I SA 1304/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Krystyna Kleiber Protokolant Jolanta Zagrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2005 r. sprawy ze skarg A.S.i K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2002 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA 1304/03 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., na podstawie art.. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), po rozpatrzeniu wniosku A. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] sierpnia 2002 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan sprawy: Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...]grudnia 1951 r. [...] Prezydium Rady Narodowej w W. odmówiło przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...] wobec nie złożenia wniosku o przyznanie takiego prawa w terminie dekretowym. Wnioskiem z dnia 21 marca 1995 r. J. i A. R. wystąpili o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po stwierdzeniu, iż brak jest dowodów na to, że w niniejszej sprawie odpowiedni wniosek dekretowy został złożony, odmówiło stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła A.S., następczyni prawna J.R.. Rozpatrując ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W.stwierdziło, co następuje: Art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy określa tryb występowania przez byłych właścicieli gruntów położonych na obszarze m.st. Warszawy, które na mocy art. 1 tegoż dekretu przeszły na własność Gminy m.st. Warszawy, o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Przepis ten stanowi, iż dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie – użytkownicy gruntu mogą zgłosić wniosek o przyznanie wymienionych praw w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę. Analiza akt sprawy nie dostarczyła jakiegokolwiek dowodu na potwierdzenie faktu, iż w niniejszej sprawie wniosek w trybie art. 7 ust. 1 wspomnianego dekretu został złożony przez uprawniony podmiot w zakreślonym terminie. W konsekwencji powyższego uznano, iż brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji. Skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] wniosły A.S. i K. R.. Skarżące zarzuciły, że sprawa nie została należycie wyjaśniona, przedstawiły okoliczności dotyczące zakupu nieruchomości przez ich dziadka W.R. i zdarzenia powojenne związane z tą nieruchomością. Skarżące wyraziły przekonanie, że dziadek złożył odpowiedni wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. Zarzuciły, że w urzędzie panuje nieporządek, udzielane są sprzeczne informacje co do sprzedaży lokali w budynku przy ul. [...], z wyciągu z rejestru gruntów z [...] maja 2003 r. wynika, że właścicielką lokalu nr [...] jest A. B.. Skarżące domagały się, by Sąd wyjaśnił sprawę i rozpatrzył wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej przy ul. [...], nr hip. [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargi wnosiło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w dniu 1 stycznia 2004 r. na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) stał się właściwy do rozpoznania sprawy zważył, co następuje: Skargi zasługują na uwzględnienie z powodów, które nie zostały objęte zarzutami skarżących. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd jest obowiązany wziąć pod rozwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej. W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji winny brać udział wszystkie osoby, będące stronami postępowania zakończonego ocenianą w postępowaniu nadzorczym decyzją, bądź następcy prawni tych osób, a ponadto inne podmioty, które wykażą, że mają interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa uprawniający je do udziału w tym postępowaniu. Art. 10 § 1 kpa ustanawia zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. Realizacja tej zasady należy do obowiązków organów administracji. Art. 10 kształtuje prawa strony do czynnego udziału w całym toku postępowania, a zatem od chwili wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Czynny udział strony przejawia się w szczególności w postępowaniu wyjaśniającym, zapewniając jej wpływ na ustalenie stany faktycznego, a przez to wpływ na stosowanie normy prawa materialnego lub procesowego. W myśl przytoczonej zasady strona ma także prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. Obowiązkiem organu jest pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia. Od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu organ może odstąpić – na podstawie art. 10 § 2 kpa – tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. W takim przypadku organ jest zobowiązany wykazać przyczyny odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 kpa. W niniejszej sprawie nie zachodziły okoliczności wyłączające zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. Należy podkreślić, że organ nadzorczy przystępując do rozpatrzenia wniosku dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji winien w pierwszej kolejności ustalić krąg osób mających interes prawny do udziału w sprawie i zapewnić im możliwość uczestniczenia w postępowaniu nadzorczym. Stwierdzić trzeba w świetle materiału dokumentacyjnego sprawy, że w sprawie niniejszej wskazany obowiązek nie został dopełniony. Podnieść przy tym należy, że Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, które w sprawie niniejszej zostały przekazane w stanie niekompletnym. Orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] grudnia 1951 r. nr [...]dotyczy nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], nr hip. [...]. Jak wynika z odpisu zaświadczenia hipotecznego z dnia [...] października 1949 r. tytuł własności do tej nieruchomości przysługiwał W. i H. małżonkom R. w równych częściach niepodzielnie co do ¾ części oraz S. S. i H. małżonkom C. w równych częściach co do ¼ części. Wniosek o stwierdzenie nieważności wymienionego wyżej orzeczenia złożony został przez J.i A. R. – spadkobierców małżonków W. i H.R.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. winno więc ustalić następców prawnych małżonków S.S. i H. C. i umożliwić im, jako stronom udział w niniejszym postępowaniu, czego nie uczyniono i przeprowadzono postępowanie w sprawie z pominięciem tych osób. Takie działanie organu stanowi naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu wyrażonej w art. 10 § 1 kpa i przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, zapewniających realizację tej zasady. Uchybienie to stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 kpa) i jego stwierdzenie powoduje konieczność uchylenia decyzji wydanych w sprawie. W świetle omówionej wcześniej zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, której realizacji służą rozwiązania przyjęte w kodeksie postępowania administracyjnego za dowolne uznać należy rozważania zawarte w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.z dnia [...] sierpnia 2002 r., iż art. 209 kc, zgodnie z którym każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa, uchyla działanie w niniejszej sprawie powyższej zasady. Podnieść ponadto należy, że A. R.zmarł [...]stycznia 2002 r., a spadek po nim nabyły K. R. i M. S. postanowienie Sądu Rejonowego dla W.z dnia [...]sierpnia 2002 r., sygn. akt [...]), zaś J. R. zmarł [...] maja 2002 r. i spadek po nim nabyły A. R. i A.S. Okoliczności tych nie uwzględniono w prowadzonym postępowaniu nadzorczym. Nie wyjaśniono także, czy w budynku położonym na gruncie nieruchomości warszawskiej przy ul. [...]sprzedane zostały wyodrębnione lokale. Jeżeli tak, to ich właściciele, którym przysługują odpowiednie udziały w użytkowaniu wieczystym winni również brać udział w postępowaniu nadzorczym. Powyższe uchybienia stanowią także naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w ponownie przeprowadzonym postępowaniu winno przede wszystkim ustalić krąg osób mających przymiot strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa i dopiero po zapewnieniu im możliwości czynnego udziału rozpoznać wniosek dotyczący stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia[...]grudnia 1951 r. Niezależnie od podniesionych uwag w tym względzie zaznaczyć trzeba, że aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 2003 r., Rep. [...] nr [...] sporządzonym w Kancelarii Notariusza I.U. M.S. dokonała na rzecz K. R. darowizny przypadającego jej udziału w spadku po A.R.. Z tym względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.