SA/Sz 760/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska /spr/ Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia WSA Maria Mysiak Protokolant : st.sekr.sąd. Krzysztof Chudy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2004r. sprawy ze skargi Z.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości I. u c h y l a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] nr [...] II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...]r. wydaną na podstawie art.1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ( Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ) i art. 104 K.p.a. odmówił Z.B. uznania roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości położonej w [...], oznaczonej nr geodz. [...] ha, ujawnionej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], pozostającej w użytkowaniu wieczystym. Organ ustalił, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, że prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości strona wraz z małżonką M.B. nabyła aktem notarialnym z dnia [...]r. Jedynym użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości Z.B. stał się na podstawie umowy notarialnej z dnia [...]r. o podziale majątku dorobkowego. W ocenie organu, strona nie spełnia dwóch warunków przewidzianych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Po pierwsze, strona nie była jednocześnie w dacie [...]r. i w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu [...]r. jedynym użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, jak również nie jest następcą prawnym takiej osoby. Po drugie, przepisy wskazanej ustawy, zdaniem Burmistrza, dotyczą tylko nieruchomości obecnie rolnych oraz zabudowanych na cele mieszkaniowe: - położonych na obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego Wolnego Miasta Gdańska, - wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951r., - które były nadane w trybie osadnictwa rolniczego, zaś przedmiotowy grunt nie był nadany na podstawie przepisów dekretu z 6.09.1951r. Od decyzji tej odwołał się Z.B., który wnosząc o "pozytywne załatwienie sprawy" podniósł miedzy innymi, że od [...]r. wraz z byłą żona był użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości a po podziale majątku dorobkowego stał się jej jedynym użytkownikiem wieczystym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych ( Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ) i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ( Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ), po rozpatrzeniu odwołania – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że przepisy ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości odnoszą się do nieruchomości położonych na obszarach wskazanych w dekrecie z 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz. U. Nr 46, poz.340 ze zm. ) nadanych w trybie osadnictwa rolnego, mających obecnie charakter rolny lub zabudowany na cele mieszkaniowe, jeżeli stały się one następnie własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego i zostały oddane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. W ocenie organu II instancji, przepisy ustawy z dnia 26 lipca 2001r. nie mają zastosowania w sprawie albowiem przedmiotowa nieruchomość znajdująca się w użytkowaniu wieczystym Z.B. nie była gospodarstwem rolnym ani działką gruntową nadaną w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych, o których mowa w powołanym wyżej dekrecie z 6 września 1951r. Powyższą decyzję ostateczną zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie Z.B., który podobnie jak uprzednio w odwołaniu, wskazał na istnienie po jego stronie ciągłości w użytkowaniu wieczystym przedmiotowej nieruchomości , powołał się na swoje kombatanctwo i udział w walkach " o te tereny" oraz na poczynione nakłady na nieruchomość, która była bagnista i nieuzbrojona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i stwierdziło, że przeznaczenie nieruchomości nie odpowiada hipotezie art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. ponieważ roszczenie przewidziane w tym przepisie dotyczy nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe, a tymczasem na przedmiotowej nieruchomości znajduje się budynek mieszkalny i wolnostojący budynek usługowy. Do odpowiedzi na skargę Kolegium dołączyło uzyskany faksem z Urzędu Miejskiego w [...] nieczytelny fragment części graficznej i opisowej najprawdopodobniej miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1271 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem doprowadziła do stwierdzenia, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja ta nie odpowiada prawu. Istota sporu sprowadza się do wykładni art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości /Dz.U. Nr 113, poz. 1209/, w części precyzującej jej zakres zarówno podmiotowy jak i przedmiotowy. Zgodnie z tymi przepisami, osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 5 września 1951r.o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz. U. Nr 46,poz 340, z 1957r. Nr 39, poz.172, z 1969r. Nr 13, poz.95, z 1998r. Nr 106, poz. 668) 1) zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2) stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie tych nieruchomości ( ust.1 ). Na wniosek osoby, o której mowa w ust. 1, a także osoby fizycznej będącej jej następcą prawnym, złożony nie później niż w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy, starosta- w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa lub przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego- w odniesieniu do nieruchomości będącej jej własnością, wydaje decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości (ust.2). Z powyższej konstrukcji wynika, że podmiotem, któremu przysługuje roszczenie określone w omawianej ustawie jest: - po pierwsze, osoba będąca użytkownikiem ( współużytkownikiem ) wieczystym nieruchomości w okresie od dnia 26 maja 1990r. do dnia 24 października 2001r.; - po drugie, osoba będąca następcą prawnym użytkownika ( współużytkownika wieczystego) posiadającego prawo użytkowania wieczystego w wyżej wskazanym przedziale czasowym. Z rozpatrywanego przepisu nie wynika natomiast, aby w przypadku, zaistnienia już w pierwszej z tych dat, wielości użytkowników wieczystych konkretnej nieruchomości, nie mogła ulec zmianie w trakcie trwania tego prawa wielkość udziałów poszczególnych uprawnionych podmiotów w prawie użytkowania wieczystego, tak jak zaistniało to w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Skarżący spełnił przesłankę podmiotową określoną w art. 1. ust.1, zarówno bowiem w dacie początkowej jak i w dacie końcowej określonej w tym przepisie był użytkownikiem wieczystym spornej nieruchomości, przy czym prawo to realizował w dacie początkowej wespół z małżonką, a po rozwodzie i zawarciu umowy notarialnej o podziale majątku dorobkowego stał się jedynym jej użytkownikiem. Przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r., nie wymaga, aby osoba występująca z wnioskiem o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości o jakiej w nim mowa była w dniu 26 maja 1990r. jedynym użytkownikiem wieczystym całej tej nieruchomości. Powyższa wykładnia była już prezentowana w orzecznictwie samorządowych kolegiów odwoławczych (np. SKO we Wrocławiu decyzje z dnia 20.05. 2003r., 4112/225/02/03, OSS 2003/4/88 i z dnia 07.10.2003r., 4112/84/03, OSS 2004/1/3 ), a także w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 października 2004r. sygn. akt SA/Sz 2545/02. Reasumując, w ocenie Sądu okoliczność że skarżący w dacie [...]r. był współużytkownikiem wieczystym spornej nieruchomości, a w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 24 października 2001r. był już jej jedynym użytkownikiem wieczystym /na skutek przejęcia udziału dotychczas przypadającego byłej małżonce/ nie stoi na przeszkodzie uznaniu skarżącego za podmiot roszczenia określonego w art. 1 ust.1 rozpatrywanej ustawy. Również co do zakresu przedmiotowego ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości Sąd nie podzielił interpretacji organów orzekających w sprawie. W art. 1 ust.1 tej ustawy nie chodzi o tryb nadania nieruchomości pozostającej obecnie w użytkowaniu wieczystym skarżącego, lecz o jej położenie określone w dekrecie z 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych /Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zm./. Treść wskazanego wyżej przepisu winna być ustalona przede wszystkim przy zastosowaniu wykładni gramatycznej. Zakres podmiotowy zawartej w tym przepisie regulacji ustalany przy zastosowaniu obowiązujących norm językowych wskazuje, iż odnosi się on do "osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy /tj. 24.10.2001r./ użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Dalsza część hipotezy tej normy określa jej zakres przedmiotowy przez określenie nieruchomości, których ma dotyczyć wskazując, iż ustawodawcy chodzi o nieruchomości położone na obszarach Państwa Polskiego, wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951r. /.../ oraz spełniające dodatkowy warunek tj. 1/zabudowane na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiące nieruchomości rolne. Nie ulega wątpliwości, iż zapis "wymienionych w dekrecie z 6 września 1951r. /.../ stanowi dookreślenie użytego w tym przepisie sformułowania "obszarów państwa Polskiego...". Dlatego nie przekonuje wniosek, że odwołanie się w tym przepisie do dekretu z 6 września 1951r. oznacza zawężenie zakresu podmiotowego ustawy do osób, które w trybie tego dekretu zostały uwłaszczone oraz zakresu przedmiotowego do nieruchomości rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego. Byłoby to zresztą chybione z punktu widzenia celu ustawy z 26 lipca 2001r. gdyż dotyczyłoby uwłaszczenia osób już uwłaszczonych na podstawie w/w dekretu. Ponadto gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić takie dodatkowe ograniczenie uczynniłby to w sposób wyraźny i jednoznaczny. Powyższe rozumowanie Sądu dodatkowo wspiera treść tego przepisu po zmianie ustawy z 26 lipca 2001r. dokonanej ustawą z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. Nr 64, poz. 592/. Nadała mu ona następujące brzmienie: "Art.1.1. Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. 2. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. 3. Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego". Nowa regulacja nie odwołuje się już do dekretu z 6 września 1951r., a obejmując swą hipotezą zarówno te same podmioty /osoby fizyczne będące w użytkowaniu wieczystym w okresie od 25 maja 1990r. – 24 października 2001r./, jak i przedmiot /nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe lub stanowiące nieruchomości rolne/, nie ogranicza zasięgu stosowania ustawy do terytorium Państwa Polskiego, do którego odnosi się dekret z 6 września 1951r. tak jak to czyniła ustawa z 26 października 2001r., tzn. "Ziem Odzyskanych". W odniesieniu do rodzaju zabudowy spornej nieruchomości – która to okoliczność, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nie była brana pod uwagę przy orzekaniu przez Kolegium, a została przez ten organ wyeksponowana dopiero w odpowiedzi na skargę, Sąd także nie znalazł podstaw do uwzględnienia stanowiska organu II instancji. Przepis art. 1 ust.1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r. wymienia 2 grupy nieruchomości, a mianowicie ma na względzie; 1/ nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe, 2/ nieruchomości rolne. Z akt administracyjnych wynika, że oddanie skarżącemu /i jego ówczesnej żonie/ przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste aktem notarialnym z dnia 15 października 1974r. nastąpiło "celem wzniesienia na niej domu jednorodzinnego". Okoliczność, że w dacie wniosku na nieruchomości poza domem mieszkalnym znajdował się również pawilon usługowy /zakład fotograficzny/ nie zmienia ani przeznaczenia tej nieruchomości, skoro tego rodzaju usługi stanowią uzupełnienie funkcji mieszkaniowej, ale przede wszystkim nie niweczy faktu, iż przedmiotowa nieruchomość jest zabudowana na cele mieszkaniowe. Brzmienie dosłowne omawianego przepisu nie ogranicza wszak celu zabudowy wyłącznie do mieszkalnego, a zatem obok zabudowy mieszkaniowej dopuszcza również innego rodzaju zabudowę. Idąc tym tokiem rozumowania, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca oparte zostały na błędnej interpretacji art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001r., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi .