nr [...], że tytuł prawny do lokalu przy ul. Z. posiada S. J. G. i on winien ponosić koszty związane z utrzymaniem mieszkania. S. K. posiada jedynie dożywotnią i nieodpłatną służebność mieszkania , polegającą na prawie do korzystania z całego lokalu mieszkalnego. Uzasadnienie decyzji zawiera też szczegółowe wyliczenie kwoty podlegającej zwrotowi oraz pouczenie, że w przypadku, gdy kwota [...] zł nie zostanie uregulowana w terminie [...] dni od daty uprawomocnienia się decyzji, podlegać będzie przymusowemu ściągnięciu /wraz z odsetkami, kosztami egzekucyjnymi/ w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Dyrektor MOPS wyjaśnił, że zgodnie z art.7 ust.9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, "jeżeli w wyniku wznowienia postępowania, stwierdzono, że dodatek przyznano na podstawie nieprawidłowych danych w deklaracji lub wniosku, o którym mowa w ust.1, osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości". Od powyższej decyzji odwołała się S. K. podnosząc, że jest [...] letnią inwalidką wymagającą opieki ze strony drugiej osoby. Posiada orzeczenie lekarskie stwierdzające, że nie może chodzić. Jest osobą niedowidzącą i niedosłyszącą, posiada niewielkie dochody, które w znacznej części przeznacza na zakup lekarstw. W latach [...] nikt z pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej nie przeprowadził z Nią wywiadu, ani nie dopomógł w formalnościach, jak też nie poinformował Jej o tym, że wniosek o dodatek mieszkaniowy jest błędnie wypełniony przez Wspólnotę Mieszkaniową do której należy. Z uwagi na swoją niewiedzę nie była świadoma, że nie posiada tytułu prawnego do lokalu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. nr [...] n podstawie art. 138§ 1 pkt 1 kpa oraz art. 7 ust.9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych /Dz.U. Nr71, poz. 734/, po rozpatrzeniu odwołania - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium ustaliło, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji , że postanowieniem z dnia [...]r. organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie w sprawie dodatku mieszkaniowego przyznanego S. K. decyzjami z dnia [...]r., [...]r. [...]r. , [...]r, [...]r.. Decyzją z dnia [...]r. organ I instancji uchylił przytoczone decyzje i jednocześnie odmówił S. K. przyznania dodatku mieszkaniowego na złożone wnioski z dnia [...]r. [...]r., [...]r. [...]r, [...]r. Odbiór powyższej decyzji S. K. pokwitowała własnoręcznym podpisem w dniu 21 października 2002r. Brak odwołania ze strony S. K. spowodował, że decyzja organu I instancji z dnia [...]r. stała się prawomocna. W związku z powyższym na podstawie art. 7 ust.9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych /którego treść Kolegium zacytowało/ organ I instancji orzekł o zwrocie przez S. K. dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości. Organ odwoławczy przyjął, że skoro strona w odwołaniu nie kwestionuje sposobu wyliczenia zwrotu nadpłaconego dodatku, zatem nie wnosi zastrzeżeń co do kwoty wyliczonej nadpłaty. Kolegium wyjaśniło nadto, że argumenty strony nie mogą zostać uwzględnione w toku obecnie toczącego się postępowania, gdyż formalnie i merytorycznie nie odnoszą się do zaskarżonej decyzji . W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. K. powołała się podobnie jak uprzednio w odwołaniu, na swój podeszły wiek, zły stan zdrowia i trudną sytuację materialną. Wyjaśniła, że przedmiotowy lokal zajmuje na podstawie ustnej umowy, zawartej z właścicielem S. G. /zamieszkałym w innym mieście/, że jako osoba w pełni korzystająca z całego lokalu, w całości ze swej renty i na swoje nazwisko opłaca świadczenia za ten lokal i dołączyła do skargi kserokopie dokumentów. Skarżąca oświadczyła, że czuje się "[...]" Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, z którego przez [...] lata przyznawano Jej "[...]". W piśmie procesowym z dnia [...]r. S. K. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej). Z mocy art. 85 i art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271), w miejsce Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego utworzony został z dniem 1 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny , który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed ta tą do Naczelnego Sądu Administracyjnego -Ośrodek Zamiejscowy w sprawach, w których postępowanie nie zostało zakończone. Sąd sprawując kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosownie do art.134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że jest obowiązany uwzględnić na korzyść strony także naruszenia prawa w skardze nie zarzucane, ale dostrzeżone z urzędu. Taka sytuacja, uzasadniająca wyjście poza granice skargi nastąpiła w niniejszej sprawie. Podniesione w skardze zarzuty i wywody okazały się bezprzedmiotowe dla sądowej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, bowiem de facto skierowane są przeciwko decyzji z dnia [...]r. Nr [...] wydanej po wznowieniu postępowania, która to decyzja stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji bowiem strona nie wniosła od niej odwołania. W takiej zaś sytuacji kwestie rozstrzygnięte tą decyzją /tj. uchylenie po wznowieniu postępowania dotychczasowych decyzji przyznających dodatek mieszkaniowy i odmowa przyznania tego świadczenia/ jako ostatecznie rozstrzygnięte nie mogą być przedmiotem kontroli Sądu w obecnie rozpatrywanej sprawie, której przedmiotem jest zwrot nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. Powyższe uwagi nie zmieniają jednak faktu, że zaskarżona decyzja , z przyczyn wskazanych niżej, uznana być musi za niezgodną z prawem. Zgodnie z art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71, poz. 734 ze zmianami), jeżeli w wyniku wznowienia postępowania stwierdzono, że dodatek mieszkaniowy przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku, o których mowa w ust. 1, osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości. Należności te wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Wypłatę dodatku mieszkaniowego w skorygowanej wysokości wstrzymuje się do czasu wyegzekwowania należności. Przepis ten nie daje podstawy do orzekania w drodze decyzji administracyjnej- jak to błędnie przyjęły organy I i II instancji- o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych dodatków mieszkaniowych w podwójnej wysokości. Zobowiązanie takie wynika bezpośrednio z cyt. wyżej przepisu, który nawiązuje wprost do art. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym administracji (Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zmianami). Ustalenia podwójnej wysokości pobranych kwot dokonuje wierzyciel, który wzywa zobowiązanego do dobrowolnego wykonania zobowiązania pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Należy dodać, że odpowiednikiem obowiązującego art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71, poz. 734 ) był w ustawie z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 1998 r. Nr 120, poz. 787 ze zmianami) art. 43 ust. 4 przewidujący również, że należności z tytułu nienależnie pobranych kwot dodatku mieszkaniowego wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Pogląd, zgodnie z którym powołany wyżej przepis nie może być podstawą decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu nienależnie wypłaconego dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości, a należność obejmująca podwójną wysokość nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego i jako taka stanowi podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w razie ostatecznego uchylenia w wyniku wznowienia postępowania o przyznaniu dodatku mieszkaniowego, zgodny jest z utrwalonym na tle art. 43 ust. 4 orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego ( por. wyrok NSA z dnia [...] r. [...], wyrok z dnia [...] r. II SA/Gd [...]). Zdaniem Sądu, przywołane orzecznictwo zachowało aktualność i w stanie prawnym stanowiącym podstawę orzekania w niniejszej sprawie. Decyzje obu instancji w części zobowiązującej skarżącego do zwrotu nienależnie przekazanego dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości zostały wydane bez podstawy prawnej. Zachodziła zatem podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w tym zakresie, wymieniona w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W tej sytuacji Sąd orzekł na podstawie powołanego wyżej przepisu jak w sentencji wyroku. W kwestii wykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.