SA/Sz 623/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka – Kuligowska/spr./ Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Makowska Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk – Meder Protokolant Robert Rozbicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2004r. sprawy ze skargi G.K. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Raportem z dnia [...]r. G.K. wystąpił o " wypłatę wyrównania otrzymanego równoważnika za brak lokalu mieszkalnego do kwoty, która przysługuje funkcjonariuszom posiadającym członków rodziny określonych w art.86 ustawy o Służbie Więziennej za okres od [...]r." Dyrektor Aresztu Śledczego w [...] decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 104 K.p.a., art. 89 ust.1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. Służbie Więziennej ( Dz. U. Nr 61, poz. 283 z późn. zm. ) oraz § 1 i § 3 ust..1 i 2 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 kwietnia 1997r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania oraz § 1, § 3 ust.. 1 i § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 czerwca 2001r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania ( Dz. U. Nr 67, poz. 712 ) odmówił G.K. "prawa do pobierania podwyższonego o 100% równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania z wyrównaniem od dnia [...]r." Dyrektor ustalił, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, że na podstawie złożonego oświadczenia mieszkaniowego decyzją Nr [...] dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dniem [...]r. przyznano skarżącemu równoważnik pieniężny za brak lokalu mieszkalnego w wysokości określonej § 3 ust.1 powyższego rozporządzenia z 13 czerwca 2001r. Brak członków rodziny wyszczególnionych w art.86 ustawy o Służbie Więziennej uwzględnianych przy ustalaniu przysługującej powierzchni mieszkalnej ma bezpośredni wpływ na wysokość otrzymywanego świadczenia pieniężnego ( § 3 ust.2 cytowanego rozporządzenia ). Organ stwierdził zatem, że brak jest podstaw prawnych do podwyższenia przedmiotowego równoważnika jak również brak podstaw do wyrównania omawianego świadczenia. Od decyzji tej odwołał się [...]. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. oraz § 5 i § 2 pkt 16 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 sierpnia 1996r. w sprawie siedzib, terytorialnego zasięgu i szczegółowego zakresu działania dyrektorów okręgowych Służby Więziennej, § 1 i § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 czerwca 2001r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania, po rozpatrzeniu odwołania – zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z § 3 w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości funkcjonariuszowi nie posiadającemu co najmniej jednego członka rodziny, przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania w wysokości [...] zł. dziennie, jak również jego wysokość podlega corocznej waloryzacji o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych. W kwestii wysokości wypłaconego równoważnika z tytułu braku mieszkania także w uregulowaniu prawnym obowiązującym od 1.04.1997r. do 1.07.2001r. tj. zarządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16.04.1997r. stawki z w/w tytułu były zróżnicowane w stosunku do funkcjonariusza samotnego i funkcjonariusza posiadającego członków rodziny. Z tych względów organ II instancji stwierdził, że brak jest podstawy prawnej do zmiany decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] cytowanej na wstępie, a także wyrównania za okres od [...]r. W skardze wniesionej na powyższą decyzję ostateczną do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie G.K. domagał się stwierdzenia nieważności decyzji organów obu instancji orzekających w sprawie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że decyzje te zostały wydane na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13.06.2001r. a więc aktu prawnego niższej rangi niż ustawa o Służbie Więziennej z dnia 26.04.1996r. Zdaniem skarżącego, przepis art.89 ust. 1 tej ustawy nie dokonuje podziału funkcjonariuszy na samotnych i posiadających rodzinę. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 13, poz. 1271 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana przez sąd według kryterium zgodności z prawem dostarczyła podstaw do uwzględnienia skargi, chociaż z innych przyczyn niż w niej podniesione. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( § 1). Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności ( § 2 ). W rozpatrywanej sprawie, z przyczyn dostrzeżonych przez sąd z urzędu, zaistniała konieczność wyjścia poza zarzuty skargi, bowiem zaskarżona decyzja dotknięta jest naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem jej nieważności, lecz z innych powodów niż zostały podniesione w skardze. Okolicznością w sprawie bezsporną jest, że Dyrektor Aresztu Śledczego w [...] decyzją z dnia [...]r. przyznał skarżącemu od dnia [...]r. równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania. Decyzja ta, jak wynika to z przedstawionych sądowi akt administracyjnych, nie została zaskarżona przez G.K. w administracyjnym toku instancji. Wniosek skarżącego z dnia [...]r. o " wypłatę wyrównania otrzymanego równoważnika pieniężnego z tytułu braku lokalu mieszkalnego do kwoty, która przysługuje funkcjonariuszom posiadającym członków rodziny " dotyczył okresu objętego tą decyzją i oparty był na przekonaniu wnoszącego (będącego osobą samotną ), że w świetle art. 89 § 1 ustawy o Służbie Więziennej powinien otrzymywać równoważnik w kwocie jaka przysługuje funkcjonariuszom posiadającym członków rodziny. Z powyższego wynika, że wniosek dotyczył sprawy już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną i zmierzał do jej zmiany. Tymczasem z zasady trwałości decyzji ostatecznej- sformułowanej w art.16 § 1 K.p.a.- wynika, że decyzja ostateczna może być uchylona lub zmieniona tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Skoro zatem w sprawie, której dotyczył wniosek skarżącego wydana została decyzja ostateczna w przedmiocie jego prawa do równoważnika pieniężnego za wskazany we wniosku z dnia [...]r. okres, to rozpoznanie tego wniosku było dopuszczalne tylko z zastosowaniem jednego, z przewidzianych w Rozdziale 12 Kodeksu postępowania administracyjnego, nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznej. Między innymi art.155 Kpa przewiduje, przy spełnieniu określonych w nim przesłanek, zmianę decyzji ostatecznej, na podstawie której strona nabyła prawo. Należy zatem wyjaśnić, że rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty stwarza tzw. powagę rzeczy osądzonej ( res iudicata ), czyli okoliczność nie zezwalającą na ponowne rozstrzygniecie danej sprawy ( ne bis in idem ). Naruszenie powyższej zasady, tak jak zaistniało to w niniejszej sprawie, stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., niezależnie od zarzutów skargi. Dodatkowo i niezależnie od powyższych przyczyn prowadzących do stwierdzenia nieważności decyzji, należy zauważyć, iż wskazana w decyzji organu II instancji proceduralna podstawa rozstrzygnięcia tj. art.138 § 2 Kpa sprzeczna jest z rozstrzygnięciem utrzymującym decyzję organu I instancji w mocy. Mając na względzie wskazane naruszenie prawa prowadzące do stwierdzenia nieważności należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.