I SA 1076/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia (del) NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) Sędziowie WSA Daniela Kozłowska (del) NSA Leszek Włoskiewicz Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2004 r. sprawy ze skargi Zarządu Województwa [...] na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] w przedmiocie komunalizacji 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...].09.2001 r. nr [...] 2) stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu I SA 1076/02 UZASADNIENIE Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].09.2001 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia przez Województwo [...] z mocy prawa, nieodpłatnie, z dniem 1.01.1999 r. prawa własności mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu Specjalistycznego Szpitala [...] w T., w skład którego wchodzą: 1) zabudowana nieruchomość gruntowa w T. przy ul. [...], oznaczona jako działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] o pow. 644 409 m2, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą Kw nr [...], 2) zabudowana nieruchomość gruntowa w R., oznaczona jako działki nr [...] i [...] o pow. 31850 m2, dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi księgę wieczystą Kw nr [...], 3) budynki i budowle trwale związane z tymi nieruchomościami. W uzasadnieniu decyzji Minister podał, iż w toku postępowania administracyjnego zostało ustalone, co następuje: uchwałą nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] stycznia 1961 r. przekazało w trwały zarząd i użytkowanie Państwowemu Sanatorium w T. grunt o powierzchni 16 ha 4255 m2, a decyzją Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] października 1974 r., znak [...] wygaszono prawo użytkowania do nieruchomości o powierzchni 11 ha 6421 m2. Umową sprzedaży, zawartą w formie aktu notarialnego, z dnia 9 grudnia 1982 r. rep. A nr [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa w L. sprzedała nieruchomość położoną w R. Skarbowi Państwa - Wojewodzie [...] z przeznaczeniem dla Specjalistycznego Szpitala [...] w T. Decyzją nr [...] Naczelnika Miasta i Gminy w T. z dnia [...] stycznia 1988 r., znak [...] zezwolono na przekazanie Specjalistycznemu Szpitalowi [...] w T. przez Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w L. Nadleśnictwo w K. gruntu leśnego o obszarze 57, 04 ha. I SA 1076/02 Zarządzeniem Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 1998 r. przekształcono Szpital Rejonowy - jednostkę budżetową w Specjalistyczny Szpital [...] w T., który stał się osobą prawną. W zarządzeniu tym nie określono jakimi nieruchomościami dysponuje nowy podmiot, co jest błędem formalnym Wojewody [...] mającym jednak znaczenie w sprawie komunalizacji mienia. Zgodnie z odpisami z ksiąg wieczystych i wypisami z rejestru gruntów w/w nieruchomości są własnością Skarbu Państwa. Uzasadniając odmowę komunalizacji mienia Minister stwierdził, iż zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego stają się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Prezes Rady Ministrów w załączniku do Rozporządzenia z dnia 22 czerwca 2001 r. w sprawie wykazu samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które zostały przejęte przez gminy, powiaty i samorządy województw (Dz.U. Nr 65, poz. 659) pod pozycją Województwo [...] nr [...], wskazał Samorząd Województwa jako właściwy do przejęcia uprawnień organu, który utworzył Specjalistyczny Szpital [...] w T. Z zebranego materiału w sprawie wynika, że przedmiotowa nieruchomość pozostawała w nieformalnym posiadaniu Specjalistycznego Szpitala [...] w T. Jest to okolicznością bezsporną, jednakże nie wypełnia przesłanek art. 60 ustawy. Nie definiuje ona pojęcia władania mieniem, stąd też przy wykładaniu i stosowaniu jej przepisów należy sięgnąć do uregulowań prawnych zawartych w kodeksie cywilnym, a w szczególności do art. 336 kc i następnych, które używają pojęcia "władanie". Z art. 336 kc i art. 338 kc wynika, że posiadanie zawiera w sobie dwa elementy; władztwo nad rzeczą tzw. "corpus possessionis", któremu winien towarzyszyć "animus possidendi", którego treść wynika z tytułu władania, dającego określony zakres władztwa nad rzeczą. Tak określone posiadanie korzysta z ochrony prawnej w drodze akcji posesoryjnej oraz korzysta z domniemania określonego w art. 341 kc, iż posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym. Oznacza to, że władanie rzeczą zostało ściśle połączone z I SA 1076/02 prawem dającym określone władztwo nad nią. Pojęcia "władanie" występującego w art. 60 ustawy - Przepisy wprowadzające (...) nie można oderwać od tytułu prawnego będącego źródłem jego powstania, i wobec tego tylko faktyczne dysponowanie mieniem bez żadnego formalnego tytułu prawnego, nie może być podstawą do zastosowania art. 60 ustawy, albowiem nie mieści się w pojęciu "władania". Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa wniósł Zarząd Województwa [...] zarzucając naruszenie prawa zarówno materialnego, jak i przepisów kpa i domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skoro ustawa - Przepisy wprowadzające nie definiuje pojęcia władania to należy odwołać się do art. 336 kc, który pojęcie władania odnosi do władztwa nad rzeczą, wykonywanego przez posiadacza samoistnego bądź zależnego, a posiadaczem samoistnym jest zarówno właściciel, zatem mający tytuł prawny, jak i ten który tytułu nie ma, ale włada rzeczą jak właściciel, w dobrej lub złej wierze. Władanie oznacza objęcie rzeczy w posiadanie zarówno na podstawie tytułu prawnego, jak i bez takiego tytułu. Nie istnieje zatem żadna logiczna przesłanka, która pozwalałaby wysnuć z treści art. 366 k.c. oraz art. 60 ustawy - Przepisy wprowadzające (...) wniosek, iż władanie rzeczą, jest władaniem wyłącznie na podstawie tytułu prawnego. Należy nadto podkreślić, iż jednostki organizacyjne Skarbu Państwa władające mieniem bez tytułu prawnego, władały nim jak dzierżyciele - art. 338 K.c., nie były zarządcami nieruchomości, ani administratorami ponieważ wykonywały władztwo w swoim imieniu i na swoją rzecz prowadząc działalność statutową. Posiadacz zależny ( w tym biorący w użytkowanie, gdyż państwowe jednostki organizacyjne nie nabyły same nieruchomości Skarbu Państwa lecz zostały w nie wyposażone) ma możliwość rozporządzania nieruchomościami w zakresie ustalonym przez właściciela lub posiadacza samoistnego, którzy wyrażali zgodę na budowę naniesień lub ich rozbudowę. Jest rzeczą bezsporną, iż jednostki Skarbu Państwa, w tym osoby prawne (art. 33 K.c.), którym organ założycielski nie przekazał nieruchomości w formie prawnie przewidzianej, a faktycznie wyposażył je w nieruchomości wykonywały władztwo nad rzeczą. Wyposażenie jednostki organizacyjnej na czas nieokreślony i wydanie im tych nieruchomości, stanowiło typową umowę użyczenia, która jest umową realną, dochodzącą do skutku poprzez wydanie rzeczy. Warunkiem koniecznym nie jest I SA 1076/02 zawarcie jej na piśmie. Jednostki organizacyjne Skarbu Państwa rozporządzały tym mieniem i wykonywały władztwo za wyrażoną lub milczącą zgodą Skarbu Państwa, niekwestionowaną również w tej konkretnej sprawie. Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z poz. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, są rozpoznawane przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odmowę komunalizacji mienia wymienionego w zaskarżonej decyzji organy uzasadniły brakiem tytułu prawnego do niego przez Specjalistyczny Szpital [...] w T., przy czym Minister Skarbu Państwa powoływał się na odpisy z ksiąg wieczystych stwierdzając, iż wynika z nich, że przedmiotowe nieruchomości są własnością Skarbu Państwa. Jednakże jeżeli idzie o nieruchomość w R. to z wyciągu z ksiąg wieczystych KW nr 18041 wynika, iż nieruchomość rolna zabudowana, oznaczona jako działki nr 1 i 2 o pow. 31850 m2 jest własnością Skarbu Państwa pod zarządem i w użytkowaniu Specjalistycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej - [...] w T., przy czym jest to wpis z przeniesienia z Kw nr [...] i Kw nr [...], które również taki zapis zawierały. Okoliczność tę organy pominęły nie wyjaśniając dlaczego nie wzięły jej pod uwagę, co w rezultacie doprowadziło do zakwestionowania przez nie tego zapisu bez podania przyczyny. Jeśli odmowa komunalizacji została oparta na braku tytułu prawnego do mienia, to przynajmniej jeśli idzie o nieruchomość w R. brak jest uzasadnienia dlaczego taki wniosek został wyciągnięty , wbrew wpisom w księdze wieczystej, a co za tym idzie domniemaniu wynikającemu z ar. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1992 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 Nr 124, poz. 1361), że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1999 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. 133, poz. 872 ze zm.)istotnie, jak I SA 1076/02 podniosły organy, nie zawiera definicji użytego tam pojęcia "władanie" mieniem, ani przynajmniej bliższego określenia atrybutów władania, na użytek tego przepisu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4.12.2002 r. sygn. akt IV RN 206/01 wyraził pogląd, iż na podstawie tego przepisu może być przeniesione na jednostki samorządu terytorialnego mienie pod takim tytułem prawnym jaki służył w dniu 1.01.1999 r. instytucjom i państwowym jednostkom organizacyjnym przejmowanym przez samorząd terytorialny. Z poglądem takim generalnie można się zgodzić, jednak należy mieć na uwadze, że postępowanie administracyjne cechuje indywidualność w takim znaczeniu, że stany faktyczne spraw, choć w pewnym sensie podobne różnią się od siebie i dlatego każde rozstrzygnięcie wymaga indywidualnego podejścia. Są sytuacje gdzie podmioty przejmowane przez jednostki samorządu terytorialnego posiadały tytuł do mienia i pod takim tytułem mienie może być przeniesione. Inne przypadki mogą być takie gdy mienie znajdowało się w posiadaniu dwóch podmiotów przejmowanych przez różne jednostki samorządu terytorialnego lub w posiadaniu podmiotów, z których tylko jeden był przejmowany, przy czym tylko jeden z posiadaczy legitymował się tytułem do tego mienia. W takich sytuacjach, przy spornych interesach ma uzasadnienie pogląd, iż pojęciu "władania" mieniem odpowiada ten podmiot, który legitymował się tytułem do mienia. Jednakże w niniejszej sprawie sytuacja miała się odmiennie. Jak podkreślił Minister Skarbu Państwa bezsporną okolicznością w sprawie jest fakt, iż mieniem Skarbu Państwa , o komunalizację którego stara się Województwo [...], przejmujące Specjalistyczny Szpital [...] w T., było w wyłącznym posiadaniu tego podmiotu. Mało tego nabywane było przez Skarb Państwa z przeznaczeniem dla szpitala ( umowa notarialna z dnia 9.12.1982 r.), przekazane mu w trwały zarząd i użytkowanie/ uchwała [...] PPRN w L. z dnia [...].01.1961 r., decyzja UW w L. z dnia [...].10.1974 r./ lub przekazane szpitalowi (decyzje Naczelnika Urzędu i Gminy w T. z dnia [...].01.1998 r.), celem prowadzenia przez niego działalności, dla której został on powołany. Bezsporną jest również i okoliczność, że do mienia tego nie rości sobie pretensji żaden inny podmiot aniżeli Specjalistyczny Szpital. W takim stanie rzeczy nie jest zasadny pogląd, że mienie nie może być skomunalizowane na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy, gdyż władanie, - co jest okolicznością oczywistą i bezsporną - nie miało miejsca na podstawie tytułu prawnego. Nie byłby on zgodny z I SA 1076/02 intencją tego przepisu, którego celem było wyposażenie w mienie tych jednostek samorządu terytorialnego, którym zostały przekazane zadania, kompetencje i wykonujące je podmioty - instytucje i jednostki organizacyjne, które zadania te wykonywały w określonym mieniu. Mając powyższe na względzie skargę należało uwzględnić i sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).