SA/Sz 75/02

1 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 lutego 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący del.Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Sędzia WSA Marzena Kowalewska Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder /spr/ Protokolant: sekr.sąd, Maria Rosochacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2004r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. Nr [...] i stwierdza nieważność decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania i odmowy przyznania statusu osoby bezrobotnej oraz decyzji Wojewody z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania, II. orzeka, że wymienione w punkcie I decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. 2 Uzasadnienie Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r. Nr [...] orzekł w przedmiocie zwrotu przez I. B. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia [...] r. do [...] r. w kwocie brutto [...] W toku postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział decyzją z dnia [...]r. Nr [...] przyznał I. B. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od [...] r. na stałe i przekazał skapitalizowaną należność przysługującą uprawnionej z tytułu renty za okres od [...] r. do dnia [...] r. wraz z odsetkami z tytułu opóźnienia w wypłacie świadczenia na jej konto. Postawę decyzji ZUS stanowił prawomocny wyrok Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. W związku z tym, postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta na podstawie art 149 § 1 pkt 5 i art. 150 Kpa wznowił postępowanie w sprawie przyznania I. B. zasiłku dla bezrobotnych, natomiast decyzją z dnia [...] r. orzekł na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa w związku z art. 145§ 1 Kpa o uchyleniu swojej decyzji Nr [...] z dnia [...] r. o uznaniu I. B. za osobę bezrobotną z dniem [...] r. oraz o przyznaniu prawa do zasiłku od dnia [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W tej samej decyzji Prezydent Miasta uchylił swoja decyzję Nr [...] z dnia [...] r. o utracie przez I. B. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] r. i orzekł o odmowie przyznania statusu osoby bezrobotnej od dnia [...] r. na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. W uzasadnieniu decyzji organ zatrudnienia podał, że w związku z otrzymaniem renty I. B. cyt." nie spełnia warunków definicji osoby bezrobotnej". Uzasadniając swoją decyzję z dnia [...] r. o zwrocie nienależnego świadczenia, Prezydent Miasta powołał się na swoją decyzję wydaną w wyniku wznowienia postępowania oraz prawo I. B. do renty w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Od decyzji Prezydenta Miasta w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia odwołała się I. B. podnosząc, że została poinformowana przez pracownika Powiatowego Urzędu Pracy w , gdy zgłosiła się w celu poinformowania o Sygn. akt SA/Sz 75/02 3 przyznanym prawie do renty, że nie będzie zobowiązana do zwrotu zasiłku dla bezrobotnych, który pobierała w okresie objętym decyzją ZUS zakresie jej prawa do renty. Wojewoda decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 28 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2000 r. Nr 6, po. 56 ze zmianami), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy, po obszernie przedstawionym stanie faktycznym sprawy stwierdził jedynie, że gdyby ZUS przyznał I. B. rentę w dniu [...] r. to wobec nie spełniania warunków definicji osoby bezrobotnej, nie przysługiwałoby jej prawo do zasiłku wobec braku statusu osoby bezrobotnej. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego I. B. podnosi, że czuje się skrzywdzona decyzją nakazującą jej zwrot zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] do dnia [...] r., albowiem nie była poinformowana o obowiązku zwrotu zasiłku dla bezrobotnych. Nadto skarżąca podaje, że otrzymywany zasiłek nie wystarczał jej na życie i dlatego zmuszona była do pożyczania pieniędzy, które oddała po otrzymaniu wyrównania z ZUS-u oraz to, że brak pieniędzy przyczynił się do rozpadu jej rodziny. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podnosił, że skarżąca była pouczona o obowiązku zawiadamiania organów zatrudnienia o każdej zmianie w sytuacji dochodowej, w tym również o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej). Z mocy art. 85 i art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) w miejsce Naczelnego Sądu Administracyjnego w - Ośrodka Zamiejscowego w utworzony został z dniem 1 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny , który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w sprawach, w których postępowanie nie zostało zakończone. Sygn. akt SA/Sz 75/02 4 Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli sądowej jest decyzja Wojewody z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta nakazującą zwrot przez I. B. nienależnie pobranych zasiłków dla bezrobotnych za okres od [...] r. do dnia [...] r. Sąd wychodząc poza zarzuty skargi stwierdził, że zasadniczym zagadnieniem dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji jest ocena decyzji o wznowieniu postępowania administracyjnego w sprawie uznania skarżącej osobą bezrobotną i przyznania jej zasiłku dla bezrobotnych oraz uchylenia decyzji w tej sprawie, albowiem decyzje te przesądziły o zasadności wydania decyzji w przedmiocie żądania zwrotu nienależnego zasiłku dla bezrobotnych. W decyzji z dnia [...] r. organ I instancji jako podstawę jej wydania powołał art. 151 § 1 pkt 2 Kpa w związku z art. 145 § 1 Kpa co oznacza, że nie została przytoczona podstawa wznowienia postępowania. Zważywszy na to, że w postanowieniu o wszczęciu postępowania organ i instancji powołał art. 149 § 1 pkt 5 Kpa , chociaż przepis ten nie zawiera podziału na wskazane jednostki redakcyjne, Sąd stwierdził, że nastąpiła omyłka w numeracji przepisu, a przyjętą przez organ zatrudnienia podstawę wznowienia stanowi art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Na podstawie tego przepisu wznawia się postępowanie administracyjne, jeżeli ujawnią się nowe, istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji ale nie znane organowi, który wydał decyzję. Wznowienie postępowania odnosi się wyłącznie do decyzji ostatecznych i może nastąpić tak z urzędu jak i na wniosek strony. W przedmiotowej sprawie organ I instancji uznał, że prawomocny wyrok Sądu Okręgowego -Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. przyznający I. B. prawo do renty na stałe od dnia [...] r. począwszy, jest to nowa okoliczność w sprawie, nieznana organowi I instancji w momencie wydawania decyzji i pozwalająca na wznowienie z urzędu postępowania w sprawie uznania skarżącej za bezrobotną i przyznania jej zasiłku. Zdaniem Sądu organ i instancji pominął istotną przesłankę ustawową wynikającą z treści art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, tj. istnienie nowych okoliczności, nowych dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej. Z całą pewnością z chwilą doręczenia decyzji o uznaniu I. B. za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku (w dniu [...] r.) nie było prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń o przyznaniu skarżącej prawa od dnia renty od [...] r., albowiem wyrok ten został wydany w dniu [...] r. Przyczyna określona w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa należy do grupy przyczyn, które istniały przed wydaniem decyzji, lecz nie były znane organowi wydającemu decyzję, Sygn. akt SA/Sz 75/02 5 Tymczasem organ zatrudnienia wznowił postępowanie na podstawie okoliczności, które miały miejsce po wydaniu decyzji i jest to zdaniem Sądu przekroczenie prawa wbrew jasnej przesłance z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, a wynikające stąd skutki nie mogą być tolerowane z punktu widzenia zasad praworządności. Stosowanie trybów nadzwyczajnych uregulowanych w kodeksie postępowania administracyjnego, w sytuacji, gdy organ działa z urzędu, wymaga szczególnej staranności i precyzyjnego stosowania przepisów. Przepisy prawa procesowego, a także ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie zawierają takich rozwiązań prawnych, które pozwalałyby na uchylanie - po wznowieniu postępowania - decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku wobec osób, które już po tym, gdy decyzja stałą się ostateczna i została wykonana, uzyskały wyrok o przyznaniu prawa do renty. Decyzja w przedmiocie wznowienia postępowania została zatem wydana bez podstawy prawnej, co skutkuje stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Zważywszy na to, że zarówno zaskarżona decyzja Wojewody jak i decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] r. w przedmiocie zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranego świadczenia dla bezrobotnych zostały oparte na decyzjach o wznowieniu postępowania, których Sąd stwierdził nieważność jako wydanych bez podstawy prawnej, zasadne stało się uchylenie zarówno decyzji organu I stancji jak i organu odwoławczego. Organy zatrudnienia orzekające w sprawie skoncentrowały się bowiem na przesłankach wynikających z decyzji wydanych po wznowieniu postępowania pomijając zupełnie ustawowe przesłanki dotyczące zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowi samodzielną podstawę prawną do wydania przez właściwy organ decyzji stwierdzającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w sytuacji, gdy świadczenie wypłacono mimo zaistnienia okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń, jeżeli bezrobotny pobierający świadczenie był pouczony o tych okolicznościach na podstawie art. 28 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 26 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] r. sygn. akt [...], [...]). W ocenie Sądu, organy zatrudnienia rozstrzygając w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych winny skoncentrować się na zbadaniu przesłanek wynikających z tego przepisu, nie zaś ograniczać się do przytoczenia treści przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu regulujących to zagadnienie. Sygn. akt SA/Sz 75/02 6 W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.