SA/Sz 575/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński /spr./, Sędzia WSA Alicja Polańska, Asesor WSA Kazimierz Maczewski, Protokolant J. Zienkowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2004 r. sprawy ze skargi R.P. na postanowienie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego w sprawie o wymiar cła uchyla zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], wydanym z powołaniem się na przepisy art. 163 § 2 oraz art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 162 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), Prezes Głównego Urzędu Ceł orzekł o odmowie przywrócenia R.P. terminu do wniesienia odwołania od adresowanej do niego oraz do B.J. decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] r. w sprawie wymiaru należności celnych od sprowadzonego z zagranicy w stanie rozmontowanym samochodu osobowego marki [...]. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że decyzja, od której R.P. wniósł spóźnione odwołanie, została mu skutecznie doręczona w dniu [...] r. w trybie art. 146 Ordynacji podatkowej, adresat jej nie zawiadomił bowiem organu celnego o zmianie swego adresu. W dniu [...] r. doręczona została R.P. decyzja Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] r. odmawiająca wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] r., czego domagał się drugi z adresatów tej decyzji B.J. Pismem z dnia [...] r. R.P. złożył odwołanie od decyzji organu celnego z dnia [...] r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Rozpatrując ten wniosek i odmawiając przywrócenia uchybionego terminu organ odwoławczy uznał, iż uchybienie przez R.P. terminu do wniesienia odwołania zostało przezeń zawinione, bowiem nie zawiadomił on organu celnego o zmianie miejsca swego zamieszkania, pomimo tego, iż był on skutecznie wcześniej zawiadomiony o podjęciu przez organ celny postanowienia o wznowieniu postępowania zakończonego wcześniejszą decyzją w sprawie wymiaru cła, w którym to postępowaniu zapadła następnie decyzja z dnia [...] r. Brak zawiadomienia organu ze strony R.P. o zmianie jego miejsca zamieszkania spowodował, iż doręczenie mu tej decyzji na adres dotychczas znany było doręczeniem skutecznym stosownie do przepisu art. 146 Ordynacji podatkowej, podkreślono w uzasadnieniu wskazanego na wstępie postanowienia. Powyższe postanowienie ostateczne zaskarżone zostało przez R.P. do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z powodu jego niezgodności z prawem. Domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia skarżący zarzuca błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, polegający na stwierdzeniu, iż został on prawidłowo zawiadomiony - poprzez doręczenie postanowienia o wznowieniu postępowania - o wszczęciu postępowania zmierzającego do weryfikacji ostatecznej decyzji w przedmiocie wymiaru należności celnych, jaka zawarta została w dowodzie odprawy celnej. Wskazuje on na to, iż postanowienie to wysłane zostało na nieaktualny już wówczas adres miejsca jego zamieszkania i - jaki wynika z zapisów na dowodzie doręczenia - odebrane ono zostało przez osobę, która nie była sąsiadem adresata, gdy tymczasem już od września 1998 r. zamieszkuje on w C. pod aktualnie wskazywanym adresem. Wynika z tego, że nie wiedział on o toczącym się postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] r. i wobec tego nie był zobowiązany do zawiadamiania organu postępowanie to prowadzącego o zmianie adresu miejsca swego zamieszkania. W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w kwestii przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia spóźnionego odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga okazała się uzasadniona, zachodzą bowiem podstawy do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada przepisom prawa. W myśl art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), mającej odpowiednie zastosowanie w postępowaniu celnym stosownie do przepisu art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), w razie uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, przy czym podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, dopełniając jednocześnie czynności, dla której był określony uchybiony termin. Wynika z powyższego przepisu, że przywrócenie uchybionego terminu, np. do wniesienia odwołania od decyzji organu celnego pierwszej instancji, wymaga spełnienia się trzech warunków, tj. złożenia w odpowiednim czasie prośby przez zainteresowanego, dokonanie równocześnie spóźnionej czynności oraz uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnoszącego prośbę. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności prośby o przywrócenie terminu wiąże się, jak to trafnie zauważono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw i szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Jednym z tych obowiązków jest określony w art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązek strony postępowania administracyjnego oraz jej przedstawiciela lub pełnomocnika zawiadamiania organu podatkowego (celnego) o każdej zmianie swego adresu. Stwierdzenie przez organ celny, że strona postępowania celnego zaniedbała obowiązku zawiadomienia o zmianie swego adresu i że w związku z tym zastosowanie znajdują skutki, o których mowa w art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej, to jest uznanie pisma za doręczone pod dotychczasowym adresem, wymaga uprzedniego ustalenia, że adresat pisma wiedział o toczącym się postępowaniu w sytuacji, gdy wszczęte ono zostało z urzędu. Stosownie do przepisu art. 165 § 2 i 4 Ordynacji podatkowej, wszczęcie postępowania celnego z urzędu wymaga zachowania formy postanowienia, zaś datą takiego wszczęcia jest data doręczenia stronie tego postanowienia. O wszczęciu postępowania celnego z urzędu strona dowiaduje się zatem z doręczonego jej postanowienia i od momentu tego doręczenia spoczywa na niej obowiązek, o jakim mowa w art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie o odmowie przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania od decyzji wydanej na skutek wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją o wymiarze należności celnych. Czy to wszczęte na wniosek, czy to wszczęte z urzędu, postępowanie w sprawie wznowienia postępowania celnego zakończonego decyzją ostateczną jest nowym postępowaniem administracyjnym, a nie kontynuacją wcześniejszego. Stosownie do przepisu art. 243 Ordynacji podatkowej, wznowienie postępowania, bądź to z urzędu, bądź to na żądanie strony, następuje zawsze w drodze postanowienia, które stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia. Wznowienie postępowania z urzędu oznacza, że dopiero z dniem doręczenia stronie postanowienia o tym wznowieniu dowiaduje się ona o wszczęciu postępowania celnego zmierzającego do weryfikacji wydanej decyzji ostatecznej i dopiero z tym dniem obowiązana jest ona zawiadamiać organ celny o zmianie swego adresu. Ustalenie zatem tego, że nie zawiadamiając o zmianie swego adresu strona nie dochowała należytej staranności niezbędnej dla przyjęcia, iż nie ponosi ona winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji wydanej po wznowieniu postępowania celnego, wymaga uprzedniego ustalenia, że strona zamieszkiwała pod adresem znanym organowi i że pismo wszczynające postępowanie z urzędu zostało jej pod tym adresem skutecznie doręczone, powodując, iż możliwym było powzięcie przez nią wiadomości o toczącym się postępowaniu administracyjnym. Z akt postępowania administracyjnego w rozpatrywanej sprawie wynika, że postanowienie o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie wymiaru należności celnych wysłane zostało na znany organowi celnemu adres R.P., jaki wskazywał on wcześniej w zgłoszeniu celnym, oraz że pismo to nie zostało odebrane przez adresata, lecz przez osobę trzecią. Z dowodu doręczenia tego pisma nie wynika jednak, czy odbierająca je osoba jest dorosłym domownikiem adresata, jego sąsiadem lub dozorcą domu, a więc jedną z kategorii osób, o jakich stanowi przepis art. 149 Ordynacji podatkowej. Jakkolwiek ze znajdującej się w aktach tego postępowania notatki sporządzonej w dniu [...] r. przez wskazanego w niej z imienia i nazwiska funkcjonariusza celnego wynika, że w rozmowie przeprowadzonej przez niego w tymże dniu z R.P. uzyskał on informację o adresie aktualnego miejsca jego zamieszkania oraz o wskazanym przezeń odrębnym adresie dla korespondencji, to jednakże fakt, iż wskazanie przez skarżącego tego ostatniego adresu nastąpiło jeszcze przed wszczęciem postępowania celnego, powoduje, że informacja ta nie może stanowić przesłanki do przyjęcia, iż doręczenie temu adresatowi pisma w postaci postanowienia o wznowieniu postępowania na ten ostatni adres, dokonane w trybie zastępczym określonym w art. 149 Ordynacji podatkowej, jest doręczeniem skutecznym, jako dokonane na adres wskazany przez stronę w wykonaniu obowiązku określonego w art. 146 § 1 tejże Ordynacji. Zauważyć też w tym miejscu należy, iż zastępczy sposób doręczenia określony w art. 149 Ordynacji podatkowej, a więc za pośrednictwem wskazanych w nich osób, które podjęły się oddania pisma adresatowi, ma miejsce jedynie w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu, a nie w jakimkolwiek innym miejscu wskazanym przezeń np. jako adres dla doręczeń (dla korespondencji). Skoro zatem u podstaw zaskarżonego postanowienia legło stwierdzenie, że wina skarżącego w uchybieniu terminu sprowadza się do zaniedbania obowiązku zawiadomienia organu celnego o zmianie swego adresu, to jako oczywistym jawi się wniosek, że stwierdzenie to wymagało uprzedniego sprawdzenia, czy w dacie doręczenia postanowienia o wznowieniu postępowania skarżący nadal zamieszkiwał pod adresem znanym organowi z wcześniejszego postępowania celnego i czy dokonane na ten adres doręczenie nastąpiło w sposób umożliwiający adresatowi zapoznanie się z postanowieniem o wznowieniu postępowania, bowiem w takiej tylko sytuacji uzasadnionym może być wniosek, iż nie dochowanie przezeń terminu do wniesienia odwołania zostało przezeń zawinione. Brak ze strony organu wydającego zaskarżone postanowienie jakichkolwiek czynności zmierzających do bliższego wyjaśnienia przyczyn, dla których uchybiony został termin do wniesienia odwołania, stanowi niewątpliwie naruszenie zasad postępowania celnego określonych w art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozstrzygniętej tym postanowieniem, a to zasadnym czyni jego uchylenie stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).