SA/Sz 658/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Kazimiera Sobocińska Sędzia NSA Krystyna Zaremba Sędzia WSA Alicja Polańska (spr) Protokolant Anna Kalisiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2004 r sprawy ze skargi A.B., C.D., E.F., "A" w B. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie długu celnego oddala skargę Spółka cywilna "A" w B.- A.B., C.D. i E.F. w okresie od [...] do [...] dokonała 29 zgłoszeń celnych odzieży używanej importowanej z [...], deklarując kwotę długu celnego obliczoną z zastosowaniem stawki celnej obniżonej na podstawie deklaracji eksportera o preferencyjnym pochodzeniu towaru z Unii Europejskiej Towar objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym zgodnie z wnioskiem. Ze względu na powstałe wątpliwości odnoszące się do dowodów pochodzenia w/w towaru, polskie władze celne zwróciły się do [...] władz celnych o przeprowadzenie weryfikacji deklaracji [...] eksportera - firmy “F" zamieszczonych na fakturach o pochodzeniu odzieży z Unii Europejskiej W odpowiedzi władze celne [...] poinformowały polskie organy celne, że przedmiotowy towar nie jest towarem pochodzącym z Unii Europejskiej w rozumieniu Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego. Na podstawie wskazanych wyżej informacji Dyrektor Urzędu Celnego postanowieniem z dnia [...] o nr [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie tych zgłoszeń celnych, a następnie decyzją z dnia [...] nr [...] uznał te zgłoszenia celne za nieprawidłowe i ponownie określił kwotę długu celnego, przyjmując do jej wymiaru stawkę celną konwencyjną w wysokości 21,4% i 23,1% wartości celnej towaru. Od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego pełnomocnik Spółki cywilnej "A" w B. – A.B., C.D. i E.F. wniósł odwołanie do Prezesa Głównego Urzędu Ceł. Prezes Głównego Urzędu Ceł, w wyniku rozpoznania odwołania, decyzją z dnia [...] o nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, że status pochodzenia, zgłoszonej przez skarżącą Spółkę do dopuszczenia do obrotu odzieży, według obniżonych, preferencyjnych stawek celnych, był niezgodny ze stanem faktycznym, gdyż przeprowadzona w [...] weryfikacja dowodu preferencyjnego pochodzenia odzieży, w postaci deklaracji sporządzonych na fakturach sprzedaży towaru, wykazała ponad wszelką wątpliwość, iż odzież objęta tymi fakturami nie posiada statusu preferencyjnego pochodzenia, wynikającego z postanowień Układu Europejskiego Ponadto, organ odwoławczy stwierdził, że możliwość ustalenia, czy dany towar posiada rzeczywiście preferencyjne pochodzenie z Unii Europejskiej, uprawniające do zastosowania obniżonej stawki celnej, leży wyłącznie w gestii władz celnych kraju eksportu. Tylko urzędowe postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez upoważnione władze celne kraju eksportu w trybie art. 32 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego może potwierdzić lub zanegować pochodzenie towaru z Unii Europejskiej zadeklarowane przez importera w zgłoszeniu celnym. W sprawie strona zgłosiła w dokumentach SAD do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym sprowadzoną z krajów Unii Europejskiej odzież używaną, deklarując w zgłoszeniach celnych jej preferencyjne pochodzenie i obniżoną stawkę celną a ponieważ złożone przez Spółkę zgłoszenia celne odpowiadały wymogom formalnym przepisu art. 64 § 1 Kodeksu celnego, organ celny przyjął zgłoszenia i objął towary wnioskowaną procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym, na warunkach określonych w zgłoszeniach Organ celny w ramach weryfikacji zgłoszeń celnych, zgodnie z art. 70 § 1 Kodeksu celnego, miał prawo uznać, że strona spełniła formalny warunek udokumentowania pochodzenia towaru dla zastosowania obniżonej stawki celnej, zgodnie z obowiązującymi wymogami prawa, a w szczególności przepisu art. 16 Protokołu Nr 4, tzn. przedłożyła dowód pochodzenia w postaci deklaracji eksportera na fakturach. W związku z tym organ uwzględnił wnioskowaną przez stronę w zgłoszeniach celnych obniżoną stawkę celną. Wynik jednakże kontroli celnej, przeprowadzonej po zwolnieniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym (art. 83 § 2 Kodeksu celnego), dowiódł, że towar ten nie miał preferencyjnego pochodzenia z Unii Europejskiej Organ odwoławczy podniósł także, że organ celny kraju importu nie jest powołany do oceny, w trybie art. 70 § 1 Kodeksu celnego, prawidłowości i rzetelności wystawienia dowodu pochodzenia oraz statusu pochodzenia towarów nim objętych, tzn. oceny, czy prawidłowy formalnie dowód pochodzenia został wystawiony na towar, któremu rzeczywiście przysługuje status produktu "pochodzącego z Unii Europejskiej". Ocena materialna dowodu pochodzenia może być przeprowadzona wyłącznie w trybie art. 32 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego przez upoważnione do tego władze celne kraju eksportu Weryfikacja przeprowadzana przez władze celne kraju eksportu jest jedyną przewidzianą przez Protokół Nr 4 formą kontroli dowodów pochodzenia towarów. Wynik tej weryfikacji jest wiążący dla władz celnych kraju importu i nie może być przez nie podważany. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pełnomocnik Spółki wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie skargę domagając się w niej stwierdzenia nieważności lub uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego decyzji z dnia [...] nr [...]. W skardze pełnomocnik podniósł zarzut naruszenia prawa – art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego oraz art. 2 Konstytucji RP, polegający na naruszeniu zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, poprzez rażące naruszenie zasady zaufania do organów celnych. Z uzasadnienia skargi wynika, iż zarzucanego naruszenia prawa skarżąca Spółka upatruje w wydaniu decyzji w stosunku do importera, który dopełnił swego obowiązku złożenia w sposób prawidłowy zgłoszeń celnych wobec towaru w postaci odzieży używanej i, któremu funkcjonariusz celny zastosował wadliwą stawkę celną Wobec tego, że działając w zaufaniu do organów celnych importer zbył importowany towar, to obecnie podwyższenie wobec niego stawki celnej naraża importera na niepowetowaną szkodę Odwołała się przy tym Spółka do dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazując, iż "zastosowanie niewłaściwej stawki celnej, wynikłe z błędu funkcjonariusza nie może być identyfikowane z rażącym naruszeniem prawa, dającym podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania", że zasady państwa prawa wymagają, aby nieuchronne ryzyko pomyłek, błędów lub nawet celowych działań administracji nie było przerzucane na jednostkę wówczas, gdy po jej stronie nie można dopatrzyć się naganności postępowania, jak to ma miejsce w przypadku występującym w rozpatrywanej sprawie, a także to, że jedną z fundamentalnych zasad, na których opiera się w Polsce porządek prawny, jest min wyrażona w ustawach procesowych zasada zaufania do organów państwa, w myśl której nie można na obywatela przerzucać skutków błędów lub uchybień popełnionych, tak przez samego prawodawcę, jak i przez organ podatkowy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł Dodatkowo Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że w ramach kontroli dokonanej w trybie art. 83 Kodeksu celnego mieści się możliwość sprawdzania dokumentów, na podstawie których importer wnioskował o uzyskanie preferencji celnych w postaci obniżonej stawki celnej W przypadku towarów pochodzących z Unii Europejskiej, których pochodzenie importer udokumentował dowodem pochodzenia w postaci deklaracji eksportera na fakturze, możliwość weryfikacji takiego dowodu pochodzenia wynika także z postanowień art. 32 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego Przepis ten wprowadza możliwość wszczęcia procedur weryfikacji dowodów pochodzenia przez władze celne kraju importera wyrywkowo lub, gdy mają one uzasadnione wątpliwości co do autentyczności dokumentu lub rzetelności informacji dotyczących prawdziwego pochodzenia sprawdzanych produktów Przeprowadzona na zasadach art. 83 Kodeksu celnego i art. 32 Protokołu Nr 4 weryfikacja, przedłożonych przez stronę dowodów pochodzenia, spełniała podane w art. 32 Protokołu Nr 4 kryteria i ujawniła stan faktyczny odmienny od zadeklarowanego przez stronę w zgłoszeniach celnych Władze celne kraju eksportu poinformowały, że deklaracja eksportera na fakturach została wystawiona bezpodstawnie Wynik weryfikacji dowiódł, iż w przedmiotowej sprawie towary przywiezione na polski obszar celny warunku pochodzenia z krajów Unii Europejskiej nie spełniały W świetle powyższego organy celne miały podstawy prawne do uznania, że zadeklarowane w zgłoszeniach celnych pochodzenie towarów, nie odpowiadało rzeczywistości, a to uzasadniało korektę kwoty długu celnego ze stawki celnej preferencyjnej na konwencyjną stawkę celną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, właściwy do rozpoznania skargi z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona, nie ma bowiem podstaw do uznania zaskarżonej decyzji za niezgodną z prawem. Sąd uznaje, iż organ celny był uprawniony z mocy art. 83 Kodeksu celnego do przeprowadzenia kontroli zgłoszenia celnego po zwolnieniu towaru (kontrola postimportowa), a ponadto podjęcie czynności kontrolnych przez organ nie wymagało wszczęcia postępowania, bowiem dopiero w razie ustalenia, że zgłoszenie celne oparte było o nieprawdziwe, nieprawidłowe lub niekompletne dane lub dokumenty, organ celny podejmuje niezbędne działania w celu właściwego zastosowania przepisów prawa celnego, biorąc pod uwagę wynik postępowania weryfikacyjnego, tzn wszczyna i przeprowadza postępowanie celne, a następnie wydaje decyzję na podstawie art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego przed upływem 3 lat od przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 65 § 5). W rozpatrywanej sprawie powołane wyżej przepisy nie zostały naruszone, jak również Sąd nie stwierdził naruszenia innych przepisów prawa. Podstawą wnioskowanej przez importera w zgłoszeniach celnych obniżonej stawki celnej były reguły preferencyjnego pochodzenia towaru określone w postanowieniach Układu Europejskiego będącego umową międzynarodową, ratyfikowaną i ogłoszoną w Dzienniku Ustaw Nr 11 z 1994 r. pod poz. 38, oraz stanowiący integralną część Układu Europejskiego Protokół Nr 4, zmieniony Porozumieniem podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997r (Dz. U. z 1997r. Nr 104, poz. 662). Układ Europejski należy do kategorii umów międzynarodowych, o których mowa jest w art. 241 ust 1 Konstytucji i ma zagwarantowane pierwszeństwo stosowania przed przepisami prawa krajowego z mocy art. 91 Konstytucji. Pierwszeństwo w stosowaniu przepisów prawa, do których zalicza się umowy międzynarodowe, wynika także z następujących przepisów Kodeksu celnego: art. 2 § 2, art. 13 § 3 pkt 4 i § 4, art. 20 § 1 i 2. Oznacza to, że w odniesieniu do przywozu z zagranicy towarów pochodzących z Unii Europejskiej, wnioskowanych do obniżonej stawki celnej, prawo krajowe stosuje się w ograniczonym zakresie, z wyłączeniem tej części postępowania, która dotyczy spełnienia warunków uzyskiwania pochodzenia dla korzystania z omawianej preferencji celnej oraz sposobu dokumentowania tego pochodzenia. Art 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego przewiduje, że w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności dokumentów, statusu pochodzenia towaru lub spełnienia innych wymogów Protokołu, władze celnej kraju importu zwracają się o weryfikację, której dokonują władze celne kraju eksportu, a następnie informują wnioskodawcę o wynikach weryfikacji Wyniki te muszą umożliwiać ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i, czy towar można uznać za pochodzący z Unii Europejskiej. Jeżeli odpowiedź umożliwia wyraźne ustalenie, że sprawdzana deklaracja eksportera, zamieszczona na fakturze, nie spełnia kryteriów przewidzianych przepisami Protokołu Nr 4, gdyż została wystawiona dla odzieży używanej, która nie spełnia unijnego, preferencyjnego pochodzenia towaru, to władze celne kraju importu odmawiają, jeżeli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji Zauważyć również należy - co podnosił w odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej - że postępowanie weryfikacyjne toczy się w kraju eksportera, a jego stroną jest eksporter towaru, który na podstawie przepisów art. 21 Protokołu Nr 4 samodzielnie, bez udziału organów celnych, wystawia dowód pochodzenia w formie deklaracji na fakturze oraz bierze na siebie odpowiedzialność za prawidłowość ustalenia statusu pochodzenia towaru i rzetelność deklaracji W toku postępowania weryfikacyjnego władze celne kraju eksportu mają prawo zażądać każdego dowodu, przeprowadzić kontrolę ksiąg rachunkowych eksportera oraz każdą inną kontrolę, którą uznają za właściwą Przepisy Protokołu Nr 4 nie wymagają uzasadnienia ani wniosku o weryfikację, ani też wyniku weryfikacji, czy też wyjaśnienia w oparciu, o jakie zasady władze celne dokonujące weryfikacji jej dokonały Oznacza to, iż polskie organy celne nie mają możliwości ingerowania w metody działania zagranicznych służb celnych dokonujących sprawdzenia, ani kwestionowania uzyskanych oficjalna drogą wyników weryfikacji, tym bardziej, że nie posiadają podstaw prawnych, aby domagać się od władz weryfikujących szczegółowego wyjaśnienia, w jaki sposób władze te ustaliły, iż deklaracje na fakturach nie stanowią prawidłowego dowodu pochodzenia, uprawniającego do zastosowania obniżonych stawek celnych. Weryfikacja dowodu pochodzenia, oparta o tryb art. 32 Protokołu Nr 4, przeprowadzana jest na zasadzie współpracy organów celnych Państw Stron Układu Europejskiego Wynik weryfikacji wskazujący, iż podmiotowi dokonującemu importu bezpodstawnie przyznane zostały preferencje celne, przewidziane Protokołem Nr 4, uzasadnia wszczęcie postępowania celnego, w którym stronie należy zapewnić czynny udział Na tym etapie materializuje się zasada czynnego udziału strony w postępowaniu celnym (art. 123 Ordynacji podatkowej). Z powyższych regulacji wynika jednoznacznie, że do przeprowadzenia weryfikacji uprawnione są wyłącznie władze celne kraju eksportu, a wynik tej weryfikacji jest wiążący dla organów celnych kraju importu. Unormowanie zagadnienia weryfikacji dowodów pochodzenia w art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego ma charakter zupełny, przez co wyłączone jest stosowanie w tym zakresie przepisów Kodeksu celnego, jak i Ordynacji podatkowej. Zarzucane naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, w sprawie nie występuje, wobec czego skarga, jako nieuzasadniona, podlega oddaleniu na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).